Ear

Jak kończy się poemat

Dwadzieścia dziewięć strof składa się na ten utwór, a ta jest ostatnia. Jest również najdłuższa, licząc pięć wersów tam, gdzie większość zamyka się w trzech.

Staroangielski poemat runiczny poświęcił swe wersy bydłu, pogodzie, drzewom, koniom, siedzibom, statkom i bogom. Dobiega końca przy mogile, nie szczędząc odbiorcy surowości.

Ear byþ egle eorla gehwylcun: grób jest egle, ohydny i budzący grozę w każdym wojowniku. Nie tylko w nędzarzach czy nieszczęśnikach, lecz we wszystkich, łącznie ze słuchaczami.

Brak tu jakiegokolwiek pocieszenia. Strofa Mann przynajmniej podporządkowuje śmiertelność boskiemu wyrokowi; Ger i Dæg odnajdują powody do powszechnej radości. Ta strofa nie daje niczego takiego. Ukazuje stygnące ciało, a następnie wylicza to, co bezpowrotnie gaśnie.

Jak na tekst powstały w epoce chrześcijańskiej jest to wybór uderzający. Poeta pragnący zakończyć zmartwychwstaniem miał ku temu pełną sposobność, lecz z niej nie skorzystał.

Wybrać ziemię za towarzyszkę łoża

Główny obraz wyrażają słowa hrusan ceosan blac to gebeddan: blady trup wybiera grunt na swą gebedda, towarzyszkę łoża.

Gebedda wywodzi się ze sfery domowej. Oznacza osobę, z którą dzieli się posłanie, małżonka lub partnera, i tak bywa używane w codziennym języku staroangielskim. Odniesienie tego miana do mogiły jest ponure i w pełni zamierzone: ostatnią więź każdy człowiek zawiązuje z glebą.

Ceosan (wybierać) pełni podobną funkcję. Nikt nie podejmuje takiego wyboru. Czasownik czyni ze zwłok sprawcę zdarzenia, nad którym nie mają one żadnej władzy, co stanowi przejaw cierpkiej ironii obecnej stale w poezji staroangielskiej.

A przysłówek fæstlice (nieubłaganie, niewzruszenie) ciąży nad stygnięciem. Proces ten nie dopuszcza żadnej przerwy.

Trzy gasnące rzeczy

Ostatni wers stanowi wyliczenie, w którym każde słowo zostało precyzyjnie dobrane.

Bleda gedreosaþ: owoce i zbiory opadają. Słowo bleda pojawiało się w strofie Ger na oznaczenie jasnych plonów ziemi oraz w strofie Beorc dla wskazania tego, czego brak brzozie. Język dostatku zostaje tutaj unieważniony.

Wynna gewitaþ: radości uchodzą. Wynn była runą wesela, dwadzieścia jeden pozycji wcześniej. Tamta strofa określała szczęście przez brak trosk, pomyślność i bezpieczne grody. Wszystko to przemija.

Wera geswicaþ: przymierza i przysięgi mężów zawodzą. Powraca czasownik swican ze strofy Mann, gdzie każdy człowiek musi zawieść bliźniego, oraz ze strofy Tir, gdzie gwiazda nie zawodzi nigdy.

Tak oto końcowy wers odwołuje się do trzech własnych run poematu i unieważnia każdą z nich. Niezależnie od tego, czy był to przemyślany zamysł kompozycyjny, czy sięgnięcie po znane formuły, skutek pozostaje ten sam: alfabet kończy się demontażem samego siebie.

Ear, eorþe i kłos zboża

Nazwa nie pokrywa się ze zwykłym staroangielskim słowem oznaczającym ziemię (eorþe) i istnieją dwa wyjaśnienia jej rodowodu.

Jedno widzi w niej odrębny wyraz oznaczający ziemię jako grunt lub proch, a w tej strofie wprost mogiłę. Tak posługuje się nim poeta i ujęcie to broni się samo.

Drugie odczytanie wiąże nazwę z kłosem zboża, łącząc wyraz ze staro-wysoko-niemieckim ahar oraz rdzeniem dającym angielskie ear w wyrażeniu ear of wheat (kłos pszenicy). Taka wykładnia jest uzasadniona językowo i dałaby zupełnie odmienną strofę: runę żniw, usytuowaną w sąsiedztwie Ger.

Poeta najwyraźniej miał w zasięgu to rolnicze znaczenie, lecz je pominął, decydując się napisać pięć wersów o stygnącym ciele. Czy był to świadomy zwrot, czy dowód na to, że sens grobowy był jedynym żywym, pozostaje nierozstrzygnięte. Pokazuje to jednak, że najmroczniejszy wers mógł być świadomym wyborem poetyckim, wpisującym się w elegijny ton poezji staroangielskiej.

Sama runa jest późnym dodatkiem, ukształtowanym dla dwudźwięku ea, który rozwinął się w staroangielskim, a nie występował w pragermańskim. Podobnie jak Ior i Yr pojawia się w poemacie i rękopisach, lecz prawie nie występuje w inskrypcjach rytych.

Warto powiedzieć to otwarcie: najbardziej posępna runa obu szeregów jest zarazem jedną z najmłodszych. Nie ma tu pradawnej germańskiej runy śmierci. Jest angielska litera, stworzona dla samogłoski, której poeta poświęcił pięć wersów o grobie.

W wykładni

Ear wyznacza kres, który nie podlega żadnym rokowaniom.

Współczesna praktyka sięga zazwyczaj po dwadzieścia cztery znaki starszego futharku, niemające odpowiednika dla tej runy, dlatego pozostaje ona obca większości pytających. Tam, gdzie się jej używa, nie wolno łagodzić jej wymowy obietnicami odrodzenia czy wewnętrznej przemiany. Strofa nie daje takich zapewnień, a moment przełomu obejmuje już runa Dæg.

Ear wskazuje na stan następny: sprawa dobiegła końca, bieg wypadków jest nieodwracalny, a to, co miało ustać, przestało istnieć. W rozkładzie oznacza nieodwołalność: zakończoną relację zamiast kryzysu, podjętą decyzję, dokonaną żałobę zamiast lęku przed stratą.

Stosowana z rozwagą jest jedną z najbardziej rzetelnych run, gdyż niewiele systemów wróżebnych posiada znak, który bez ogródek stwierdza kres. Należy obchodzić się z nią z powagą właściwą motywom ostatecznym, nie wywodząc z niej nigdy diagnoz o zdrowiu czy długości życia.