Адамдар алып жүретін тұмарлар

Ежелгі Мысыр

Ең терең жеке бастау. Мысыр шеберханалары фаянстан скарабейлерді, уаджет көздерін, джед бағаналарын және анкхтарды мыңдап шығарған: тірілер тағуы үшін және өлгендерді орау үшін. Бұл пішіндер өздері шыққан діннен ұзақ жасады, тіпті Рим Италиясында да көшірмелері жасалып жатты.

Месопотамия

Мұндағы бойтұмарлар әшекей болғаны сияқты құқықтық құжат та болатын. Ламашту жынына қарсы тақташалар оның атын атап, қылмыстарын тізіп, оны кетуге бұйыратын. Ал мойынға тағылатын Пазузу басы бір құбыжықты екіншісінен күзетуге қоятын.

Греция мен Рим

Римде ұлдар кәмелетке толғанша булла, қыздар лунула тағатын, ал фаллос пішінді фасцинум есік үстіне және арба білігіне ілінетін. Көз тию туралы бүгінгі әңгіменің арқауы болып отырған әдебиет те осында пайда болды.

Яһуди және каббалалық

Бойтұмарларға күмәнмен қараса да, оларды көптеп шығарған дәстүр: құдіретті есімдер жазылған күміс камеоттар, еден астына аударып көмілген арамей тіліндегі дуа тостағандары, Рахиланың кесенесінен алынған қызыл жіп және Мириям қолы аталатын алақан.

Исламдық

Мұнда қорғайтын – мәтіннің өзі. Тәуіз немесе хиджаб деп аталатын зат металл қапқа салынып бүктелген жазба аят болып табылады, ал ең жиі жазылатыны Аятул-Күрси, соңғы екі сүре және тоқсан тоғыз есім. Солармен қатар факиһтер таласқан одан да көне халықтық заттар қолданыла берген.

Христиандық

Жәдігерлер, медальдар, скапулярлар мен қажылық белгілері, оның үстіне шіркеу мезгіл-мезгіл айыптап отырған жазба тұмарлардың мол қабаты. Сакраменталия мен бойтұмардың арасындағы шек мың жыл бойы талқыланып, ешқашан шешілмеді.

Скандинавиялық және исландиялық

Дінге өту ғасырларында мойынға тағылған күміс Тор балғалары, сүйек пен ағаштағы руна жазулары, сондай-ақ кейінгі исланд сиқыр кітаптары. Ол кітаптардағы таңбалар, солардың ішінде Вегвисир де, викингтер дәуірінің емес, 17 ғасырдағы кітап дәстүрінің жемісі.

Кельттік және гэльдік

Қора есігінің үстіндегі шетен мен қызыл жіп, жіпке тізілген тесік тастар, беде мен орман жаңғағы, сондай-ақ кейбір отбасылар ұрпақтан ұрпаққа сақтап келген емдік тұмартастар. Бұның көбі археологияда емес, 19 ғасырдағы фольклор жинақтарында сақталған.

Славяндық

Луннитса алқалары, айбалта мен кілт тұмарлары, дене ашық ауамен түйісетін жаға мен жеңге кестеленген обереги, сондай-ақ ішіне ештеңе шаншып қоя алмайтындай етіп инесіз тігілген, бет-әлпетсіз шүберек қуыршақтар.

Оңтүстік азиялық

Мыс түтікшеге оралған янтра тақташалары, назардан сақтау үшін нәрестеге тағылатын қара жіп пен кәжәл дағы, рудракша моншақтары және діни шекараға қарамай тағылатын тәуіз. Мұнда көз тию сирек кездесетін қарғыс емес, күнде кезігетін әрі бейтараптандыруға болатын кедергі саналады.

Қытайлық

Тамақтағы нефрит, қызыл жіппен байланған тиындар, елеске қарсы шабдалы ағашы және басылған қағаз талисмандар. Соңғысының күші ресми құжатқа ұқсайтынынан келеді, өйткені көктен түскен шақыру қағазы да судьяның шақыру қағазындай жазылады.

Жапондық

Храмнан сатып алынатын, ешқашан ашылмайтын және бір жылдан кейін қайтарылып өртелетін омамори. Үй сөресіне арналған офуда, жазбаша тілек үшін эма тақтайшалары, сондай-ақ тұмар мен жарнаманың шекарасында тұрған манеки-нэко тәрізді дүкен сөресіндегі мүсіншелер.

Африкалық және диаспоралық

Күші ішіне салынған затта тұратын минкиси түйіншектері, гри-гри дорбалары, иесінің бойына қарап кесілген эфиопиялық боялған дұға орамдары, сондай-ақ құлдық кезеңінде бұл дәстүрді жаңа атпен сақтап қалған америкалық конджур қапшығы.

Солтүстік Американың байырғы халықтары

Дәрі түйіншектері, кірпі инелерімен және моншақпен әшекейленген дорбалар, сондай-ақ әлемге түс ұстағыш болып тараған оджибве шеңбері. Осы атаумен сатылатын заттардың көбін бөгде адамдар жасайды, сондықтан мұнда заттың қайдан шыққаны кітапхананың кез келген басқа бөлігіне қарағанда маңыздырақ.

Оңтүстік-шығыс азиялық

Балшықтан құйылып, ғибадатханада бата берілген, кейін тиын сияқты жиналып, сұрыпталып, саудаға түсетін тай пхра кхруанг бойтұмарлары. Сак янт татуировкасы дәл сол қорғаныш сызбаларын металға емес, теріге түсіреді. Сондықтан ондай тұмарды шешіп тастау мүмкін емес.

Ең қарапайым түрі. Қарамай-ақ қолмен ұстауға болатын жерге ілінеді және қажет болса жағаның астына жасырылады. Сақталған бойтұмарлардың көпшілігінің жоғарғы жағы тесік болуы содан.

Сақина – балауызға басуға да келетін тұмар. Кейінгі антика мен орта ғасырлардағы мөр сақиналарда салпыншақтардағыдай есімдер мен бейнелер бар, оның үстіне олар таңба қалдыратындықтан беделі де жоғары.

Арзан, нәрестеге байлауға оңай және дене айналасына сызылған шекара екені айқын. Бір-бірімен байланысы жоқ мәдениеттердің бәрінде ең жиі кездесетін түс – қызыл.

Кішкентай етіп бүктеліп, теріге тігілген немесе металл қапқа салынған мәтін. Исламдық тәуіз, яһудилік камеа, эфиопиялық орам және ағылшындық тұмар қағазы осылай жасалады, әрі олардың ешқайсысы қайта оқуға арналмаған.

Күші құрамында. Гри-гри, моджо қапшығы немесе дәрі түйіншегі ішіндегі затымен, сондай-ақ оны бөгде адам ашпайтын және ұстамайтын ережесімен анықталады.

Түйін нәрсені орнына бекітеді, сондықтан ол бақты іште ұстауға да, рухты сыртта қалдыруға да жарайды. Теңізшілердің жел түйіндері мен байланған қызыл жіп бір логиканы қарама-қарсы бағытта қолданады.

Тағуға тым ауыр, сондықтан ол адамды емес, орынды қорғайды. Месопотамиялық жын тақташалары, қытайлық қағаз талисмандар және іргетасқа көмілетін заттар денені емес, табалдырықты күзетеді.

Шегеленеді, боялады немесе маңдайшаға орнатылады. Таға, мезуза қабы, гекс белгісі және дүкен есігінің үстіндегі римдік фасцинум сырт пен іштің шекарасын белгілейді.

Үлкеннің орнын басатын кішкентай дене. Үй құдайлары, шақырушы мысық және күлімсіреген Будда тағылмайды, қойылады және әдетте есікке қарап тұрады.

Бәрінің ішіндегі ең көнесі. Шыны мен тас моншақтар жазуды емес, түс пен өрнекті алып жүреді, сондықтан олар тілден тілге оңай өтеді.