Ξιανγκσού, η ανάγνωση συμβόλου-αριθμού

Τι σημαίνει σύμβολο-αριθμός

Το Ξιανγκσού είναι σύνθετο δύο λέξεων: ξιανγκ, οι εικόνες ή τα σύμβολα, και σου, οι αριθμοί. Μαζί ονομάζουν έναν τρόπο ανάγνωσης του Βιβλίου των Αλλαγών όπου οι μορφές δεν είναι πρωτίστως λογοτεχνία αλλά συσκευή. Ένα εξάγραμμο είναι ταυτόχρονα θέση σε πολλά συστήματα, και έργο του αναγνώστη είναι να βγάλει τι λένε αυτά τα συστήματα για μια δεδομένη στιγμή.

Η προσέγγιση κυριάρχησε στη δυναστεία των Χαν και δεν ήταν περιθωριακή ασχολία. Οι Αλλαγές είχαν ανυψωθεί σε κρατικό κλασικό, ιδρύθηκαν έδρες στην αυτοκρατορική ακαδημία για ανταγωνιστικές γραμμές ερμηνείας, και οι λόγιοι που τις κατείχαν συμβούλευαν τον θρόνο για τους οιωνούς. Το να βρεις σωστά το ημερολόγιο και το να βρεις σωστά το σύμπαν εννοούνταν ως το ίδιο πρόβλημα, και όποιος μπορούσε και τα δύο ήταν χρήσιμος σε έναν αυτοκράτορα.

Το κράτος και το κλασικό

Μετράει ότι αυτό συνέβη επί Χαν και όχι αλλού. Ο αυτοκράτορας Ου είχε καθιερώσει τα Πέντε Κλασικά ως βάση της επίσημης μάθησης, και ο διορισμός σε έδρα σήμαινε ότι μια συγκεκριμένη ανάγνωση ενός συγκεκριμένου κειμένου γινόταν, στην πράξη, κυβερνητικό δόγμα. Ο Μενγκ Σι, ο Τζινγκ Φανγκ και οι αντίπαλοί τους δεν ήταν ιδιώτες λόγιοι που κυκλοφορούσαν χειρόγραφα· ανταγωνίζονταν για θεσμική αναγνώριση.

Αυτός ο ανταγωνισμός αντάμειβε τα συστήματα που έδιναν απαντήσεις. Μια ανάγνωση των Αλλαγών ικανή να σου πει ποιο εξάγραμμο κυβερνούσε την τρίτη εβδομάδα του δεύτερου μήνα, και τι σήμαινε αυτό για μια ξηρασία ή μια διαμάχη διαδοχής, άξιζε στην αυλή περισσότερο από μια που πρόσφερε ηθικό στοχασμό. Η πίεση οδηγούσε στην τεχνική επεξεργασία, και η σχολή επεξεργάστηκε.

Πώς δουλεύει ο μηχανισμός

Η θεμελιωτική κίνηση είναι του Μενγκ Σι και είναι αφοπλιστικά απλή: μοίρασε εξήντα εξάγραμμα ομοιόμορφα στο ηλιακό έτος, κρατώντας πίσω τα Καν, Λι, Τζεν και Ντούι για να κυβερνούν τις τέσσερις εποχικές καμπές. Κάθε μορφή που απομένει καταλαμβάνει τώρα λίγο λιγότερο από μια εβδομάδα. Μια ημερομηνία συνεπάγεται εξάγραμμο, ένα εξάγραμμο ένα κομμάτι του έτους, και το κείμενο απέκτησε ρολόι.

Ο Τζινγκ Φανγκ πρόσθεσε έπειτα το δεύτερο στρώμα. Το Να Τζια του προσαρτά τους δέκα Ουράνιους Κορμούς και τους δώδεκα Γήινους Κλάδους σε επιμέρους γραμμές. Ακούγεται σαν λογιστική και είναι στην πραγματικότητα το αποφασιστικό βήμα, γιατί ένας κλάδος κουβαλά πολλά. Μόλις μια γραμμή κρατήσει κλάδο, κρατά μία από τις Πέντε Φάσεις, ένα σημείο του ορίζοντα, μια εποχή, μια διπλή ώρα και ένα από τα δώδεκα ζώα. Μια γυμνή γραμμή έγινε αντικείμενο με ιδιότητες.

Τα οκτώ ανάκτορά του ξανασυγκροτούν και τα εξήντα τέσσερα σε οικογένειες των οκτώ, καθεμιά γεννημένη από ένα διπλασιασμένο τρίγραμμο με αλλαγή των γραμμών του σε σταθερή σειρά: πρώτη γραμμή, μετά δεύτερη, μετά τρίτη και ούτω καθεξής, ενώ τα δύο τελευταία μέλη προκύπτουν με άλλον κανόνα. Μέσα σε κάθε οικογένεια μία γραμμή σημειώνεται ως σι, η γραμμή του κόσμου ή του εαυτού που στέκει για όποιον ρωτά, και μια άλλη ως ινγκ, η γραμμή απόκρισης που στέκει για το ζήτημα.

Σε εκείνο το σημείο η μαντεία έχει γίνει υπολογισμός. Δεν ρωτάς πια μόνο τι λέει η Κρίση. Ρωτάς αν η φάση που φέρει η γραμμή σου γεννιέται ή υπερνικάται από τις γύρω φάσεις, αν η εποχή την τρέφει ή τη στραγγίζει, και τι κάνει η κρυμμένη γραμμή από κάτω.

Η συσκευή πολλαπλασιάζεται

Οι ύστεροι Χαν και οι Γουέι λόγιοι συνέχισαν να προσθέτουν. Ο Τζενγκ Ξουάν προτιμούσε το Γιάο Τσεν, άλλη κατανομή των κλάδων, και ανταγωνίστηκε το Να Τζια επί αιώνες. Ο Ξουν Σουάνγκ διάβαζε τα εξάγραμμα μέσω της ανόδου των γραμμών του Τσιεν και της καθόδου εκείνων του Κουν, δίνοντας στις μορφές εσωτερική δυναμική. Το Φέι Φου υποστήριζε ότι κάθε εξάγραμμο κρύβει γραμμές δανεισμένες από την κεφαλή του ανακτόρου του, ώστε αυτό που βλέπεις να είναι μόνο η μισή πληροφορία.

Δίπλα στην τεχνική εργασία έτρεχαν τα απόκρυφα, τα Γι γουέι, που έπαιρναν το ημερολόγιο των εξαγράμμων ως κλειδί πολιτικής προφητείας. Τα κείμενα αυτά υπήρξαν τεράστιας επιρροής και τελικά αρκετά ανησυχητικά ώστε διαδοχικές δυναστείες να τα απαγορεύσουν, στα σοβαρά από τον πέμπτο αιώνα. Σώζονται κυρίως ως παραθέματα σε έργα που τα πολεμούσαν.

Η υπερβολή και η αντίδραση

Η αδυναμία του συστήματος είναι εκείνη που πλήττει κάθε αρκετά πλούσια ερμηνευτική συσκευή: με αρκετούς μηχανισμούς, κάθε συμπέρασμα δικαιολογείται. Ο Γιου Φαν είναι η οριακή περίπτωση. Το Γκουά Μπιάν του παράγει μορφές τη μία από την άλλη με προδιαγεγραμμένες κινήσεις γραμμών, και το συμπλήρωσε με μισά εικονίσματα και κι άλλες αντιστοιχίες ώσπου πρακτικά κάθε σχόλιο μπορούσε να θεμελιωθεί σε κάτι.

Η απάντηση του Ουάνγκ Μπι τον τρίτο αιώνα ήταν να πετάξει σχεδόν τα πάντα. Η διατύπωσή του, ότι συλλαμβάνει κανείς το νόημα και ξεχνά τα σύμβολα, έδωσε στη σχολή Γιλί το ιδρυτικό της σύνθημα και όρισε τους όρους μιας αντιπαλότητας που κρατά έκτοτε. Ήταν διαφωνία για τη μέθοδο, όχι για το αν οι Αλλαγές μετρούν, και κερδήθηκε ολοκληρωτικά. Τα σχόλια των Χαν έπαψαν να αντιγράφονται και τα περισσότερα χάθηκαν μέσα σε δύο ή τρεις αιώνες.

Ανάκτηση, δύο φορές

Το σύμβολο-αριθμός επέστρεψε δύο φορές, με αρκετά διαφορετικούς τρόπους.

Η αναβίωση των Σονγκ πέρασε μέσα από τα διαγράμματα: τον Χάρτη του Κίτρινου Ποταμού και τη Γραφή του Ποταμού Λουό, αριθμητικές διατάξεις που παρουσιάζονταν ως η καταγωγή των ίδιων των τριγράμμων. Ο Τσεν Τουάν τις μετέδωσε από ταοϊστικό περιβάλλον και ο Σάο Γιονγκ έχτισε πλήρη κοσμολογία στη σειρά που προκύπτει από αυτές, μαζί με κυκλική χρονολογία του σύμπαντος μετρημένη σε μονάδες σχεδόν εκατόν τριάντα χιλιάδων ετών. Το ρεύμα αυτό είναι φιλοσοφικό μάλλον παρά μαντικό, και παρήγαγε τη διάταξη που ο Λάιμπνιτς θα διάβαζε αργότερα ως δυαδική αριθμητική.

Η αναβίωση των Τσινγκ ήταν λόγια και σκεπτική. Ο Χούι Ντονγκ και οι τεκμηριωτικοί ερευνητές θεωρούσαν τα διαγράμματα των Σονγκ όψιμη επινόηση ντυμένη στην αρχαιότητα, και την πραγματική μάθηση των Χαν κάτι που έπρεπε να ξεθαφτεί από τις πηγές. Η μέθοδός τους ήταν φιλολογική: να κοσκινίσουν παραθέματα από συλλογές των Τανγκ και των Σονγκ, να τα αποδώσουν και να ξανασυναρμολογήσουν σχόλια που δεν υπήρχαν πια ως βιβλία. Η ανακατασκευή του Γιου Φαν από τον Τζανγκ Χούιγιαν, δεκαετίες δουλειάς πάνω σε έναν συγγραφέα του οποίου το πρωτότυπο είχε χαθεί, είναι το υπόδειγμα αυτής της προσπάθειας και παραμένει η έκδοση που χρησιμοποιούν οι μελετητές.

Πού επιβιώνει

Η ζωντανή μορφή είναι το Ουέν Ουάνγκ Γκουά, ονομασμένο από τον βασιλιά Ουέν και χτισμένο απευθείας πάνω στη συσκευή του Τζινγκ Φανγκ. Ο μάντης ρίχνει τρία νομίσματα έξι φορές, εντοπίζει το ανάκτορο του εξαγράμμου, αποδίδει κλάδους και φάσεις στις γραμμές, σημειώνει τις γραμμές του κόσμου και της απόκρισης, καταγράφει τις κρυμμένες γραμμές και διαβάζει την έκβαση από το πώς τα στοιχεία αυτά στηρίζουν ή προσβάλλουν το ένα το άλλο και πώς τα σταθμίζει η τρέχουσα εποχή.

Αξίζει να είμαστε σαφείς για την καταγωγή, γιατί οι μεταφράσεις τη θολώνουν. Η τεχνική που χρησιμοποιούν σήμερα οι περισσότεροι επαγγελματίες Κινέζοι μάντεις δεν είναι η ανάγνωση με Κρίση και Εικόνα που ξέρουμε από τον Βίλχελμ ή τον Λεγκ. Είναι η υπολογιστική μέθοδος που ανέπτυξε ένας αξιωματούχος των Χαν για την πρόγνωση κρατικών υποθέσεων, και βρίσκεται σε αδιάκοπη χρήση από τον 1ο αιώνα π.Χ. Αναγνώστης που ξέρει τις Αλλαγές μόνο σε δυτική γλώσσα και μετά παρακολουθεί μάντη εν ώρα εργασίας στην Ταϊπέι ή στο Χονγκ Κονγκ θα αναγνωρίσει τα εξάγραμμα και σχεδόν τίποτε άλλο.