تاروت

بازی، پیش از آنکه فال و غیب‌گویی باشد

تاروت در آغاز تنها ابزاری برای سرگرمی و بازی بود. در دهه ۱۴۳۰ و ۱۴۴۰ میلادی در دربار ایتالیای شمالی، خاندان‌های ثروتمندی مانند ویسکونتی و اسفورزا در میلان، دسته‌های دست‌نویس و نگارگری‌شده تریونفی (به معنای پیروزی‌ها) را برای نوعی بازی کارتی شبیه به بریج امروزی سفارش می‌دادند. قدیمی‌ترین کارت‌های به‌جامانده، مانند دسته ویسکونتی دی مدرونه در دانشگاه ییل، با توجه به نشان‌های آب‌ژاو (واترمارک) کاغذشان، به سال‌های ۱۴۳۷ تا ۱۴۴۲ بازمی‌گردند. این دسته‌ها اشیایی مجلل و گران‌بها بودند: پوشیده از ورقه‌های طلا در پس‌زمینه کارت‌های حکم و چهره‌های درباری، و نقره در کارت‌های عددی، همراه با نگاره‌هایی از بزرگان خاندان‌های حاکم در جامه‌های همان عصر. آثار فرسودگی روی کارت‌های به‌جامانده نشان می‌دهد که آنها واقعاً بر خورده و در بازی به کار رفته‌اند، نه آنکه صرفاً در قفسه نگهداری شوند.

ساختار دوبخشی تاروت از همان ابتدا وجود داشت: چهار خال (جام‌ها، شمشیرها، چوبدست‌ها و سکه‌ها) کارت‌های روزمره را تشکیل می‌دادند و در کنار آنها ۲۱ کارت حکم شماره‌گذاری‌شده به همراه یک کارت احمق بدون شماره قرار می‌گرفت. کارت‌های حکم بعدها آرکانای بزرگ نامیده شدند و کارت‌های خال‌دار، آرکانای کوچک. قدیمی‌ترین دسته کامل ۷۸ کارتی که به دست ما رسیده، یعنی دسته سولا بوشکا، تصویرگری‌های عجیب و کیمیایی در خود داشت که کاملاً فراتر از یک بازی کارتی ساده بود.

چگونه یک بازی سرگرمی به پیشگویی تبدیل شد

چرخش تاروت از بازی به پیشگویی در فرانسه رخ داد. در سال ۱۷۸۱ آنتوان کورت دو ژبلین، کشیش فرانسوی، در اثری مفصل ادعا کرد که این کارت‌ها آخرین بازمانده از خرد مصر باستان و «کتاب گمشده توت» هستند. با آنکه هیچ سند تاریخی برای این ادعا وجود نداشت، این نظریه در دوران شیفتگی اروپاییان به مصر باستان بسیار پذیرفته شد. در همان سال‌ها، ژان-باتیست آلیت (مشهور به اتئیلا) نخستین راهنمای خوانش تاروت را نوشت. او برای هر کارت معنایی مشخص تعیین کرد، چیدمان کارت‌ها را شکل داد و خوانش کارت‌های معکوس را باب کرد. بدین ترتیب، دسته‌ای که برای بازی ساخته شده بود، به ابزاری برای فال‌گیری و غیب‌گویی تبدیل شد.

طلوع طلایی و دسته رایدر-ویت-اسمیت

تاروت در انگلستان عصر ویکتوریا به نظام‌مندترین شکل خود رسید. پیش از آن، الیفاس لِوی ۲۲ کارت حکم را به ۲۲ حرف الفبای عبری و مسیرهای درخت زندگی در کابالا پیوند زده بود. محفل هرمسی طلوع طلایی که در سال ۱۸۸۸ در لندن بنیان نهاده شد، این ایده را گسترش داد و شبکه‌ای جامع از تناظرها ساخت. آنها تمام ۷۸ کارت را روی درخت زندگی نگاشتند و تناظر عنصری خال‌ها را تثبیت کردند: چوبدست‌ها با آتش، جام‌ها با آب، شمشیرها با هوا و سکه‌ها با خاک.

این ساختار دقیق، نیازمند نگاره‌های تازه‌ای بود. در سال ۱۹۰۹ آرتور ادوارد ویت و پاملا کولمن اسمیت، دسته رایدر–ویت–اسمیت را منتشر کردند. ویت جای کارت‌های قدرت (VIII) و عدالت (XI) را جابه‌جا کرد تا با نشان‌های زودیاک هماهنگ شوند. کولمن اسمیت دست به کاری ماندگارتر زد: او برای هر کارت آرکانای کوچک به جای تکرار ساده نمادهای خال، صحنه‌ای انسانی با جزئیات رسم کرد؛ چنان که کارت‌هایی مانند ده جام یا هشت شمشیر بلافاصله معنای خود را منتقل می‌کنند. این نوآوری، رمزهای انتزاعی را به ابزاری برای داستان‌گویی تصویری تبدیل کرد؛ به همین دلیل، دسته رایدر–ویت–اسمیت مرجع اصلی آکادمی تاروت است.

سفر احمق

کارت‌های آرکانای بزرگ اگر به ترتیب خوانده شوند، داستانی یگانه را روایت می‌کنند؛ روایتی که ادن گری در دهه ۱۹۷۰ آن را «سفر احمق» نامید. احمق (کارت ۰) از لبه پرتگاهی به چرخه‌ای تازه قدم می‌گذارد و از سه مرحله هفت‌کارتی می‌گذرد. بخش اول به شکل‌گیری هویت می‌پردازد و شامل کارت‌های ساحر، کاهن اعظم، امپراتور بانو، امپراتور و پاپ است. بخش دوم کاوش در سایه‌ها و بحران‌های درونی است؛ از چرخ اقبال تا مرگ و شیطان. بخش سوم مرحله بازسازی و نوسازی است که از فروپاشی برج آغاز شده، به امیدواری ستاره می‌رسد و در کارت جهان به سرانجام می‌رسد. جوزف کمپبل همین الگوی ساختاری را در اساطیر جهان شناسایی کرد و آن را «سفر قهرمان» نامید.

نگاه امروزی: بازتاب درونی و خودشناختی

در قرن بیستم، نگاه باطنی جای خود را به رویکرد روان‌شناختی داد. کارل یونگ جاذبه کارت‌ها را نه ناشی از نیروهای غیبی، بلکه برآمده از کهن‌الگوهای ناخودآگاه جمعی می‌دانست. برای نگاه‌های غیرباطنی، تاروت شباهت زیادی به آزمون رورشاخ دارد: ۷۸ تصویر تصویری که بدون ادعای نیروی ماورایی، فضا را برای تأمل و بازخوانی احوال درونی فراهم می‌کنند. امروزه بسیاری از روان‌درمانگران نیز تاروت را به عنوان واژگانی بصری به کار می‌گیرند؛ ابزاری که به مراجع کمک می‌کند احساساتش را نام ببرد، از فاصله‌ای امن به آنها بنگرد و درباره‌شان گفتگو کند. در نهایت، معنا و ارزش اصلی نزد خواننده است، نه خود کارت‌ها.

البته همین انعطاف‌پذیری زمینه‌ساز برداشت‌های سطحی نیز می‌شود. در شبکه‌های اجتماعی، بسیاری از «فال‌های عمومی» بر پدیده بارنوم تکیه دارند (تمایل انسان به پذیرش گزاره‌های کلی و مبهم به عنوان توصیفی کاملاً شخصی). در مقابل، تاروت‌خوانان آگاه، چه باطنی‌گرا و چه روان‌شناختی، پرسش‌ها را به درون هدایت می‌کنند: به جای آنکه بپرسند «آیا او بازمی‌گردد؟»، می‌پرسند «من در این موقعیت چه احساسی دارم و واقعاً چه می‌خواهم؟». این ارزشمندترین کارکرد تاروت است: آینه‌ای برای خودآگاهی، نه گویی کریستالی برای غیب‌گویی.