Τα Ρουνικά Ποιήματα

Σε τι χρησιμεύει ένα ρουνικό ποίημα

Ένα ρουνικό ποίημα αποτελεί μνημονικό βοήθημα και όχι εγχειρίδιο σημασιών.

Τα ρουνικά αλφάβητα είναι ακροφωνικά: κάθε γράμμα ονομάζεται από μια λέξη που αρχίζει με τον ήχο τον οποίο φέρει το ίδιο το γράμμα. Το Fehu σας διδάσκει το f. Το Beithe σας διδάσκει το b. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό σύστημα όσο όλοι θυμούνται τα ονόματα, και ένα ποίημα με μία στροφή ανά γράμμα, σε σταθερή σειρά και έμμετρη μορφή, αποτελεί εξαιρετικά αποτελεσματικό τρόπο για να διασφαλιστεί αυτό.

Αυτό ακριβώς είναι τα συγκεκριμένα κείμενα: το ρουνικό αντίστοιχο ενός αλφαβητικού τραγουδιού, γραμμένο για ανθρώπους που μαθαίνουν μια γραφή, με οργανωτική αρχή μνημονική και όχι δογματική.

Αυτό έχει θεμελιώδη σημασία για τον τρόπο ανάγνωσής τους. Μια στροφή δεν είναι ορισμός ούτε αποκάλυψη. Είναι ένα αινιγματικό στοιχείο συνδεδεμένο με ένα όνομα, και ο ρόλος της ολοκληρώνεται τη στιγμή ακριβώς που θυμάστε το όνομα.

Το χάσμα ανάμεσα στη γραφή και το ποίημα

Κανένα από αυτά τα κείμενα δεν είναι σύγχρονο με το αλφάβητο που περιγράφει, και τα χρονικά κενά είναι τεράστια.

Το Πρεσβύτερο Φούθαρκ βρισκόταν σε χρήση περίπου από τον δεύτερο έως τον όγδοο αιώνα. Δεν διαθέτει κανένα απολύτως ποίημα. Κάθε σημασία που αποδίδεται σε έναν ρούνο του Πρεσβύτερου Φούθαρκ ανακατασκευάζεται αναδρομικά από ποιήματα που αφορούν μεταγενέστερα και διαφορετικά αλφάβητα.

Το Παλαιοαγγλικό Ρουνικό Ποίημα περιγράφει το Αγγλοσαξονικό Φούθορκ και διασώζεται σε ένα χειρόγραφο που αντιγράφηκε τον δέκατο αιώνα.

Το Νορβηγικό και το Ισλανδικό ποίημα περιγράφουν το Νεότερο Φούθαρκ των δεκαέξι ρούνων και χρονολογούνται στον δέκατο τρίτο και δέκατο πέμπτο αιώνα αντίστοιχα.

Τα Bríatharogaim του Όγκαμ ανήκουν στην Παλαιοϊρλανδική και περιγράφουν ένα αλφάβητο που είχε πάψει να χρησιμοποιείται επιγραφικά ήδη από τον έβδομο αιώνα.

Επομένως, η απόσταση ανάμεσα σε έναν χαράκτη του τέταρτου αιώνα και στον αρχαιότερο στίχο που περιγράφει τα γράμματά του είναι αρκετές εκατοντάδες χρόνια και, στις σκανδιναβικές περιπτώσεις, αφορά μια εντελώς διαφορετική σειρά. Όποιος ισχυρίζεται ότι γνωρίζει τι σήμαινε ένας ρούνος για το άτομο που τον χάραξε, βασίζεται σε ένα έγγραφο το οποίο το άτομο αυτό δεν θα μπορούσε ποτέ να είχε διαβάσει.

Το χειρόγραφο που κάηκε

Το σημαντικότερο από τα τέσσερα παραλίγο να μη διασωθεί καθόλου.

Το Παλαιοαγγλικό Ρουνικό Ποίημα φυλασσόταν στο χειρόγραφο Cotton Otho B.x, τμήμα της βιβλιοθήκης του σερ Robert Cotton. Το 1731, μια πυρκαγιά στο Ashburnham House, όπου στεγαζόταν τότε η συλλογή, κατέστρεψε ή προκάλεσε ζημιές σε μεγάλο μέρος της. Το Otho B.x ήταν ανάμεσα στις απώλειες.

Το κείμενο σώζεται επειδή ο Humfrey Wanley το είχε μεταγράψει το 1705, είκοσι έξι χρόνια νωρίτερα, για να εκδοθεί στο έργο του George Hickes Linguarum veterum septentrionalium thesaurus. Όλα όσα γνωρίζει κανείς για τα ονόματα των παλαιοαγγλικών ρούνων προέρχονται από εκείνο το έντυπο αντίγραφο.

Αυτή η εξάρτηση δεν είναι καθόλου ασήμαντη. Επτά ρούνοι από τους αρχικούς είκοσι τέσσερις (Gebo, Wynn, Peorð, Eh, Ing, Eþel και Dæg) είχαν αφαιρεθεί από το Νεότερο Φούθαρκ πριν συντεθούν τα σκανδιναβικά ποιήματα, επομένως τα ποιήματα αυτά δεν περιέχουν στροφή γι' αυτούς. Ο μοναδικός στίχος που τους περιγράφει είναι ο αγγλικός. Αν ο Wanley δεν είχε φτιάξει το αντίγραφό του, τα ονόματα του ενός τρίτου των ρούνων του Πρεσβύτερου Φούθαρκ θα ήταν πολύ πιο υποθετικά απ' ό,τι είναι ήδη.

Εκεί όπου διαφωνούν

Οι τέσσερις παραδόσεις συχνά περιγράφουν διαφορετικά πράγματα κάτω από το ίδιο γράμμα, και αυτές οι αποκλίσεις αποτελούν το πιο χρήσιμο στοιχείο τους.

Ο Uruz είναι ούρος στην Αγγλία, σκωρία σιδήρου στη Νορβηγία και ψιλόβροχο στην Ισλανδία. Το ζώο είχε εκλείψει στη Σκανδιναβία, επομένως το όνομα επαναπροσδιορίστηκε σημασιολογικά δύο φορές, ανεξάρτητα τη μία από την άλλη.

Ο Kenaz είναι δάδα στην Αγγλία και έλκος και στα δύο σκανδιναβικά ποιήματα. Τα σύγχρονα σετ ρούνων ακολουθούν σχεδόν καθολικά την Αγγλία, και το όνομα Kenaz που αναγράφουν προέρχεται από την αγγλική λέξη.

Ο Ansuz είναι θεός στην Ισλανδία, στόμα στην Αγγλία και εκβολή ποταμού στη Νορβηγία.

Το Fehu είναι παρηγοριά στην Αγγλία, υπό την προϋπόθεση ότι το μοιράζεσαι. Και στα δύο σκανδιναβικά ποιήματα προκαλεί διχόνοια μεταξύ συγγενών, χωρίς να τίθεται καμία προϋπόθεση.

Ένα μεμονωμένο ποίημα, αν διαβαστεί μόνο του, δημιουργεί ψευδή βεβαιότητα. Διαβασμένα μαζί, δείχνουν ποια στοιχεία είναι σταθερά (το Hagalaz είναι παντού χαλάζι, το Isa είναι παντού πάγος) και ποια ήταν ήδη αβέβαια όταν συντάσσονταν οι στίχοι.

Ο ισλανδικός μηχανισμός

Το ισλανδικό ποίημα κάνει κάτι που τα υπόλοιπα δεν κάνουν, αποκαλύπτοντας τον πραγματικό σκοπό αυτών των κειμένων.

Κάθε μία από τις δεκαέξι στροφές του παραθέτει τρία κένινγκ και στη συνέχεια προσθέτει δύο λέξεις: μια λατινική επεξήγηση για το όνομα του ρούνου και έναν ποιητικό όρο της Παλαιάς Σκανδιναβικής για τον ηγεμόνα. Στο Fé αντιστοιχεί το aurum fylkir, χρυσός και πρίγκιπας. Στο Týr αντιστοιχεί το Mars tiggi. Στο Óss αντιστοιχεί το Jupiter oddviti.

Οι δεκαέξι στροφές χρησιμοποιούν δεκαέξι διαφορετικές λέξεις για τον ηγεμόνα: fylkir, vísi, þengill, oddviti, ræsir, konungr, hildingr, niflungr, jöfurr, allvaldr, siklingr, tiggi, buðlungr, mildingr, lofðungr, ynglingr.

Η σκαλδική ποίηση απαιτούσε ένα τεράστιο απόθεμα τέτοιων heiti, δηλαδή συνωνύμων που ένας ποιητής της αυλής έπρεπε να γνωρίζει απέξω. Έτσι, το ποίημα διδάσκει δύο πράγματα ταυτόχρονα: τους ρούνους και το ποιητικό λεξιλόγιο. Πρόκειται για ένα σχολικό κείμενο, και οι λατινικές επεξηγήσεις το τοποθετούν ξεκάθαρα σε μια μοναστηριακή αίθουσα διδασκαλίας παρά σε οποιοδήποτε παγανιστικό περιβάλλον.

Η εκδοχή του Όγκαμ

Το Όγκαμ δεν διαθέτει ρουνικό ποίημα, διαθέτει όμως κάτι αναμφίβολα καλύτερο: τρεις ανεξάρτητους καταλόγους κένινγκ, τα Bríatharogaim, που αποδίδονται στους Morann mac Moín, Mac ind Óc και Cú Chulainn.

Καθένας από αυτούς δίνει μια φράση δύο λέξεων για κάθε γράμμα. Επειδή οι τρεις κατάλογοι συντάχθηκαν ξεχωριστά, η σύμπτωση μεταξύ τους αποτελεί αυθεντική μαρτυρία, με τρόπο που μια μεμονωμένη πηγή δεν μπορεί ποτέ να προσφέρει. Όπου και οι τρεις περιγράφουν ένα αναψοκοκκινισμένο πρόσωπο, το γράμμα σημαίνει ερυθρότητα. Όπου και οι τρεις περιγράφουν φόβο, σημαίνει τρόμο.

Ακριβώς με αυτόν τον τρόπο επιτεύχθηκε η σύγχρονη αποδόμηση του αλφαβήτου των δέντρων του Όγκαμ. Οι μεσαιωνικοί σχολιαστές αντιστοίχισαν σε κάθε γράμμα ένα δέντρο· τα κένινγκ συχνά περιγράφουν αντ' αυτού έναν ράβδο μετάλλου, ένα χωράφι, ένα αντίον υφαντή ή θείο· και όπου η επεξήγηση έρχεται σε αντίθεση και με τους τρεις καταλόγους, η επεξήγηση είναι ο παρείσακτος.

Η γερμανική παράδοση δεν έχει τίποτα αντίστοιχο, επειδή δεν διαθέτει ποτέ περισσότερες από μία ανεξάρτητες μαρτυρίες ανά ρούνο και ανά γλώσσα.

Πώς να τα χρησιμοποιείτε

Από όλα αυτά προκύπτουν τρεις πρακτικοί κανόνες.

Να αναφέρετε την παράδοση, όχι απλώς τη σημασία. Το «Kenaz σημαίνει φωτισμός» είναι ένας ισχυρισμός. Το «Το Παλαιοαγγλικό ποίημα τον ονομάζει δάδα· και τα δύο σκανδιναβικά ποιήματα τον αποκαλούν έλκος» είναι μια περιγραφή. Η δεύτερη διατύπωση είναι σαφώς πιο χρήσιμη και καθόλου πιο μακροσκελής.

Να αντιμετωπίζετε τη συμφωνία ως τεκμήριο και τη διαφωνία ως πληροφορία. Όπου οι ανεξάρτητες παραδόσεις συγκλίνουν, η ανάγνωση είναι στέρεη. Όπου αποκλίνουν, κάτι είχε ήδη χαθεί.

Μην περιμένετε να μιλούν για μαγεία. Αναφέρονται σε βοοειδή, χαλάζι, πλοία, ασπίδες, κουβάδες αρμέγματος, μέλισσες, σκωρία, πληγές, τιμή, τον καιρό και τον τάφο. Το μόνο πράγμα που τα ρουνικά ποιήματα σταθερά δεν είναι, είναι απόκρυφα.