Рунамен бал ашу

Шынайы көрініс

Сұраққа жауап алу үшін руна тартуды сипаттайтын бірде-бір жазба жоқ. Ешбір заң трактатында бұл туралы айтылмайды. Бал ашуды егжей-тегжейлі сипаттайтын әдебиеттердің өзінде руна тастау сахнасы кездеспейді. Археологиялық қазбалардың бірде-бірі бал ашуға арналған жиынтық ретінде танылмаған, сондай-ақ жиырма төрт данадан тұратын руналық зат табылған емес.

Сақталған руна жазбалары ескерткіш, аумақтық, сауда, жеке және кейде агрессивті сипатта болады. Оларда меншік белгілері, сауда есептері, қарғыстар, махаббат хаттары, ұятсыз сөздер, латын тілі сабақтары және бір адамның басқа біреудің оюы әйелді ауруға шалдықтырды деген шағымы бар. Олардың арасында оракулдар жоқ.

Жағдай осындай. Көптеген руна кітаптарында айтылмайтын шындық осы.

Тацит шын мәнінде не жазды

Тарихи мәлімдемелердің барлығы дерлік бір ғана үзіндіге негізделген, сондықтан оны мазмұндамай, мұқият оқып шыққан дұрыс.

Шамамен б.з. 98 жылы жазылған Германия еңбегінің 10-бөлімінде Тацит германдықтардың бал ашу тәжірибесін сипаттайды. Олар жеміс ағашының бұтағын кесіп, жолақтарға бөледі, оларға белгілер (notae) салып, ақ матаның үстіне кездейсоқ шашады. Қоғамдық мәселелер үшін абыз, ал жеке мәселелер үшін отағасы дұға етіп, аспанға қарап, үш жолақты бір-бірлеп көтереді де, алдын ала салынған белгіге қарап жориды.

Бұл шынайы тәжірибенің нақты сипаттамасы және ол расымен де таңқаларлық. Алайда оның рунамен бал ашуға дәлел бола алмайтын үш себебі бар.

Уақыты. Тацит мұны 98 жылдары жазған. Ең ерте табылған руналық заттар сол кезеңге немесе одан кейінгі уақытқа тиесілі, ал толық футарк қатары 400-жылдар шамасындағы Күлвер тасында ғана кездеседі. Ол руна жазбалары пайда болғанға дейінгі немесе сол кезеңнің басындағы оқиғаны сипаттап отыр.

Сөздік қоры. Ол әріптер емес, белгілер немесе таңбалар (notae) деп жазады. Оның әріптер деп жазуына толық мүмкіндігі бар еді. Басқа бір жерде ол германдық ерлер мен әйелдердің құпия хат-хабарлардан бейхабар екенін айтады, ал бұл жазуға негізделген бал ашу жүйесімен мүлдем үйлеспейді.

Әдісі. Бұл процедура қазіргі руна тастауға ұқсамайды. Онда қалтадан суыру, жаю немесе теріс мағыналар жоқ. Бұл аспанға қарап дұға еткеннен кейін ақ матаға шашылған таяқшалардың үшеуін бір-бірлеп көтеру ғана.

Бұл үзінді белгілері бар ағаш таяқшалармен бал ашқан германдықтар туралы айтады. Ол футаркты оқыған викингтерге ешқандай дәлел бола алмайды.

Шындыққа жанасатын жалғыз нәрсе

Мұның бәрінің астарында нақты факт бар және оны да ашық айту керек.

Руналардың дыбыстық мәнімен қатар идеографиялық мағынасы да болған. Бұл жай ғана болжам емес.

Блекингедегі Стентофтен тасы Jera рунасын j дыбысының орнына емес, жақсы егін мағынасында жеке қолданады. Бұл - жазуды қолданған адамдардың рунаны нақты ескерткіште ұғым ретінде оқуының дәлелі.

Англо-саксондар да осылай жасаған. Сақталған жалғыз Беовульф қолжазбасының көшірмешісі толығымен латын әріптерімен жазылған мәтінде eþel сөзінің орнына ᛟ рунасын дербес логограмма ретінде үш рет қолданған. Бұл тәжірибенің begriffsrunen деген өз атауы бар.

Ал руналық жырлар дәл осы мақсатта, яғни әр әріпке белгілі бір ұғымды бекіту үшін жазылған. Әріптері ірі қара мал, бұршақ, мұз, мұқтаждық, қуаныш және қабір сияқты атауларға ие алфавитте әрбір таңба мағыналық жүк көтереді.

Демек, бал ашудың негізгі материалы - мағынасы бар әріптер шынымен де болған. Тек біреудің сол материалды жинап, оракулға айналдырғанын растайтын ешқандай дәлел жоқ.

Қазіргі тәжірибе қайдан шықты

Бүгінде көпшілік қолданатын әдістің тарихы белгілі әрі ол өте жақын уақытта пайда болған.

Ральф Блюм, Руналар кітабы, 1982 жыл. Ол үлкен тиражбен сатылды, керамикалық тақтайшалар жиынтығымен бірге шықты және қазіргі тәжірибенің тікелей бастауы болды. Блюм өз әдісін И Цзин мен таро жаю тәсілдеріне негіздеп жасағанын, сондай-ақ футарк қатарының орнына өзі құрастырған ретті қолданғанын жасырған жоқ.

Сонымен қатар ол ешқандай тарихи деректе кездеспейтін, Одиннің рунасы, беймәлімдік, тағдыр деп таныстырылған бос рунаны енгізді. Содан бері сатылған әрбір руна жиынтығындағы бос тақтайша дәл осы кітаптан бастау алады.

Блюмнен кейін тарихқа көбірек негізделген жұмыстар пайда болды. Әсіресе 1980 жылдардағы Эдред Торссон мен Фрейя Асвинннің еңбектері қазіргі кезде дәстүрлі деп саналатын стихия, ағаш және құдайлармен байланыстың көпшілігін қалыптастырды. Бұл жүйелер өте сауатты әрі жүйелі құрылған. Дегенмен оларға мың жыл емес, небәрі қырық жыл болған.

Осының бәрінің артында 1902 жылы ойдан шығарылған он сегіз руналық Арманен қатарының авторы Гвидо фон Лист тұр. Оның енгізген мағыналары әлі күнге дейін авторы көрсетілместен қолданылып келеді, ал оның жүйесі кейіннен Фёлькиш, одан кейін нацистік символикаға сіңіп кетті.

Руналардың теріс мағынасы мәселесі

Дәстүрден емес, тікелей дереккөздерден туындайтын бір практикалық мәселе бар.

Қазіргі тәжірибе руналардың көпшілігіне теріс немесе merkstave мағынасын береді. Алайда Үлкен Футарктың жиырма төрт рунасының тоғызы жоғарыдан төменге қарай симметриялы болғандықтан, оларды мүлдем теріс айналдыру мүмкін емес: Gebo, Hagalaz, Naudhiz, Isa, Jera, Eihwaz, Sowilo, Ingwaz және Dagaz.

Осы тоғыз рунаға теріс мағына беретін жиынтықтар мен кітаптар оны жай ғана ойдан шығарады, өйткені олардың пішіні бұған мүмкіндік бермейді.

Тағы бір қызық жайт бар. Sowilo рунасы айнадағыдай емес, айналмалы симметрияға ие. Сондықтан басқа жаққа қарап тұрған Sowilo теріс емес, ол жай ғана басқа бағытқа қарап тұр деген сөз. Оны теріс деп қабылдау - дайындау кезіндегі өзгешелікті қате түсіну.

Бұл сайт тек нақты бағыты бар Үлкен Футарк руналары үшін ғана теріс мағыналарды береді. Ал Кіші Футарк, Футорк немесе Огам үшін мүлдем бермейді, өйткені теріс оқу - Үлкен Футаркқа ғана тән заманауи ереже. Оны басқаларға қолдану жалаң ойдан шығару болар еді.

Олай болса рунамен бал ашу керек пе

Иә, егер қаласаңыз оқи беріңіз, бұған ақталудың еш қажеті жоқ.

Бұл сайт тароға да осындай көзқараспен қарайды. Тароны психологиялық тұрғыдан оқу - ХV ғасырдағы карта ойынына ХХ ғасырда қосылған тәжірибе және ол шынымен де жұмыс істейді. Заманауи болу оның құнсыз екенін білдірмейді.

Қазіргі руна оқудың артықшылығы - оның өте мықты негізге ие болуы. Ежелгі атаулары бар жиырма төрттен жиырма тоғызға дейінгі әріптер ірі қара мал, ауа райы, мұқтаждық, қорғаныс, саяхат, сыйлық, мұз және қабір туралы шынайы ежелгі жырлармен байланысты. Бұл басқа бал ашу жүйелеріне қарағанда әлдеқайда бай әрі нақты сөздік қор. Оның үстіне, бұл жүйенің құндылығын арттыратын пікірталастарға толы бай тарихы бар.

Ең басты кеңес мынау: Өзіңіздің қай деңгейде тұрғаныңызды біліңіз. Хагалаз бұршақ дегенді білдіреді - бұл факт. Көне ағылшын шумағында оның кейін суға айналатыны айтылған - бұл да факт. Хагалаз - трансформацияның бастауы - бұл өте жақсы заманауи түсіндірме. Ал викингтер осылай жасаған деу - жалған.

Алғашқы үш тармақ жұмыс істеу үшін әбден жеткілікті.