Syanşu, simvol-rəqəm oxunuşu

Simvol-rəqəm nə deməkdir

Syanşu iki sözün birləşməsidir: syan, yəni obrazlar və ya simvollar, və şu, yəni rəqəmlər. Birlikdə onlar Dəyişikliklər Kitabının elə bir oxunuşunu adlandırır ki, orada fiqurlar hər şeydən əvvəl ədəbiyyat deyil, aparatdır. Heksaqram eyni anda bir neçə sistemdəki mövqedir və oxucunun işi bu sistemlərin verilmiş an haqqında nə dediyini müəyyən etməkdir.

Bu yanaşma Xan sülaləsi dövründə hakim idi və heç də kənar bir məşğuliyyət deyildi. Dəyişikliklər dövlət klassikinə çevrilmişdi, imperator akademiyasında rəqabət aparan şərh nəsilləri üçün kafedralar açılmışdı və onları tutan alimlər taxta əlamətlər barədə məsləhət verirdilər. Təqvimi doğru qurmaqla kainatı doğru anlamaq eyni məsələ sayılırdı və hər ikisini bacaran adam imperator üçün faydalı idi.

Dövlət və klassik

Bunun məhz Xan dövründə baş verməsinin əhəmiyyəti var. İmperator Vu Beş Klassiki rəsmi təhsilin əsası elan etmişdi və akademik kafedraya təyinat konkret mətnin konkret oxunuşunun faktiki olaraq dövlət doktrinasına çevrilməsi demək idi. Men Si, Tszin Fan və onların rəqibləri əlyazma yayan şəxsi alimlər deyildilər; onlar institusional tanınma uğrunda yarışırdılar.

Bu yarış cavab verə bilən sistemləri mükafatlandırırdı. İkinci ayın üçüncü həftəsini hansı heksaqramın idarə etdiyini və bunun quraqlıq yaxud vərəsəlik mübahisəsi üçün nə demək olduğunu deyə bilən oxunuş sarayda əxlaqi düşüncə təklif edəndən daha dəyərli idi. Təzyiq texniki mürəkkəbləşməyə doğru gedirdi və məktəb mürəkkəbləşdi.

Mexanizm necə işləyir

Təməl addım Men Sininkidir və heyrətamiz dərəcədə sadədir: heksaqramların altmışını günəş ili boyunca bərabər paylayın, Kan, Li, Çjen və Duyu isə dörd fəsil dönümünü idarə etmək üçün saxlayın. Qalan hər fiqur indi bir həftədən bir az az yer tutur. Tarix heksaqrama, heksaqram ilin bir parçasına işarə edir və mətn saat qazanır.

Sonra Tszin Fan ikinci qatı əlavə etdi. Onun Na Jia-sı on Səma Kötüyünü və on iki Yer Budağını ayrı-ayrı xətlərə bağlayır. Bu, mühasibatlıq kimi səslənir, əslində isə həlledici addımdır, çünki budaq özü ilə çox şey gətirir. Xət budaq daşıyan kimi Beş Ünsürdən birini, bir istiqaməti, bir fəsli, bir qoşa saatı və on iki heyvandan birini daşıyır. Çılpaq xət xassələri olan obyektə çevrilir.

Onun səkkiz sarayı altmış dördü səkkiz nəfərlik ailələrə yenidən qruplaşdırır; hər ailə qoşa triqramdan onun xətlərini müəyyən ardıcıllıqla dəyişməklə alınır: əvvəl birinci xət, sonra ikinci, sonra üçüncü və beləcə, son iki üzv isə başqa qayda ilə. Hər ailənin daxilində bir xət şi, yəni soruşanı təmsil edən dünya xəti, digəri isə in, yəni soruşulan işi təmsil edən cavab xəti kimi işarələnir.

Bu nöqtədə oxunuş hesablamaya çevrilir. Siz artıq sadəcə Hökmün nə dediyini soruşmursunuz. Siz xəttinizin daşıdığı ünsürün ətrafdakı ünsürlər tərəfindən doğulub-doğulmadığını yaxud üstələnib-üstələnmədiyini, fəslin onu qidalandırıb yoxsa boşaltdığını və altındakı gizli xəttin nə etdiyini soruşursunuz.

Aparat çoxalır

Sonrakı Xan və Vey alimləri əlavə etməyə davam etdilər. Çjen Syuan budaqların başqa bir paylanması olan Yao Çeni üstün tuturdu və o, əsrlər boyu Na Jia ilə rəqabət apardı. Syun Şuan heksaqramları Tsyanın xətlərinin qalxması və Kunun xətlərinin enməsi ilə oxuyaraq fiqurlara daxili dinamika verdi. Fey Fu hər heksaqramın öz sarayının başından götürülmüş xətləri gizlətdiyini, yəni gördüyünüzün məlumatın yalnız yarısı olduğunu iddia edirdi.

Texniki işlə yanaşı apokriflər, yəni heksaqram təqvimini siyasi peyğəmbərliyin açarı sayan İ vey mətnləri də gedirdi. Bu mətnlər son dərəcə nüfuzlu idi və nəticədə o qədər həyəcan doğurdu ki, ardıcıl sülalələr onları qadağan etdi; ciddi qadağalar beşinci əsrdən başladı. Onlar əsasən özlərinə qarşı mübahisə aparan əsərlərdəki sitatlarda qalıb.

Həddi aşma və əks reaksiya

Sistemin zəifliyi kifayət qədər zəngin hər şərh aparatının dərdidir: kifayət qədər vasitə olanda istənilən nəticəni əsaslandırmaq olar. Yu Fan son həddir. Onun Gua Byanı fiqurları müəyyən xət hərəkətləri ilə bir-birindən çıxarır və o, bunu yarım-obrazlar və əlavə uyğunluqlarla elə tamamladı ki, praktik olaraq istənilən şərhi nəyəsə söykəmək mümkün oldu.

Van Bi üçüncü əsrdə buna demək olar hamısını atmaqla cavab verdi. Onun «mənanı tutub simvolları unudursan» düsturu Yili məktəbinə təməl şüarını verdi və o vaxtdan bəri davam edən rəqabətin şərtlərini müəyyənləşdirdi. Bu, Dəyişikliklərin əhəmiyyətli olub-olmaması barədə deyil, üsul barədə mübahisə idi və tam qələbə qazandı. Xan şərhləri köçürülməyi dayandırdı və çoxu iki-üç əsr ərzində itdi.

İki dəfə bərpa

Simvol-rəqəm iki dəfə, özü də tamam fərqli tərzlərdə geri qayıtdı.

Sun dirçəlişi cədvəllər vasitəsilə getdi: Sarı Çay Cədvəli və Luo Çayı Yazısı, yəni triqramların özlərinin mənbəyi sayılan rəqəm düzülüşləri. Çen Tuan onları dao mühitindən ötürdü, Şao Yun isə onlardan çıxan sıralama üzərində bütöv bir kosmologiya qurdu; bura kainatın təxminən yüz otuz min illik vahidlərlə ölçülən dövri xronologiyası da daxil idi. Bu axın falçılıqdan çox fəlsəfidir və Leybnitsin sonradan ikilik hesab kimi oxuyacağı düzülüşü verdi.

Tsin dirçəlişi elmi və şübhəçi idi. Xuey Dun və sübutçu tədqiqatçılar Sun cədvəllərinin qədimlik donuna girmiş gec ixtira olduğunu, əsl Xan elmini isə qeydlərdən yenidən qazıb çıxarmaq lazım gəldiyini düşünürdülər. Onların üsulu filoloji idi: Tan və Sun toplularından sitatları ələmək, müəllifliyini müəyyənləşdirmək və artıq kitab kimi mövcud olmayan şərhləri yenidən yığmaq. Çjan Xueyyanın Yu Fanı bərpa etməsi, yəni orijinal mətni itmiş müəllif üzərində onilliklərlə iş, bu səyin nümunəsidir və alimlərin bu gün də istifadə etdiyi nəşrdir.

Harada yaşayır

Yaşayan forma Van Vendən adlanan və birbaşa Tszin Fanın aparatı üzərində qurulan Wen Wang Gua-dır. Falçı üç sikkəni altı dəfə atır, heksaqramın sarayını müəyyənləşdirir, xətlərə budaq və ünsürlər verir, dünya və cavab xətlərini işarələyir, gizli xətləri qeyd edir və nəticəni bu ünsürlərin bir-birini necə dəstəklədiyindən yaxud sıxışdırdığından və cari fəslin onları necə çəkiləndirdiyindən oxuyur.

Nəsil xəttini aydın demək lazımdır, çünki tərcümələr onu gizlədir. Bu gün peşəkar çinli falçıların əksəriyyətinin işlətdiyi texnika Vilhelm yaxud Legdən tanış olan Hökm-və-Obraz oxunuşu deyil. Bu, dövlət işlərini proqnozlaşdırmaq üçün bir Xan məmurunun işləyib hazırladığı hesablama üsuludur və e.ə. birinci əsrdən bəri fasiləsiz istifadədədir. Dəyişiklikləri yalnız Qərb dillərində tanıyan oxucu Taybey yaxud Honq-Konqda işləyən falçıya baxanda heksaqramları tanıyacaq, demək olar başqa heç nəyi yox.