Peorð

واژه‌ای که دقیقاً یک‌بار ثبت شده است

صادقانه‌ترین موضع درباره این رون آن است که هیچ‌کس معنای آن را نمی‌داند، و دلیل این امر شایسته بررسی دقیق است.

واژه peorð در انگلیسی باستان در هیچ کجای دیگری از سراسر پیکره متنی انگلیسی باستان دیده نمی‌شود؛ نه در اشعار، نه در متون منثور، نه در فرهنگ‌نامه‌ها و نه در فرمان‌ها و اسناد رسمی. این واژه یک «هاپاکس لگومنون» (hapax legomenon)، یعنی واژه‌ای با تنها یک‌بار کاربرد ثبت‌شده است، و همان یک‌بار کاربرد نیز در این بند شعری آمده که تعریفی از آن به دست نمی‌دهد.

هیچ ریشه‌شناسی استواری در زبان‌های ژرمنی برای آن وجود ندارد، و در خانواده گسترده‌تر هندواروپایی نیز گواه قانع‌کننده‌ای در دست نیست. از سوی دیگر، چون این رون از فوتارک جوان‌تر حذف شد، هیچ بند نروژی یا ایسلندی وجود ندارد تا بتوان با آن مقابله و تطبیق داد.

این رون در کتیبه‌ها نیز بسیار کمیاب است، زیرا آوای /p/ در زبان‌های ژرمنی صدایی نامعمول به شمار می‌رفت: چرخش آوایی توصیف‌شده در قانون گریم، بیشتر صداهای p موروثی از هندواروپایی را به f تبدیل کرد، و به همین دلیل Feoh الفبا را آغاز می‌کند و این حرف کاربرد چندانی نداشت.

یک بند شعر، یک واژه بی‌هیچ کاربرد دیگر، بدون ریشه‌شناسی، بدون شاهد دوم و با نمونه‌های کاربردی انگشت‌شمار؛ این تمام پایه‌ای است که هر آنچه تاکنون درباره این رون نوشته شده بر آن استوار است.

آنچه بند شعر در حقیقت بازگو می‌کند

این بند به جای ارائه تعریف، بستری اجتماعی را ترسیم می‌کند.

واژه peorð هر چه باشد، همواره برای سرفرازان symble plega and hlehter (مایه بازی و خنده) است، ðar wigan sittaþ on beorsele bliþe ætsomne: آنجا که جنگاوران در تالار میگساری در کنار هم می‌نشینند و از هم‌نشینی یکدیگر خرسندند.

بنابراین این مفهوم به تالار، اوقات فراغت و حضور در جمع تعلق دارد. با این حال، شعر مشخص نمی‌کند که آیا peorð همان بازی است، یا ابزاری که با آن بازی می‌کنند، یا موسیقی، نوشیدنی، نیمکت یا خودِ تالار.

دست‌نوشته نیز در سطر دوم دچار افتادگی و آسیب است، و به همین دلیل در متن بالا نشان فاصله و افتادگی دیده می‌شود. مصححان این افتادگی را به گونه‌های متفاوتی بازسازی کرده‌اند، اما هیچ‌یک از این بازسازی‌ها مسئله بنیادین را حل نمی‌کند.

فرضیه‌های گوناگون

هر یک از قرائت‌های زیر توسط پژوهشگرانی صاحب‌نظر استدلال شده است، اما هیچ‌کدام به اجماع نرسیده‌اند.

جام تاس یا مهره بازی. محبوب‌ترین نظریه است، زیرا فضای تالار با بازی همخوانی دارد و تاسیتوس (Tacitus) ثبت کرده که قمار میان قبایل ژرمن چنان وسواس‌گونه بود که گاه بر سر آزادی شخصی خود در پرتاب واپسین تاس شرط می‌بستند. شکل نگاره نیز به صورت جامی که به پهلو افتاده تعبیر شده است. با این حال، هیچ پشتوانه زبان‌شناختی برای آن وجود ندارد: این واژه را نمی‌توان از هیچ اصطلاح شناخته‌شده ژرمنی برای تاس یا بازی مشتق کرد.

درخت گلابی. بر پایه وام‌گیری احتمالی از واژه لاتین pirum پیشنهاد شده است. درختان در بخش‌های دیگر این شعر نیز ظاهر می‌شوند و از این رو با بافت اثر ناهمخوان نیست، اما ربطی به تالار ندارد.

اجاق یا آتشدان. با فرض وام‌گیری از زبان‌های سلتی یا اسلاوی مطرح شده و با فضای بسته تالار سازگار است.

ساز موسیقی. بر پایه واژه plega استنباط شده که افزون بر بازی، شامل اجرای موسیقی و نمایش نیز می‌شد.

زهدان یا زایش. در کتاب‌های رونی امروزی بسیار رایج است و از دید تاریخی ضعیف‌ترین فرضیه به شمار می‌رود. این برداشت بر هم‌ریشه‌ای پیشنهادی استوار است که بیشتر زبان‌شناسان آن را رد می‌کنند، و هیچ پیوندی با تالار میگساریِ توصیف‌شده در شعر ندارد.

نتیجه‌گیری بروس دیکینز (Bruce Dickins) و دیگر پژوهشگران همچنان به قوت خود باقی است: این واژه بر پایه شواهد کنونی غیرقابل ترجمه است.

خاستگاه معنای امروزی

اگر این واژه ترجمه‌پذیر نیست، چرا تمام کتاب‌های رونی می‌گویند معنای آن سرنوشت، شانس، رازها یا زهدان است؟

زیرا یک نظام پیشگویی و فال‌بینی نمی‌تواند جای خالی داشته باشد. هنگامی که در سده بیستم کاربرد رون‌ها به عنوان ابزار پیشگویی آغاز شد (به‌ویژه پس از انتشار کتاب The Book of Runes نوشته رالف بلوم در سال ۱۹۸۲)، هر بیست‌وچهار رون نیازمند معنایی بودند که بتوان در خوانش فال بازگو کرد. این رون تنها نشانه‌ای بود که خلأ معنایی داشت، و این خلأ پر شد.

فرضیه جام تاس دم‌دست‌ترین گزینه بود، زیرا مفاهیم شانس، تقدیر و امر ناشناخته را در یک حرکت فراهم می‌آورد. از همان‌جا بود که به مفاهیمی چون زهدان، امور پنهان و به طور کلی علوم باطنی تعمیم یافت.

این روند فی‌نفسه مذموم نیست؛ تنها نکته این است که نام آن ترجمه نیست، و هر کس از این رون استفاده می‌کند باید این تفاوت را دریابد.

در تفسیر و خوانش فال

دو رویکرد قابل دفاع وجود دارد که کاملاً از یکدیگر متمایزند.

تفسیر بر پایه شعر. Peorð همان فضای تالار است: بازی، خنده، نشستن جنگاوران در کنار یکدیگر و لذت ویژه هم‌نشینی در اوقات فراغت. این تنها تفسیری است که پشتوانه تاریخی دارد و در عمل بسیار سودمند است؛ یعنی هم‌نشینی، ارزش اوقات بی‌دغدغه و حضور در میان یاران بدون هیچ ریسک و خطری. در چیدمانی پر از رون‌های دشوار، این رون یادآور آن است که تالار آرامش و شادی نیز پابرجاست.

تفسیر بر پایه خلأ معنایی. Peorð رونی با معنای ناشناخته است، که آگاهانه برای نشانه‌گذاری عاملی به کار می‌رود که هنوز آشکار نشده است: اطلاعاتی که پرسشگر از آن بی‌خبر است، تصمیمی که در جایی دیگر گرفته می‌شود یا موضوعی در آستانه اهمیت یافتن که هنوز کسی نامی بر آن ننهاده است. این تفسیری امروزی است و به امروزی بودن خود اذعان دارد، ویژگی‌ای که در تفسیر مربوط به زهدان دیده نمی‌شود.

هر دوی این رویکردها به مراتب بهتر از آن است که وانمود کنیم ریشه‌شناسی واژه حل شده است.