Οι αιγυπτιακοί δεκανοί στον ισλαμικό κόσμο
Η αραβική μετάδοση των δεκανών
Όταν έκλεισαν οι αιγυπτιακοί ναοί, οι τριάντα έξι δεκανοί επέζησαν ως εικόνες σε βιβλία. Ελληνικοί κατάλογοι εικόνων ταξίδεψαν μέσα από τη σασανιδική Περσία και την Ινδία, ξανασυναντήθηκαν στη Βαγδάτη του ένατου αιώνα στη «Μεγάλη Εισαγωγή» του Αμπού Μασάρ, έγιναν συνταγές φυλαχτών στο Picatrix και πέρασαν στα λατινικά και στα καστιλιάνικα στο Τολέδο και στην αυλή του Αλφόνσου Ι΄.
- σύνολα εικόνων για κάθε δεκανό
- 3
- πρόσωπα, το καθένα με πλανητικό κύριο
- 36
- το Picatrix στα καστιλιάνικα
- 1256
Τα στάδια της μετάδοσης
Οι δεκανοί έφτασαν στην αραβική αστρολογία ήδη μεταφρασμένοι δύο φορές, από τα ελληνικά στη μέση περσική και στα σανσκριτικά. Οι κάρτες αυτές ακολουθούν τις εικόνες και τους κυβερνήτες σε κάθε πέρασμα της σκυτάλης, ως τη σύνθεση του Αμπού Μασάρ, τα εγχειρίδια των μάγων και τις λατινικές και καστιλιάνικες εκδοχές.
Οι ελληνικοί κατάλογοι εικόνων
Η αφετηρία είναι ελληνική. Ο Τεύκρος ο Βαβυλώνιος κατέγραψε για κάθε δεκανό τις μορφές των αστερισμών που ανέτελλαν μαζί του, τα παρανατέλλοντα, και έδωσε στους ίδιους τους δεκανούς εικονιστικές μορφές. Αυτούς τους καταλόγους, και όχι τα αιγυπτιακά αστρικά ρολόγια, αντέγραψαν και επεξεργάστηκαν οι μεταγενέστερες αραβικές, περσικές και ινδικές παραδόσεις.
Η περσική σκυτάλη
Σασανίδες λόγιοι μετέφρασαν ελληνικά αστρολογικά βιβλία στη μέση περσική, και ο κατάλογος του Τεύκρου ήταν πολύ πιθανόν ανάμεσά τους. Οι εικόνες άλλαξαν στον δρόμο, αποκτώντας ιρανικό ένδυμα και νέα χαρακτηριστικά. Οι Άραβες συγγραφείς ονόμασαν αργότερα το αποτέλεσμα περσικό σύνολο και το αντιμετώπισαν ως ανεξάρτητη αυθεντία δίπλα στο ελληνικό.
Οι ινδικές ντρεκάνες
Η ινδική αστρολογία πήρε τους δεκανούς από ελληνικά εγχειρίδια ως ντρεκάνες, λέξη δανεισμένη από το ελληνικό δεκανός. Η «Γιαβαναγιάτακα» και αργότερα ο Βαραχαμιχίρα περιγράφουν μια μορφή για την καθεμία, όπως έναν οπλισμένο μελαψό άνδρα για την πρώτη του Κριού. Οι κυβερνήτες τους ακολουθούν την τριπλότητα, κανόνα διαφορετικό από τον ελληνικό.
Η Μεγάλη Εισαγωγή του Αμπού Μασάρ
Η εγκυκλοπαιδική εισαγωγή του Αμπού Μασάρ στην αστρολογία, γραμμένη στη Βαγδάτη τον ένατο αιώνα, συγκέντρωσε όλα όσα ήταν τότε γνωστά για τα ζώδια, μαζί με πλήρη περιγραφή των δεκανών. Ήταν το πιο διαβασμένο αραβικό αστρολογικό εγχειρίδιο στη μεσαιωνική Ευρώπη και ο κύριος δίαυλος για τις εικόνες των δεκανών.
Τρεις ουρανοί για κάθε δεκανό
Για καθέναν από τους τριάντα έξι δεκανούς ο Αμπού Μασάρ κατέγραψε τι έβλεπαν να ανατέλλει εκεί οι Πέρσες, οι Ινδοί και οι Έλληνες. Τα τρία σύνολα σπάνια συμφωνούν· είναι τρεις γενιές αντιγραφής από μία ελληνιστική πηγή. Ο Αμπού Μασάρ τα κράτησε το ένα δίπλα στο άλλο χωρίς να τα πιέσει σε μία εικόνα.
Τα πρόσωπα και οι κύριοί τους
Οι Άραβες αστρολόγοι ονόμασαν κάθε δεκανό πρόσωπο, ουάτζχ, και του έδωσαν τον πλανητικό κύριο του ελληνιστικού σχήματος, κατά τη φθίνουσα χαλδαϊκή σειρά από τον Άρη στην αρχή του Κριού. Το πρόσωπο έγινε το μικρότερο από τα πέντε ουσιώδη αξιώματα, μετά τον οίκο, το ύψωμα, την τριπλότητα και τα όρια.
Ο αλ-Μπιρουνί ταξινομεί τα σχήματα
Το «Βιβλίο της διδασκαλίας στα στοιχεία της τέχνης της αστρολογίας» του αλ-Μπιρουνί παρουσιάζει τα πρόσωπα με τους χαλδαϊκούς κυρίους τους και σημειώνει ότι οι Ινδοί χωρίζουν τα ζώδια με τον ίδιο τρόπο αλλά αποδίδουν τους κυβερνήτες διαφορετικά. Είναι μια σαφής διατύπωση δύο αντίπαλων συστημάτων ανάμεσα στα οποία διαλέγουν ακόμη οι αστρολόγοι.
Το Picatrix
Το «Γκάγιατ αλ-Χακίμ», «Ο σκοπός του σοφού», γνωστό στα λατινικά ως Picatrix, είναι εγχειρίδιο αστρικής μαγείας που συντάχθηκε στην αλ-Άνδαλους. Ανάμεσα σε πλανητικές και σεληνιακές εικόνες καταγράφει μια μορφή για καθένα από τα τριάντα έξι πρόσωπα μαζί με τις δυνάμεις που κυβερνά το πρόσωπο, έτοιμη για χάραξη.
Από την εικόνα στο φυλαχτό
Στα μαγικά κείμενα η εικόνα ενός δεκανού ήταν ένα πρότυπο προς χρήση. Χαραγμένη στον σωστό λίθο ή μέταλλο τη στιγμή που ο ουρανός την ευνοούσε, η μορφή προοριζόταν να έλξει τη δύναμη του προσώπου της. Οι κατάλογοι εικόνων των αστρολόγων έγιναν τα σχέδια εργασίας των κατασκευαστών φυλαχτών.
Στα λατινικά
Η «Μεγάλη Εισαγωγή» μεταφράστηκε στα λατινικά δύο φορές μέσα σε μία δεκαετία: από τον Ιωάννη της Σεβίλλης το 1133 και σε συντομευμένη μορφή από τον Ερμάννο της Καρινθίας το 1140. Ακολούθησε η συντομότερη εισαγωγή του αλ-Καμπισί, με τον πίνακα των προσώπων της, που έγινε πανεπιστημιακό εγχειρίδιο.
Η αυλή του Αλφόνσου
Επί Αλφόνσου Ι΄ της Καστίλης το Picatrix μεταφράστηκε στα καστιλιάνικα το 1256 και από εκεί στα λατινικά. Τα λιθολόγια του βασιλιά, που προέρχονται επίσης από αραβικές πηγές, συνδέουν λίθους με τα ζώδια και τις υποδιαιρέσεις τους, κι έτσι οι δεκανοί μπήκαν στην ευρωπαϊκή μαγεία ταυτόχρονα ως εικόνες και ως πολύτιμοι λίθοι.
Η εβραϊκή γέφυρα
Η «Αρχή της σοφίας» του Αβραάμ ιμπν Έζρα, γραμμένη στα εβραϊκά στα μέσα του δωδέκατου αιώνα, επαναλαμβάνει τις εικόνες των δεκανών του Αμπού Μασάρ. Μεταφράστηκε στα γαλλικά και έπειτα στα λατινικά από τον Πιέτρο ντ'Αμπάνο στην Πάδοβα, ανοίγοντας έναν δεύτερο δρόμο από τον οποίο οι εικόνες έφτασαν σε Ιταλούς αναγνώστες και ζωγράφους.
Συντάκτες, μεταφραστές και εκδότες
Οι αστρολόγοι που συγκέντρωσαν τις εικόνες των δεκανών στα αραβικά, οι μεταφραστές που τις μετέφεραν στα λατινικά, στα καστιλιάνικα και στα εβραϊκά, και οι σύγχρονοι μελετητές που ανίχνευσαν την πορεία των εικόνων ως την Αίγυπτο.
Αμπού Μασάρ αλ-Μπαλχί
Αστρολόγος από το Χορασάν, του οποίου η «Μεγάλη Εισαγωγή» διέσωσε τις περσικές, ινδικές και ελληνικές εικόνες και των τριάντα έξι δεκανών και, σε δύο λατινικές εκδοχές, έγινε το καθιερωμένο βοήθημα αναφοράς της μεσαιωνικής Ευρώπης γι' αυτούς.
Αλ-Καμπισί
Αστρολόγος στην αυλή του Σάιφ αντ-Ντάουλα, του οποίου η σύντομη εισαγωγή, γνωστή στα λατινικά με το όνομα Alchabitius, κατέγραφε τα πρόσωπα και τους κυρίους τους και διδασκόταν επί αιώνες στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια.
Αμπού Ραϊχάν αλ-Μπιρουνί
Μελετητής της αστρονομίας, της Ινδίας και των ημερολογίων, του οποίου το «Βιβλίο της διδασκαλίας» του 1029 εξηγεί τα πρόσωπα και συγκρίνει τον ελληνικό και τον ινδικό τρόπο απόδοσης κυβερνητών στους δεκανούς.
Ο συγγραφέας του Picatrix
Επί μακρόν ταυτιζόταν με τον αστρονόμο της Κόρδοβας Μάσλαμα αλ-Ματζρίτι, απόδοση που σήμερα απορρίπτεται· ορισμένοι πρόσφατοι μελετητές προτείνουν τον Μάσλαμα ιμπν Κάσιμ αλ-Κουρτουμπί του δέκατου αιώνα. Όποιος κι αν ήταν, συγκέντρωσε τις εικόνες των προσώπων σε ένα εγχειρίδιο μαγείας.
Ιωάννης της Σεβίλλης
Μεταφραστής αραβικής αστρολογίας στα λατινικά, του οποίου η πλήρης εκδοχή της «Μεγάλης Εισαγωγής», που ολοκληρώθηκε το 1133, και η μετάφραση του αλ-Καμπισί έδωσαν στους Λατίνους αναγνώστες τα πρόσωπα και τις εικόνες τους.
Ερμάννος της Καρινθίας
Μεταφραστής που συνέταξε μια συντομευμένη λατινική «Μεγάλη Εισαγωγή» το 1140. Η δική του εκδοχή ήταν αυτή που τυπώθηκε στο Άουγκσμπουργκ το 1489 με ξυλογραφίες των μορφών των δεκανών.
Αβραάμ ιμπν Έζρα
Ποιητής, σχολιαστής της Βίβλου και αστρολόγος, του οποίου η εβραϊκή «Αρχή της σοφίας» επαναλαμβάνει τις εικόνες των δεκανών του Αμπού Μασάρ και έφτασε στους Λατίνους αναγνώστες μέσω του Πιέτρο ντ'Αμπάνο.
Αλφόνσος Ι΄ της Καστίλης
Βασιλιάς του οποίου οι μεταφραστές απέδωσαν στα καστιλιάνικα το Picatrix, αστρικά λιθολόγια και τους Αλφόνσειους Πίνακες, τη μεγαλύτερη ενιαία μεταφορά αραβικής γνώσης των άστρων σε ευρωπαϊκή δημώδη γλώσσα.
Φραντς Μπολ
Κλασικός φιλόλογος του οποίου η «Sphaera» του 1903 εξέδωσε τα κείμενα του Τεύκρου και έδειξε ότι τα τρία σύνολα εικόνων του Αμπού Μασάρ κατάγονται από ένα ελληνικό πρωτότυπο, το εύρημα πάνω στο οποίο έχτισε ο Βάρμπουργκ.
Ντέιβιντ Πίνγκρι
Ιστορικός των θετικών επιστημών που εξέδωσε τη «Γιαβαναγιάτακα» και το λατινικό Picatrix και ανίχνευσε την καταγωγή των ινδικών μορφών των ντρεκανών στις ελληνοαιγυπτιακές εικόνες των δεκανών.
Πώς οι δεκανοί επέζησαν της Αιγύπτου
Στην ύστερη αρχαιότητα οι δεκανοί είχαν δύο ζωές. Στους ναούς ήταν θεοί με ονόματα και ιερά· στην ελληνική αστρολογία ήταν πρόσωπα δέκα μοιρών των ζωδίων, το καθένα με πλανητικό κυβερνήτη και εικόνα. Όταν έκλεισαν οι ναοί, η πρώτη ζωή τελείωσε και η δεύτερη συνεχίστηκε στα βιβλία. Ό,τι γνώριζε ο μεσαιωνικός κόσμος για τους δεκανούς προερχόταν από αυτά τα βιβλία, και σχεδόν τίποτα δεν προερχόταν απευθείας από τα ελληνικά. Η γραμμή περνούσε από τη μέση περσική και τα σανσκριτικά, έπειτα στα αραβικά, έπειτα στα λατινικά, στα καστιλιάνικα και στα εβραϊκά. Σε κάθε στάδιο οι εικόνες αντιγράφονταν, παραναγνώνονταν, ξανασχεδιάζονταν και αποκτούσαν νέα νοήματα, και το αιγυπτιακό αστρικό ρολόι έγινε ένα σύνολο σχεδίων για φυλαχτά, την καταγωγή των οποίων δεν μπορούσε να δει κανείς από όσους τα χρησιμοποιούσαν.
Οι εικόνες του Τεύκρου
Η βασική πηγή είναι ένας Έλληνας συγγραφέας, ο Τεύκρος ο Βαβυλώνιος, που έγραφε πιθανότατα γύρω στο πέρασμα από τον 1ο αιώνα π.Χ. στον 1ο αιώνα μ.Χ. Η δική του Βαβυλώνα ήταν η οχυρωμένη πόλη κοντά στο σημερινό Κάιρο, όχι η μεσοποταμιακή πόλη. Ο Τεύκρος περιέγραψε, ζώδιο προς ζώδιο και δεκανό προς δεκανό, τους αστερισμούς που ανέτελλαν μαζί με κάθε τμήμα του ζωδιακού, τα παρανατέλλοντα, αντλώντας ταυτόχρονα από αιγυπτιακές, ελληνικές και βαβυλωνιακές αστρικές μορφές. Ορισμένες από αυτές τις μορφές δεν ανήκουν σε κανέναν αστερισμό που θα αναγνώριζε ένας Έλληνας αστρονόμος· αποτελούν τη λεγόμενη ξένη σφαίρα, τη sphaera barbarica. Ο κατάλογος του Τεύκρου έδωσε σε κάθε δεκανό ένα πλήθος εικόνων και ήταν εύκολο να αντιγραφεί, να συντομευτεί και να προσαρμοστεί. Αυτό ακριβώς του συνέβη.
Μέσα από την Περσία και την Ινδία
Επί των Σασανιδών βασιλέων, ελληνικά αστρολογικά βιβλία μεταφράστηκαν στη μέση περσική, και ο κατάλογος του Τεύκρου ήταν πολύ πιθανόν ανάμεσά τους. Οι εικόνες απέκτησαν στον δρόμο ιρανικές λεπτομέρειες. Οι Άραβες συγγραφείς αντιμετώπισαν αργότερα αυτή την περσική εκδοχή ως ξεχωριστή αυθεντία. Ένας δεύτερος κλάδος πήγε ανατολικά. Ελληνικά εγχειρίδια έφτασαν στη δυτική Ινδία τους πρώτους αιώνες μ.Χ., και η «Γιαβαναγιάτακα», μια σανσκριτική έμμετρη απόδοση ενός ελληνικού έργου, δίνει σε κάθε δεκανό μια μορφή. Η σανσκριτική λέξη για τον δεκανό, ντρεκάνα, είναι δάνειο από το ελληνικό δεκανός. Το εγχειρίδιο του Βαραχαμιχίρα τον έκτο αιώνα επαναλαμβάνει αυτές τις μορφές. Ο πρώτος δεκανός του Κριού, για παράδειγμα, είναι ένας μελαψός, άγριος άνδρας με κοκκινωπά μάτια και ένα λευκό ύφασμα δεμένο γύρω από τη μέση του, που κρατά ένα τσεκούρι. Ο Ντέιβιντ Πίνγκρι, που εξέδωσε τη «Γιαβαναγιάτακα», υποστήριξε ότι τέτοιες μορφές ανάγονται σε ελληνοαιγυπτιακές εικόνες δεκανών, ξαναδουλεμένες για ινδικό κοινό.
Η Μεγάλη Εισαγωγή του Αμπού Μασάρ
Ο Αμπού Μασάρ καταγόταν από το Μπαλχ του Χορασάν και εργάστηκε στη Βαγδάτη, όπου έγραψε τη «Μεγάλη Εισαγωγή» του στην επιστήμη της αστρολογίας στα μέσα του ένατου αιώνα. Είναι μια συστηματική παρουσίαση των ζωδίων και των υποδιαιρέσεών τους, και πραγματεύεται εκτενώς τους δεκανούς. Για καθέναν από τους τριάντα έξι, ο Αμπού Μασάρ κατέγραψε τρεις περιγραφές: τι έλεγαν οι Πέρσες ότι ανέτελλε εκεί, τι έλεγαν οι Ινδοί και τι έλεγαν οι Έλληνες. Δεν προσπάθησε να τις συμβιβάσει. Το περσικό και το ελληνικό σύνολο απαριθμούν πλήθη μορφών που ανατέλλουν· το ινδικό σύνολο δίνει μία κυρίαρχη μορφή για κάθε δεκανό, κοντά στις ντρεκάνες του Βαραχαμιχίρα. Το 1903 ο φιλόλογος Φραντς Μπολ έδειξε ότι και τα τρία κατάγονται από το ίδιο ελληνιστικό υλικό, κυρίως τον Τεύκρο, ύστερα από αιώνες χωριστής αντιγραφής. Ο Αμπού Μασάρ είχε τοποθετήσει, χωρίς να το ξέρει, το ίδιο κείμενο σε τρεις μεταφράσεις το ένα δίπλα στο άλλο.
Οι λέξεις για τον δεκανό
Τα μεταβαλλόμενα ονόματα του δεκανού καταγράφουν το ταξίδι του. Οι Έλληνες ονόμασαν τους τριάντα έξι δεκανούς, δηλαδή «αυτούς των δέκα», από τις δεκαήμερες εβδομάδες του αιγυπτιακού ημερολογίου, και οι αστρολόγοι ονόμαζαν επίσης τον καθένα πρόσωπον, μόλις έγινε τμήμα δέκα μοιρών ενός ζωδίου. Τα σανσκριτικά δανείστηκαν την ελληνική λέξη ως ντρεκάνα. Οι Άραβες συγγραφείς μετέφρασαν την ελληνική ιδέα και όχι τον ελληνικό ήχο, ονομάζοντας κάθε τμήμα ουάτζχ, πρόσωπο, ενώ ο αλ-Μπιρουνί χρησιμοποίησε τον δανεικό τύπο νταριτζάν όταν περιέγραφε τους ινδικούς δεκανούς. Τα λατινικά πήραν πίσω την αραβική χρήση ως facies, και τα μεσαιωνικά λατινικά κείμενα χρησιμοποιούν το facies και το decanus παράλληλα. Κάθε γλώσσα κράτησε ένα ίχνος της διαδρομής: ο σανσκριτικός και ο αραβικός τύπος της λέξης δεκανός παραπέμπουν στα ελληνικά, και η αραβική και λατινική λέξη για το πρόσωπο παραπέμπει στα ελληνιστικά πρόσωπα των ζωδίων.
Τα πρόσωπα ως αξίωμα
Η αραβική αστρολογία έδωσε στον δεκανό ένα τεχνικό όνομα, ουάτζχ, πρόσωπο (πληθυντικός ουουτζούχ), και μια σταθερή θέση στη διδασκαλία των πλανητικών αξιωμάτων. Ένας πλανήτης είναι ισχυρός στο δικό του ζώδιο, στο ύψωμά του, στην τριπλότητά του, στα όριά του και, τέλος, στο πρόσωπό του. Το πρόσωπο είναι το ασθενέστερο από τα πέντε, και τα μεταγενέστερα μεσαιωνικά συστήματα βαθμολόγησης του έδιναν τις λιγότερες μονάδες. Ο πλανητικός κύριος κάθε προσώπου ήταν αυτός που είχαν ορίσει οι ελληνιστικοί αστρολόγοι: οι επτά πλανήτες κατά τη φθίνουσα χαλδαϊκή σειρά, Κρόνος, Δίας, Άρης, Ήλιος, Αφροδίτη, Ερμής, Σελήνη, με αφετηρία τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού και κυκλική επανάληψη σε όλο τον ζωδιακό. Τριάντα έξι πρόσωπα μοιρασμένα σε επτά πλανήτες αφήνουν ένα περίσσευμα, οπότε ο Άρης κυβερνά και το τελευταίο πρόσωπο των Ιχθύων και το πρώτο του Κριού. Αραβικά εγχειρίδια όπως εκείνο του αλ-Καμπισί έδιναν αυτή την ακολουθία σε μορφή πίνακα, και με αυτή τη μορφή έφτασε σε κάθε Λατίνο σπουδαστή της αστρολογίας.
Δύο τρόποι να κυβερνηθεί ένας δεκανός
Οι Ινδοί αστρολόγοι χώριζαν το ζώδιο με τον ίδιο τρόπο, έδιναν όμως τους κυβερνήτες κατά τριπλότητα. Ο πρώτος δεκανός ανήκει στον κύριο του ίδιου του ζωδίου, ο δεύτερος στον κύριο του επόμενου ζωδίου του ίδιου στοιχείου, ο τρίτος στον κύριο του τελευταίου. Ο αλ-Μπιρουνί, που γνώριζε από πρώτο χέρι την ινδική αστρονομία, παρουσίασε και τα δύο συστήματα στο «Βιβλίο της διδασκαλίας στα στοιχεία της τέχνης της αστρολογίας», γραμμένο το 1029. Η διαφορά έχει σημασία, επειδή και τα δύο συστήματα χρησιμοποιούνται ακόμη. Η χαλδαϊκή σειρά επέζησε στη δυτική παράδοση και στις αντιστοιχίες του ταρώ της Χρυσής Αυγής· η σειρά κατά τριπλότητα εμφανίζεται σε μεγάλο μέρος της σύγχρονης δημοφιλούς αστρολογίας.
| Δεκανός | Χαλδαϊκός κύριος (πρόσωπο) | Ινδικός κύριος (τριπλότητα) |
|---|---|---|
| Κριός 0–10° | Άρης | Άρης |
| Κριός 10–20° | Ήλιος | Ήλιος |
| Κριός 20–30° | Αφροδίτη | Δίας |
| Ταύρος 0–10° | Ερμής | Αφροδίτη |
| Ταύρος 10–20° | Σελήνη | Ερμής |
| Ταύρος 20–30° | Κρόνος | Κρόνος |
| Δίδυμοι 0–10° | Δίας | Ερμής |
| Δίδυμοι 10–20° | Άρης | Αφροδίτη |
| Δίδυμοι 20–30° | Ήλιος | Κρόνος |
Το Picatrix
Το «Γκάγιατ αλ-Χακίμ», «Ο σκοπός του σοφού», είναι ένα εκτενές εγχειρίδιο αστρικής μαγείας που συντάχθηκε στην αλ-Άνδαλους. Επί μακρόν αποδιδόταν στον αστρονόμο της Κόρδοβας Μάσλαμα αλ-Ματζρίτι, που πέθανε γύρω στο 1007· η απόδοση αυτή σήμερα απορρίπτεται. Το έργο χρονολογείται συνήθως στον ενδέκατο αιώνα, αν και ορισμένοι πρόσφατοι μελετητές το αποδίδουν στον Μάσλαμα ιμπν Κάσιμ αλ-Κουρτουμπί, από την Κόρδοβα του δέκατου αιώνα. Οι πηγές του περιλαμβάνουν σαβιανό, ερμητικό και ινδικό υλικό, εκτός από τους αστρολόγους. Ανάμεσα στους καταλόγους πλανητικών και σεληνιακών εικόνων του υπάρχει μια μορφή για καθένα από τα τριάντα έξι πρόσωπα, μαζί με όσα κυβερνά το πρόσωπο. Οι εικόνες ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό το ινδικό σύνολο του Αμπού Μασάρ. Το πρώτο πρόσωπο του Κριού είναι ένας ψηλός μελαψός άνδρας με κοκκινωπά μάτια, όρθιος, με λευκό ένδυμα ζωσμένο στη μέση, οργισμένος και δυνατός· το πρόσωπο σημαίνει δύναμη, υψηλή θέση και τόλμη. Η μορφή είναι αναγνωρίσιμα η ντρεκάνα των σανσκριτικών εγχειριδίων, χωρίς το τσεκούρι.
Πώς χρησιμοποιούνταν η εικόνα ενός προσώπου
Το Picatrix δεν αντιμετωπίζει τις εικόνες ως περιγραφές του ουρανού. Τις αντιμετωπίζει ως πρότυπα. Η γενική θεωρία, που αναπτύσσεται εκτενώς, είναι ότι τα ουράνια σώματα στέλνουν προς τα κάτω δυνάμεις και ότι μια μορφή φτιαγμένη υπό τον σωστό σχηματισμό, από το σωστό υλικό, μπορεί να τις δεχτεί και να τις συγκρατήσει. Η εικόνα ενός προσώπου χαραγμένη σε κατάλληλο λίθο ή μέταλλο, όσο το αντίστοιχο τμήμα του ζωδιακού ήταν ισχυρό, προοριζόταν να φέρει την επίδραση εκείνου του προσώπου. Στην πράξη το Picatrix δίνει πολύ πιο λεπτομερείς διαδικασίες για τους πλανήτες και τους σεληνιακούς σταθμούς παρά για τα πρόσωπα, όμως καταγράφοντας τις τριάντα έξι εικόνες με τις δυνάμεις τους έκανε τους δεκανούς διαθέσιμους στον κατασκευαστή φυλαχτών. Οι δεκανοί είχαν επιστρέψει, με άλλη μορφή, στην προστατευτική χρήση που είχαν στα αιγυπτιακά φυλαχτά.
Οι λατινικές εκδοχές στο Τολέδο
Το μεταφραστικό κίνημα του δωδέκατου αιώνα στην Ισπανία μετέφερε τη «Μεγάλη Εισαγωγή» στα λατινικά δύο φορές. Ο Ιωάννης της Σεβίλλης ολοκλήρωσε μια πλήρη εκδοχή το 1133· ο Ερμάννος της Καρινθίας έκανε μια συντομευμένη το 1140. Η λατινική λέξη για τον δεκανό έγινε facies, πρόσωπο. Η εισαγωγή του αλ-Καμπισί, που μεταφράστηκε από τον Ιωάννη της Σεβίλλης ως έργο του Alchabitius, έγινε το καθιερωμένο στοιχειώδες εγχειρίδιο στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και μετέφερε μαζί της τον πίνακα των προσώπων. Η εκδοχή του Ερμάννου για τον Αμπού Μασάρ ήταν αυτή που τύπωσε στο Άουγκσμπουργκ το 1489 ο Έρχαρντ Ράτντολτ, με ξυλογραφίες των μορφών των δεκανών, τις πρώτες τυπωμένες εικόνες των δεκανών.
Ο Αλφόνσος Ι΄ και το καστιλιάνικο Picatrix
Στην Καστίλη, η αυλή του Αλφόνσου Ι΄ υποστήριξε τη μετάφραση στη δημώδη γλώσσα. Το Picatrix μεταφράστηκε στα καστιλιάνικα το 1256, και μια λατινική εκδοχή που έγινε από αυτό λίγο αργότερα κυκλοφόρησε ευρέως σε χειρόγραφα. Τα λιθολόγια του βασιλιά, που προέρχονται επίσης από αραβικές πηγές, συνδέουν λίθους με τα ζώδια και τις υποδιαιρέσεις τους, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να βρει τόσο τον πολύτιμο λίθο όσο και την εικόνα για ένα δεδομένο τμήμα του ζωδιακού. Από το καστιλιάνικο Picatrix σώζονται μόνο αποσπάσματα· το λατινικό κείμενο είναι αυτό που διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή μαγεία, και η κριτική έκδοση του Ντέιβιντ Πίνγκρι του 1986 είναι η σύγχρονη έκδοση αναφοράς του.
Ο εβραϊκός δρόμος προς την Ιταλία
Ο Αβραάμ ιμπν Έζρα, Ισπανοεβραίος λόγιος που πέρασε τα τελευταία του χρόνια περιπλανώμενος στην Ιταλία, τη Γαλλία και την Αγγλία, έγραψε μια σειρά αστρολογικών πραγματειών στα εβραϊκά στα μέσα του δωδέκατου αιώνα. Η «Αρχή της σοφίας» του περιλαμβάνει τις εικόνες των δεκανών στη μορφή του Αμπού Μασάρ. Στα τέλη του δέκατου τρίτου αιώνα τα έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά και έπειτα στα λατινικά από τον Πιέτρο ντ'Αμπάνο, τον γιατρό και φιλόσοφο της Πάδοβας. Όταν ο Άμπι Βάρμπουργκ ανίχνευσε την καταγωγή των μορφών των δεκανών που ζωγραφίστηκαν στη Φεράρα γύρω στο 1470 ως τον Αμπού Μασάρ, οι λατινικές εκδοχές που συνδέονται με τον Πιέτρο ντ'Αμπάνο ήταν ανάμεσα στα κείμενα που σύγκρινε. Η ιστορία αυτή συνεχίζεται στη σελίδα της ενότητας για την Αναγέννηση.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς έφτασαν οι αιγυπτιακοί δεκανοί στην αραβική αστρολογία;
Έμμεσα. Οι Έλληνες αστρολόγοι της ρωμαϊκής Αιγύπτου, πάνω απ' όλους ο Τεύκρος, μετέτρεψαν τους δεκανούς σε πρόσωπα των δέκα μοιρών με εικόνες. Αυτοί οι ελληνικοί κατάλογοι μεταφράστηκαν στη μέση περσική επί Σασανιδών και προσαρμόστηκαν στα σανσκριτικά ως οι ινδικές ντρεκάνες. Οι Άραβες αστρολόγοι της Βαγδάτης κληρονόμησαν και τις τρεις εκδοχές, και ο Αμπού Μασάρ τις τοποθέτησε τη μία δίπλα στην άλλη στη «Μεγάλη Εισαγωγή» του τον ένατο αιώνα.
Ποια είναι τα τρία σύνολα εικόνων στον Αμπού Μασάρ;
Για κάθε δεκανό ο Αμπού Μασάρ κατέγραψε τι έλεγαν οι Πέρσες, οι Ινδοί και οι Έλληνες ότι ανέτελλε εκεί. Το περσικό και το ελληνικό σύνολο απαριθμούν πολλές μορφές που ανατέλλουν· το ινδικό σύνολο δίνει μία κύρια μορφή για κάθε δεκανό. Ο Φραντς Μπολ έδειξε το 1903 ότι και τα τρία προέρχονται από το ίδιο ελληνιστικό υλικό, κυρίως τον Τεύκρο τον Βαβυλώνιο, ύστερα από αιώνες χωριστής αντιγραφής.
Τι είναι το πρόσωπο στην αραβική αστρολογία;
Ένα άλλο όνομα για τον δεκανό: ένα από τα τρία τμήματα των δέκα μοιρών ενός ζωδίου, που ονομάζεται ουάτζχ στα αραβικά και facies στα λατινικά. Κάθε πρόσωπο έχει έναν πλανητικό κύριο, που αποδίδεται κατά τη φθίνουσα χαλδαϊκή σειρά με αφετηρία τον Άρη στο πρώτο πρόσωπο του Κριού. Στη διδασκαλία των ουσιωδών αξιωμάτων το πρόσωπο είναι το ασθενέστερο από τα πέντε, μετά τον οίκο, το ύψωμα, την τριπλότητα και τα όρια.
Γιατί ορισμένοι αστρολόγοι χρησιμοποιούν διαφορετικούς κυβερνήτες δεκανών;
Επειδή δύο συστήματα παραδόθηκαν μαζί. Η ελληνική και η αραβική παράδοση αποδίδουν τους κυβερνήτες κατά τη χαλδαϊκή σειρά. Η ινδική αστρολογία τους αποδίδει κατά τριπλότητα: ο κύριος του ζωδίου, έπειτα ο κύριος του επόμενου ζωδίου του ίδιου στοιχείου, έπειτα ο κύριος του τελευταίου. Ο αλ-Μπιρουνί περιέγραψε και τα δύο το 1029. Η χαλδαϊκή σειρά είναι η κλασική δυτική· η σειρά κατά τριπλότητα είναι συνηθισμένη στη σύγχρονη δημοφιλή αστρολογία.
Τι είναι το Picatrix;
Ένα εγχειρίδιο αστρικής μαγείας γραμμένο στα αραβικά στην αλ-Άνδαλους, με τίτλο «Γκάγιατ αλ-Χακίμ», «Ο σκοπός του σοφού». Εξηγεί πώς εικόνες φτιαγμένες υπό τις σωστές ουράνιες συνθήκες πιστευόταν ότι αιχμαλωτίζουν τις πλανητικές δυνάμεις, και περιλαμβάνει μια μορφή για καθένα από τα τριάντα έξι πρόσωπα. Μεταφράστηκε στα καστιλιάνικα το 1256 στην αυλή του Αλφόνσου Ι΄ και έπειτα στα λατινικά, όπου έγινε το πιο γνωστό εγχειρίδιο αστρικής μαγείας στην Ευρώπη.
Ποιος έγραψε το Picatrix;
Κανείς δεν το ξέρει με βεβαιότητα. Η παλιά απόδοση στον αστρονόμο της Κόρδοβας Μάσλαμα αλ-Ματζρίτι, που πέθανε γύρω στο 1007, έχει εγκαταλειφθεί. Ορισμένοι μελετητές προτιμούν σήμερα τον Μάσλαμα ιμπν Κάσιμ αλ-Κουρτουμπί, Κορδοβέζο του δέκατου αιώνα, ενώ άλλοι κρατούν μια χρονολόγηση στον ενδέκατο αιώνα χωρίς να κατονομάζουν συγγραφέα. Το λατινικό όνομα Picatrix εμφανίζεται στον πρόλογο της μετάφρασης ως όνομα του συντάκτη, και η προέλευσή του είναι ασαφής.
Πώς μοιάζει ο πρώτος δεκανός του Κριού στο Picatrix;
Ένας ψηλός μελαψός άνδρας με κοκκινωπά μάτια, όρθιος, με λευκό ένδυμα ζωσμένο στη μέση, οργισμένος και δυνατός. Το πρόσωπο λέγεται ότι σημαίνει δύναμη, υψηλή θέση και τόλμη. Η μορφή ταιριάζει με την πρώτη ινδική ντρεκάνα του Κριού, που στα σανσκριτικά εγχειρίδια κρατά επίσης ένα τσεκούρι, και ξαναεμφανίζεται στις τοιχογραφίες της Φεράρα και στον κατάλογο εικόνων των προσώπων του Αγρίππα.
Πότε μεταφράστηκαν στα λατινικά τα αραβικά κείμενα για τους δεκανούς;
Κυρίως στην Ισπανία του δωδέκατου και του δέκατου τρίτου αιώνα. Ο Ιωάννης της Σεβίλλης μετέφρασε ολόκληρη τη «Μεγάλη Εισαγωγή» του Αμπού Μασάρ το 1133, και ο Ερμάννος της Καρινθίας έκανε μια συντομευμένη εκδοχή το 1140. Η εισαγωγή του αλ-Καμπισί, με τον πίνακα των προσώπων της, μεταφράστηκε την ίδια περίοδο. Ακολούθησε το Picatrix τον δέκατο τρίτο αιώνα, από τα αραβικά στα καστιλιάνικα το 1256 και έπειτα στα λατινικά.
Χρησιμοποιήθηκαν οι δεκανοί για φυλαχτά στον ισλαμικό κόσμο;
Καταγράφηκαν για αυτόν τον σκοπό. Το Picatrix δίνει μια εικόνα για κάθε πρόσωπο με τις δυνάμεις που κυβερνά, με βάση την αρχή ότι μια μορφή χαραγμένη σε κατάλληλο υλικό κάτω από τον σωστό ουρανό μπορούσε να έλξει μια ουράνια δύναμη. Οι πρακτικές του συνταγές επικεντρώνονται περισσότερο στους πλανήτες και στους σεληνιακούς σταθμούς, όμως οι εικόνες των προσώπων έδωσαν τα πρότυπα που αντέγραψαν αργότερα οι Ευρωπαίοι μάγοι.
Ήξεραν οι Άραβες αστρολόγοι ότι οι δεκανοί προέρχονταν από την Αίγυπτο;
Μόνο αόριστα. Οι αραβικές πηγές αποδίδουν γενικά την αστρολογική γνώση στον Ερμή, στους Βαβυλώνιους, στους Πέρσες και στους Ινδούς, και οι εικόνες των δεκανών έφτασαν στους Άραβες αστρολόγους με την ετικέτα περσικές, ινδικές και ελληνικές. Η άμεση σύνδεση με τα αιγυπτιακά αστρικά ρολόγια ανασυντέθηκε από σύγχρονους μελετητές, από τον Μπολ και τον Γκούντελ ως τον Νόιγκεμπαουερ και τον Πάρκερ, με βάση κείμενα που οι μεσαιωνικοί αστρολόγοι δεν είδαν ποτέ.
Τελευταίες Αναρτήσεις
Ανακαλύψτε την αρχαία σοφία των καρτών ταρώ και ξεκλειδώστε τα μυστήρια του πνευματικού σας ταξιδιού. Το ιστολόγιό μας είναι η πύλη σας για την κατανόηση του πλούσιου συμβολισμού, των νοημάτων και των πρακτικών εφαρμογών της ανάγνωσης ταρώ.