अपान
Apāna · अपान
हा मुक्तीचा किंवा बाहेर पडणारा वायू आहे. नाभीच्या खाली स्थित असलेला हा वायू खाली आणि बाहेरच्या दिशेने वाहतो. उच्छ्वास, मलविसर्जन, मासिक पाळी आणि जन्म यांसारख्या शरीराबाहेर टाकण्याच्या सर्व प्रक्रिया तो नियंत्रित करतो.
- स्थान
- नाभीच्या खाली, ओटीपोटात
- दिशा
- खाली आणि बाहेरच्या दिशेने
- नियंत्रण
- उच्छ्वास, मलविसर्जन, मासिक पाळी, जन्म
- याची केंद्रे
- मूळ आणि स्वाधिष्ठान
- याच्या विरुद्ध
- प्राण
- दिशा बदलण्याचे साधन
- मूळ बंध
कार्य
अपान हा वजाबाकीचा किंवा कमी करण्याचा वायू आहे. उच्छ्वास, आतडी, मूत्राशय, मासिक पाळी आणि बाळंतपण या सर्व गोष्टी त्याच्या नियंत्रणाखाली येतात. मानसिक पातळीवर विचार केल्यास, कोणत्याही गोष्टीचा त्याग करणे हे याच वायूचे काम आहे.
हा प्रत्येक बाबतीत प्राणाच्या विरुद्ध आहे: विरुद्ध दिशा, धडाचा विरुद्ध भाग आणि श्वासाचा विरुद्ध टप्पा.
प्रवाहाच्या विरुद्ध
हठयोगातील मुख्य क्रिया अपान वायूची दिशा बदलणे ही आहे. मूळ बंध ओटीपोटाचा खालचा भाग वर उचलतो आणि खाली जाणाऱ्या या वायूला वरच्या दिशेने ढकलतो. उड्डीयान बंध प्राण वायूला खाली खेचून त्याच्याशी जोडतो. जिथे हे दोन्ही वायू नाभीपाशी भेटतात, तिथे उष्णता निर्माण होते आणि मध्य नाडी उघडते असे ग्रंथांमध्ये म्हटले आहे.
म्हणूनच हे बंध नेहमी जोडीने आणि अत्यंत सावधगिरीने शिकवले जातात. एकाच दिशेने वाहणाऱ्या वायूची दिशा उलट करणे ही सामान्य गोष्ट नाही. जुन्या साहित्यानुसार हे केवळ तज्ज्ञ गुरूच्या मार्गदर्शनाखाली शिकायला हवे.
अतिरिक्त आणि कमतरता
अपान वायू वाढल्यास शरीरात जडपणा आणि खाली खेचल्यासारखे वाटते. यामुळे सुस्ती येते, मन उदास राहते आणि उत्साह कमी होतो. याउलट, याची कमतरता असल्यास शरीरात गोष्टी साचून राहतात. यात प्रामुख्याने बद्धकोष्ठता आणि उच्छ्वास सोडताना होणारा त्रास यांचा समावेश होतो.
यावर उपाय म्हणून सहसा दीर्घ उच्छ्वास, बसून करायची आसने आणि पुढे वाकण्याची आसने केली जातात.
संबंधित
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नवीनतम पोस्ट
टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.