Ρουνική μαντεία

Η ειλικρινής διαπίστωση

Καμία επιγραφή δεν περιγράφει το τράβηγμα ρούνων για την απάντηση σε ένα ερώτημα. Κανένα νομικό κείμενο δεν το αναφέρει. Καμία σάγκα δεν περιλαμβάνει σκηνή ριξίματος ρούνων, σε μια γραμματεία που περιγράφει πλήθος άλλων μαντικών πρακτικών με κάθε λεπτομέρεια. Κανένα αρχαιολογικό εύρημα δεν έχει αναγνωριστεί ως σετ μαντείας και κανένα ρουνικό αντικείμενο δεν εντοπίστηκε ποτέ σε ομάδα είκοσι τεσσάρων τεμαχίων.

Το σωζόμενο ρουνικό σώμα κειμένων είναι επιτύμβιο, οριοθετικό, εμπορικό, προσωπικό και περιστασιακά επιθετικό. Περιλαμβάνει ετικέτες ιδιοκτησίας, καταγραφές συναλλαγών, κατάρες, ερωτικά σημειώματα, ύβρεις, μαθήματα λατινικών και το παράπονο ενός ανθρώπου ότι το σκάλισμα κάποιου άλλου αρρώστησε μια γυναίκα. Δεν περιλαμβάνει όμως χρησμούς.

Αυτή είναι η πραγματικότητα χωρίς περιστροφές, και είναι ακριβώς αυτό που τα περισσότερα βιβλία για τους ρούνους αποσιωπούν.

Τι έγραψε πραγματικά ο Τάκιτος

Ένα μοναδικό απόσπασμα επωμίζεται σχεδόν ολόκληρο το βάρος του ιστορικού ισχυρισμού, και αξίζει να διαβαστεί προσεκτικά αντί να αποδίδεται περιληπτικά.

Στο έργο του Germania (κεφάλαιο 10), γραμμένο γύρω στο 98 μ.Χ., ο Τάκιτος περιγράφει μια γερμανική μαντική πρακτική: κόβουν ένα κλαδί από καρποφόρο δέντρο και το τεμαχίζουν σε λωρίδες· χαράσσουν πάνω τους σημάδια (notae) και τις σκορπίζουν τυχαία πάνω σε ένα λευκό ύφασμα. Στη συνέχεια, ένας ιερέας για δημόσιες υποθέσεις ή ο επικεφαλής της οικογένειας για ιδιωτικά ζητήματα προσεύχεται, κοιτάζει προς τον ουρανό και σηκώνει τρεις λωρίδες, μία κάθε φορά, ερμηνεύοντάς τες σύμφωνα με τα σημάδια που είχαν προηγουμένως χαραχθεί.

Πρόκειται για μια αυθεντική περιγραφή μιας πραγματικής πρακτικής, αναμφίβολα εντυπωσιακή. Ωστόσο, τρία βασικά εμπόδια δεν επιτρέπουν τη σύνδεσή της με τη ρουνική μαντεία.

Χρονολόγηση. Ο Τάκιτος γράφει γύρω στο 98 μ.Χ. Τα αρχαιότερα χρονολογήσιμα ρουνικά αντικείμενα είναι σχεδόν σύγχρονα ή μεταγενέστερα, ενώ μια πλήρως καταγεγραμμένη σειρά του φούθαρκ εμφανίζεται μόλις στον λίθο του Kylver γύρω στο 400 μ.Χ. Περιγράφει επομένως κάτι που συνέβαινε στην απαρχή ή και πριν από την έναρξη του ρουνικού αρχείου.

Ορολογία. Χρησιμοποιεί τη λέξη notae, δηλαδή σημεία ή σύμβολα. Δεν αναφέρει γράμματα, παρότι γνώριζε άριστα πώς να αναφερθεί σε γράμματα αν το ήθελε. Σε άλλο σημείο μάλιστα παρατηρεί ότι οι γερμανικοί πληθυσμοί, άνδρες και γυναίκες, αγνοούσαν τη μυστική αλληλογραφία, στοιχείο που δύσκολα συνάδει με ένα εγγράμματο μαντικό σύστημα.

Μέθοδος. Ακόμη και αν εκληφθεί κυριολεκτικά, η διαδικασία δεν θυμίζει το σύγχρονο ρίξιμο των ρούνων. Πρόκειται για τρεις λωρίδες που ανασύρονται μία-μία από ένα τυχαίο σκόρπισμα πάνω σε λευκό πανί, έπειτα από προσευχή και βλέμμα στραμμένο στον ουρανό: χωρίς πουγκί, χωρίς σύνθετες διατάξεις και χωρίς ανεστραμμένες ερμηνείες.

Το χωρίο πιστοποιεί τη γερμανική μαντεία με σημαδεμένες ξύλινες λωρίδες. Δεν πιστοποιεί σε καμία περίπτωση ότι οι Βίκινγκ διάβαζαν το φούθαρκ.

Το μοναδικό στοιχείο που είναι απολύτως αληθές

Πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα πραγματικό γεγονός, το οποίο αξίζει να διατυπωθεί με την ίδια σαφήνεια όπως και η απομυθοποίηση.

Οι ρούνοι έφεραν ιδεογραφική σημασία παράλληλα με τις φωνητικές τους αξίες. Δεν πρόκειται για εικασία.

Ο λίθος του Stentoften στο Blekinge χρησιμοποιεί τον ρούνο Jera από μόνον του, αντιπροσωπεύοντας την έννοια της καλής σοδειάς και όχι απλώς τον φθόγγο j. Εδώ έχουμε έναν ρούνο που διαβάζεται ως αυτόνομη έννοια, πάνω σε ένα πραγματικό μνημείο, από τους ίδιους τους ανθρώπους που χρησιμοποιούσαν τη γραφή.

Οι Αγγλοσάξονες έπρατταν το ίδιο. Ο γραφέας του μοναδικού σωζόμενου χειρογράφου του Beowulf γράφει τον ρούνο ᛟ τρεις φορές ως αυτόνομο λογόγραμμα στη θέση της λέξης eþel, μέσα σε ένα κείμενο που κατά τα άλλα είναι γραμμένο εξ ολοκλήρου με λατινικούς χαρακτήρες. Η πρακτική αυτή έχει συγκεκριμένο επιστημονικό όνομα: begriffsrunen (εννοιολογικοί ρούνοι).

Επιπλέον, τα ρουνικά ποιήματα συντάχθηκαν ακριβώς για να προσδέσουν μια συγκεκριμένη έννοια σε κάθε γράμμα. Ένα αλφάβητο του οποίου τα στοιχεία ονομάζονται από τα κοπάδια, το χαλάζι, τον πάγο, την ανάγκη, τη χαρά και τον τάφο, είναι ένα αλφάβητο όπου κάθε χαρακτήρας κουβαλά σημασιολογικό φορτίο.

Συνεπώς, η πρώτη ύλη της μαντείας, δηλαδή γράμματα με αυτόνομο νόημα, είναι υπαρκτή και ιστορικά τεκμηριωμένη. Αυτό που λείπει είναι η παραμικρή μαρτυρία ότι κάποιος οργάνωσε αυτό το υλικό σε μαντικό χρησμό.

Από πού προέρχεται η σύγχρονη πρακτική

Η μέθοδος που χρησιμοποιούν σχεδόν όλοι είναι ανιχνεύσιμη και εξαιρετικά πρόσφατη.

Ralph Blum, The Book of Runes, 1982. Σημείωσε τεράστιες πωλήσεις, κυκλοφόρησε μαζί με ένα σετ από κεραμικά πλακίδια και αποτελεί τον άμεσο πρόγονο της σύγχρονης πρακτικής. Ο Blum ήταν ειλικρινής ως προς το γεγονός ότι κατασκεύαζε κάτι νέο: βάσισε τη μέθοδό του σε μεγάλο βαθμό στο I Ching και στα στρωσίματα του ταρώ, ενώ χρησιμοποίησε μια δικής του επινόησης σειρά αντί για την καθιερωμένη ακολουθία του φούθαρκ.

Εισήγαγε επίσης τον κενό ρούνο, ο οποίος παρουσιάστηκε ως ο ρούνος του Όντιν, το άγνωστο ή το πεπρωμένο. Δεν εμφανίζεται σε καμία απολύτως ιστορική πηγή. Κάθε κενό πλακίδιο σε κάθε σετ ρούνων που πωλείται έκτοτε προέρχεται απευθείας από εκείνο το βιβλίο.

Γύρω από τον Blum και μετά από αυτόν, αναπτύχθηκε ένα σώμα μελετών με μεγαλύτερη ιστορική ενασχόληση (ιδίως από τον Edred Thorsson και τη Freya Aswynn κατά τη δεκαετία του 1980), το οποίο παρέχει τις περισσότερες από τις αντιστοιχίες στοιχείων, δέντρων και θεοτήτων που θεωρούνται σήμερα παραδοσιακές. Αυτά τα συστήματα διαθέτουν συνοχή και μελετημένη δομή. Είναι ωστόσο σαράντα ετών και όχι χιλίων.

Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ο Guido von List, του οποίου η επινοημένη σειρά Armanen δεκαοκτώ ρούνων του 1902 εισήγαγε σημασίες που εξακολουθούν να κυκλοφορούν χωρίς αναφορά στην πηγή τους, και του οποίου το σύστημα απορροφήθηκε αργότερα από το κίνημα Völkisch και τη ναζιστική συμβολολογία.

Το ζήτημα των ανεστραμμένων ρούνων

Ένα πρακτικό ζήτημα που προκύπτει απευθείας από τις πηγές και όχι από τη σύγχρονη παράδοση.

Η σύγχρονη πρακτική αποδίδει στους περισσότερους ρούνους μια ανεστραμμένη σημασία (merkstave). Ωστόσο, εννέα από τους είκοσι τέσσερις ρούνους του Πρεσβύτερου Φούθαρκ παρουσιάζουν κατακόρυφη συμμετρία και δεν μπορούν να αντιστραφούν: πρόκειται για τους Gebo, Hagalaz, Naudhiz, Isa, Jera, Eihwaz, Sowilo, Ingwaz και Dagaz.

Τα σετ και τα εγχειρίδια που παρέχουν ανεστραμμένη ερμηνεία για αυτούς τους εννέα απλώς επινοούν σημασίες, καθώς το ίδιο το σχήμα των γραμμάτων δεν επιτρέπει αντιστροφή.

Υπάρχει και μια επιπλέον ιδιαιτερότητα. Ο Sowilo διαθέτει περιστροφική συμμετρία αλλά όχι κατοπτρική, επομένως ένας Sowilo χαραγμένος με αντίθετη φορά δεν είναι ανεστραμμένος: απλώς κοιτάζει προς την άλλη κατεύθυνση. Το να εκλαμβάνεται αυτό ως αναστροφή αποτελεί παρερμηνεία μιας απλής σχεδιαστικής παραλλαγής.

Αυτός ο ιστότοπος παρέχει ανεστραμμένες σημασίες αποκλειστικά για τους ρούνους του Πρεσβύτερου Φούθαρκ που διαθέτουν σαφή προσανατολισμό, και καθόλου για το Νεότερο Φούθαρκ, το Φούθορκ ή το Όγκαμ, καθώς η αναστροφή αποτελεί μια σύγχρονη σύμβαση εστιασμένη στο Πρεσβύτερο Φούθαρκ και η επέκτασή της στα υπόλοιπα συστήματα θα ήταν αυθαίρετη επινόηση.

Πρέπει λοιπόν να διαβάζετε ρούνους;

Ναι, αν το επιθυμείτε, χωρίς να χρειάζεται να απολογείστε γι' αυτό.

Ο παρών ιστότοπος τηρεί την ίδια ακριβώς στάση και απέναντι στο ταρώ. Η ψυχολογική ανάγνωση του ταρώ αποτελεί εξέλιξη του εικοστού αιώνα, θεμελιωμένη πάνω σε ένα παιχνίδι τράπουλας του δέκατου πέμπτου αιώνα, και λειτουργεί αποτελεσματικά. Το γεγονός ότι κάτι είναι σύγχρονο δεν σημαίνει ότι στερείται αξίας.

Εκείνο που καθιστά τη σύγχρονη ανάγνωση των ρούνων ξεχωριστή είναι η εξαιρετικά ισχυρή πρώτη ύλη της: είκοσι τέσσερα έως είκοσι εννέα γράμματα με πραγματικά αρχαία ονόματα, συνδεδεμένα με αυθεντικά αρχαία ποιήματα, που περιγράφουν κοπάδια, καιρικά φαινόμενα, ανάγκη, προστασία, ταξίδια, δώρα, πάγο και τον τάφο. Πρόκειται για ένα λεξιλόγιο πλουσιότερο και πιο απτό από εκείνο των περισσότερων μαντικών συστημάτων, το οποίο συνοδεύεται από μια τεκμηριωμένη παράδοση διαφωνιών που αξίζει να μελετηθεί στην πράξη.

Η πρόταση είναι απλή: να γνωρίζετε σε ποιο επίπεδο στέκεστε. Η διαπίστωση ότι το Hagalaz σημαίνει χαλάζι είναι ιστορικό γεγονός. Το ότι η παλαιοαγγλική στροφή σημειώνει πως μετατρέπεται σε νερό είναι επίσης γεγονός. Το ότι το Hagalaz αποτελεί τον σπόρο του μετασχηματισμού είναι μια σύγχρονη ερμηνεία, και μάλιστα αξιόλογη. Το ότι έτσι έριχναν τους ρούνους οι Βίκινγκ είναι αναληθές.

Τα τρία πρώτα αρκούν για να εργαστεί κανείς ουσιαστικά.