Ear

Πώς τελειώνει το ποίημα

Είκοσι εννέα στροφές απαρτίζουν το έργο και αυτή είναι η τελευταία. Είναι επίσης η μεγαλύτερη, εκτεινόμενη σε πέντε στίχους εκεί όπου οι περισσότερες έχουν τρεις.

Το Παλαιοαγγλικό ρουνικό ποίημα αφιέρωσε τους στίχους του σε κοπάδια, καιρικά φαινόμενα, δέντρα, άλογα, αίθουσες, πλοία και θεούς. Καταλήγει μπροστά σε έναν τάφο, δίχως να μετριάζει το βάρος της κατάληξης.

Ear byþ egle eorla gehwylcun: ο τάφος είναι egle, απεχθής και φρικτός σε κάθε πολεμιστή. Όχι μόνο στους δυστυχείς ή τους καταραμένους, αλλά σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των ακροατών.

Δεν υπάρχει καμία παρηγορητική επιφύλαξη. Η στροφή Mann τουλάχιστον συνδέει τη θνητότητα με το θείο σχέδιο· οι στροφές Ger και Dæg βρίσκουν καθολικούς λόγους χαράς. Αυτή η στροφή δεν προσφέρει τίποτα. Περιγράφει ένα σώμα που κρυώνει και έπειτα απαριθμεί όσα παύουν για πάντα.

Για ένα κείμενο της χριστιανικής εποχής αποτελεί εντυπωσιακή επιλογή. Ένας ποιητής που θα επιθυμούσε να κλείσει με την ανάσταση είχε κάθε ευκαιρία να το πράξει, μα επέλεξε να μην το κάνει.

Επιλέγοντας τη γη για σύντροφο της κλίνης

Η κεντρική εικόνα διατυπώνεται με τις λέξεις hrusan ceosan blac to gebeddan: το ωχρό πτώμα επιλέγει το χώμα για gebedda, σύντροφο της κλίνης του.

Η λέξη gebedda προέρχεται από την οικιακή, καθημερινή γλώσσα. Σημαίνει το πρόσωπο με το οποίο μοιράζεται κανείς το κρεβάτι, τον σύζυγο ή σύντροφο, και έτσι ακριβώς χρησιμοποιείται στα κοινά παλαιοαγγλικά. Η εφαρμογή της στον τάφο είναι ζοφερή και απολύτως σκόπιμη: ο τελευταίος δεσμός που συνάπτει ο άνθρωπος είναι με το έδαφος.

Το ρήμα ceosan (επιλέγω) επιτελεί παρόμοιο έργο. Κανείς δεν επιλέγει αυτό το τέλος με τη θέλησή του. Το ρήμα μετατρέπει το πτώμα σε υποκείμενο μιας πράξης επί της οποίας δεν έχει κανέναν έλεγχο, μια μορφή πικρής ειρωνείας που η παλαιοαγγλική ποίηση χρησιμοποιεί διαρκώς.

Και το επίρρημα fæstlice (αμείλικτα, αναπότρεπτα) βαραίνει πάνω στην ψύξη του σώματος. Η διαδικασία δεν γνωρίζει ανάπαυλα.

Τρία πράγματα που παύουν

Ο τελευταίος στίχος είναι μια απαρίθμηση όπου κάθε λέξη έχει ζυγιστεί με αυστηρότητα.

Bleda gedreosaþ: οι καρποί και οι σοδειές πέφτουν. Η λέξη bleda είναι η ίδια που χρησιμοποιήθηκε στη στροφή Ger για τους λαμπρούς καρπούς της γης και στη στροφή Beorc για όσα στερείται η σημύδα. Ολόκληρο το λεξιλόγιο της αφθονίας ανακαλείται εδώ.

Wynna gewitaþ: οι χαρές αποχωρούν. Η Wynn ήταν η ρούνα της χαράς, είκοσι μία θέσεις νωρίτερα. Εκείνη η στροφή όριζε την ευτυχία ως απουσία θλίψης, ευημερία και ισχυρά οχυρά. Όλα αυτά εξαφανίζονται.

Wera geswicaþ: οι συμφωνίες και οι όρκοι των ανδρών καταρρέουν. Επανέρχεται το ρήμα swican από τη στροφή Mann, όπου κάθε άνθρωπος αναπόφευκτα απογοητεύει τον πλησίον του, και από τη στροφή Tir, όπου το αστέρι δεν αποτυγχάνει ποτέ.

Έτσι, ο καταληκτικός στίχος ανατρέχει σε τρεις δικές του ρούνες και ακυρώνει την καθεμία διαδοχικά. Είτε επρόκειτο για προσχεδιασμένη δομή είτε για προσφυγή σε γνώριμες φόρμουλες, το αποτέλεσμα παραμένει ίδιο: το αλφάβητο τελειώνει αποσυναρμολογώντας τον ίδιο του τον εαυτό.

Ear, eorþe και ένα στάχυ

Το όνομα δεν ταυτίζεται με τη συνηθισμένη παλαιοαγγλική λέξη για τη γη (eorþe), και υπάρχουν δύο πιθανές ερμηνείες για την προέλευσή του.

Η μία βλέπει μια ξεχωριστή λέξη που σημαίνει τη γη ως έδαφος ή χώμα, και σε αυτή τη στροφή ειδικά τον τάφο. Έτσι ακριβώς τη χρησιμοποιεί ο ποιητής και αυτή η ερμηνεία στέκεται από μόνη της.

Η άλλη ερμηνεία διακρίνει ένα στάχυ δημητριακών, συνδέοντας το όνομα με το παλαιο-ανω-γερμανικό ahar και την ίδια ρίζα που δίνει το αγγλικό ear στη φράση ear of wheat (στάχυ σιταριού). Αυτή η ανάγνωση έχει γλωσσολογική βάση και θα παρήγαγε μια ολότελα διαφορετική στροφή: μια ρούνα συγκομιδής, γειτονική στη Ger.

Ο ποιητής φαίνεται πως είχε διαθέσιμη αυτή την αγροτική σημασία, όμως την προσπέρασε, προτιμώντας να γράψει πέντε στίχους για ένα σώμα που παγώνει. Το κατά πόσον επρόκειτο για συνειδητή απόκλιση ή για απόδειξη ότι η ταφική σημασία ήταν η μόνη ζωντανή, δεν μπορεί να απαντηθεί. Δείχνει πάντως ότι ο πιο ζοφερός στίχος του ποιήματος ίσως υπήρξε επιλογή και όχι αναγκαστική κληρονομιά, εναρμονισμένος με το ελεγειακό ύφος της παλαιοαγγλικής ποίησης.

Η ίδια η ρούνα είναι μεταγενέστερη προσθήκη, σχεδιασμένη για τον δίφθογγο ea που ανέπτυξαν τα παλαιοαγγλικά και αγνοούσαν τα πρωτογερμανικά. Όπως οι Ior και Yr, εμφανίζεται στο ποίημα και σε χειρόγραφες καταγραφές, μα είναι εξαιρετικά σπάνια σε επιγραφές.

Αυτό αξίζει να λεχθεί καθαρά: η πιο σκοτεινή ρούνα και των δύο σειρών είναι ταυτόχρονα και μία από τις νεότερες. Δεν υπάρχει εδώ καμία πανάρχαια γερμανική ρούνα θανάτου. Υπάρχει ένα αγγλικό γράμμα, πλασμένο για ένα φωνήεν, στο οποίο ένας ποιητής αφιέρωσε πέντε στίχους για τον τάφο.

Στην ερμηνεία

Η ρούνα Ear σηματοδοτεί ένα τέλος που δεν επιδέχεται διαπραγμάτευση.

Η σύγχρονη πρακτική χρησιμοποιεί συνήθως τα είκοσι τέσσερα σύμβολα του Πρεσβύτερου Φούθαρκ, το οποίο δεν διαθέτει αντίστοιχό της, γι' αυτό και η ρούνα αυτή παραμένει άγνωστη στους περισσότερους. Όπου εφαρμόζεται, δεν θα πρέπει να εξωραΐζεται ως μεταμόρφωση ή πνευματική αναγέννηση. Η στροφή δεν δίνει τέτοιες υποσχέσεις, και το σημείο καμπής καλύπτεται ήδη από τη ρούνα Dæg.

Αυτό που καταγράφει η Ear είναι το επόμενο στάδιο: το ζήτημα έχει τελειώσει, η πορεία είναι αμετάκλητη και ό,τι έμελλε να σταματήσει, έχει ήδη παύσει. Σε ένα ρίξιμο δηλώνει οριστικότητα: μια σχέση που έχει λήξει αντί για μια παροδική κρίση, μια εκτελεσμένη απόφαση, πραγματικό πένθος αντί για φόβο απώλειας.

Με προσεκτική χρήση αποτελεί μία από τις πιο ειλικρινείς ρούνες, καθώς ελάχιστα μαντικά συστήματα διαθέτουν σύμβολο που δηλώνει απλά ότι τα πάντα έχουν τελειώσει. Πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον σεβασμό που αρμόζει σε κάθε θέμα συνδεδεμένο με τον θάνατο, χωρίς ποτέ να χρησιμοποιείται για προβλέψεις σχετικά με την υγεία ή τη διάρκεια της ζωής.