Przedmioty, które ludzie noszą przy sobie

Starożytny Egipt

Najgłębsze pojedyncze źródło. Egipskie warsztaty wytwarzały z fajansu tysiące skarabeuszy, oczu udżat, filarów dżed i anchów, dla żywych do noszenia i dla zmarłych do owinięcia w bandaże. Formy te przetrwały samą religię i kopiowano je jeszcze w rzymskiej Italii.

Mezopotamia

Amulet był tu w równym stopniu ozdobą, co dokumentem prawnym. Tabliczki wymierzone w demonicę Lamasztu wymieniały ją z imienia, wyliczały jej zbrodnie i nakazywały jej odejść, a głowa Pazuzu noszona na szyi stawiała jednego potwora na straży przeciw drugiemu.

Grecja i Rzym

Rzymscy chłopcy nosili bullę, a dziewczęta lunulę, aż do osiągnięcia pełnoletności, falliczne fascinum zaś wieszano nad drzwiami i na osiach wozów. Tutaj też złe oko zyskało literaturę, która do dziś kształtuje sposób mówienia o nim.

Żydowska i kabalistyczna

Tradycja nieufna wobec amuletów, która i tak wydała ich bardzo wiele: srebrne kame'ot z wypisanymi imionami Boga, aramejskie misy zaklinające zakopywane dnem do góry pod podłogami, czerwona nitka z grobu Racheli i dłoń zwana Ręką Miriam.

Islamska

Ochrania tu tekst. Ta'wiz, zwany też hijab, to zapisany werset złożony i zamknięty w metalowej kasetce, a najczęstsze inskrypcje to Werset Tronu, dwie ostatnie sury i dziewięćdziesiąt dziewięć imion. Obok nich funkcjonują starsze przedmioty ludowe, o które spierali się prawnicy muzułmańscy.

Chrześcijańska

Relikwie, medaliki, szkaplerze i znaki pielgrzymie, a pod nimi gęste podszycie pisanych zaklęć, które Kościół raz po raz potępiał. O granicę między sakramentalium a amuletem spierano się przez tysiąc lat i nigdy jej nie ustalono.

Nordycka i islandzka

Srebrne młoty Thora noszone na szyi w stuleciach chrystianizacji, inskrypcje runiczne na kości i drewnie oraz późniejsze islandzkie grimuary, których znaki, w tym Vegvisir, należą do siedemnastowiecznej tradycji książkowej, a nie do czasów wikingów.

Celtycka i gaelicka

Jarzębina i czerwona nitka nad drzwiami obory, przewiercone kamienie na sznurku, koniczyna i leszczyna oraz lecznicze kamienie-amulety przechowywane w niektórych rodzinach przez pokolenia. Wiele z tego przetrwało w dziewiętnastowiecznych zbiorach folklorystycznych, a nie w materiale archeologicznym.

Słowiańska

Księżycowate zawieszki zwane łunnicami, amulety w kształcie topora i klucza, ochronne hafty zwane oberegami, wszywane w kołnierze i mankiety, tam gdzie ciało styka się z otwartą przestrzenią, oraz szmaciane lalki bez twarzy, wykonywane bez igły, żeby nie dało się w nie niczego wkłuć.

Południowoazjatycka

Blaszki z jantrami zwijane w miedziane rurki, czarna nitka i plamka kajalu nanoszona niemowlętom przeciwko nazarowi, koraliki rudrakszy oraz tabiz noszony ponad podziałami religijnymi. Złe oko traktuje się tu jak codzienną uciążliwość do zneutralizowania, a nie jak rzadką klątwę.

Chińska

Nefryt na szyi, monety przewiązane czerwonym sznurkiem, brzoskwiniowe drewno przeciw duchom i drukowane papierowe talizmany, których moc bierze się z tego, że wyglądają jak urzędowy dokument, bo wezwanie z nieba redaguje się tak samo jak wezwanie od urzędnika.

Japońska

Omamori kupowane w chramie i nigdy nieotwierane, po roku odnoszone i spalane. Ofuda na domową półkę, tabliczki ema na zapisane prośby oraz figurki sklepowego kontuaru, takie jak maneki-neko, stojące na granicy między amuletem a reklamą.

Afrykańska i diaspora

Zawiniątka minkisi, których moc tkwi w tym, co zapakowano do środka, woreczki gris-gris, etiopskie malowane zwoje modlitewne przycinane na wzrost właściciela oraz amerykański woreczek conjure, który przeniósł tę praktykę przez niewolnictwo pod nową nazwą.

Rdzenna Ameryka Północna

Zawiniątka lecznicze, woreczki zdobione kolcami jeżozwierza i koralikami oraz obręcz Odżibwejów, która trafiła do reszty świata jako łapacz snów. Wiele z tego, co sprzedaje się pod tym szyldem, wytwarzają osoby spoza tych społeczności, więc pochodzenie przedmiotu ma tu znaczenie większe niż gdziekolwiek indziej w tej bibliotece.

Azja Południowo-Wschodnia

Tajskie amulety phra khruang odciskane z gliny i poświęcane w świątyni, a potem kolekcjonowane, wyceniane i wymieniane jak monety. Tatuaż sak yant umieszcza te same ochronne diagramy w skórze zamiast w metalu, przez co amuletu nie da się zdjąć.

Forma domyślna. Zawieszony tam, gdzie można go dotknąć bez patrzenia i w razie potrzeby schować pod kołnierzem, dlatego tak wiele zachowanych amuletów ma otwór przy górnej krawędzi.

Pierścień to amulet, który można też odcisnąć w wosku. Późnoantyczne i średniowieczne sygnety noszą te same imiona i figury co wisiorki, z dodatkową powagą pozostawianego śladu.

Tanie, łatwe do zawiązania niemowlęciu i czytelnie wytyczające granicę wokół ciała. Czerwień jest najczęstszym kolorem w kulturach niemających ze sobą nic wspólnego.

Tekst złożony na małą kostkę i wszyty w skórę albo zamknięty w metalu. Tak działają islamski ta'wiz, żydowska kame'a, etiopski zwój i angielska karteczka z zaklęciem, a żadne z nich nie jest przeznaczone do ponownego czytania.

Moc ze spisu składników. Gris-gris, woreczek mojo czy zawiniątko lecznicze określa to, co znajduje się w środku, oraz zasada, że nie otwierają go ani nie dotykają obcy.

Węzeł unieruchamia rzecz w miejscu, więc nadaje się do zatrzymania szczęścia w środku albo ducha na zewnątrz. Żeglarskie węzły wiatru i zawiązana czerwona nitka działają na tej samej zasadzie, tyle że w przeciwnych kierunkach.

Zbyt ciężka, by ją nosić, chroni więc miejsce zamiast człowieka. Mezopotamskie tabliczki demoniczne, chińskie papierowe talizmany i depozyty fundacyjne strzegą progu, a nie ciała.

Przybijany, malowany albo osadzany w nadprożu. Podkowa, futerał mezuzy, znak heksagonalny i rzymskie fascinum nad drzwiami sklepu wyznaczają punkt, w którym to, co na zewnątrz, staje się tym, co w środku.

Małe ciało zastępujące duże. Bóstwa domowe, przyzywający kot i śmiejący się Budda są stawiane, a nie noszone, i zwykle zwrócone w stronę drzwi.

Najstarsza ze wszystkich form. Koraliki ze szkła i kamienia niosą kolor i wzór, a nie pismo, dlatego tak łatwo przekraczają granice językowe.