●
सात केंद्रांपैकी चौथे

हार्ट चक्र

Anāhata · अनाहत

अनाहत म्हणजे आघात न झालेला. जगातील प्रत्येक ध्वनी दोन गोष्टींच्या एकमेकांवर आदळण्याने निर्माण होतो; परंतु परंपरेनुसार असा एक ध्वनी आहे जो आघाताने निर्माण होत नाही, आणि तो छातीच्या मध्यभागी, सात केंद्रांच्या साखळीत बरोबर मध्यभागी असतो, जिथे खालची तीन केंद्रे वरच्या तीन केंद्रांना भेटतात.

प्रेम दुःख श्वास जोडणी करुणा
स्थान
छातीचा मध्यभाग, उरोस्थीच्या (sternum) ठिकाणी
तत्व
वायू (Vayu)
बीज मंत्र
यं (YAM)
पाकळ्या
बारा, कं (kaṃ) पासून ठं (ṭhaṃ) पर्यंतची अक्षरे
रंग, आधुनिक
हिरवा
पाकळ्यांचा रंग, ग्रंथानुसार
शेंदरी (Vermilion)
तत्व क्षेत्र
धुरकट षटकोन, वायू
इंद्रिय
स्पर्श
वायू
प्राण
कोश
मनोमय, मनाचे आवरण
आभा मंडल
सूक्ष्म शरीर
ग्रंथी
विष्णू ग्रंथी याच्या अगदी खाली असते
ग्रंथी, आधुनिक जोडणी
थायमस

बीज मंत्र

यं (YAM)

मोकळा आणि संथ, ज्यामध्ये खालच्या ध्वनींपेक्षा जास्त श्वास असतो. दीर्घ श्वास सोडताना याचे पठण केल्यास तो एक श्वासोच्छवासाचा सराव बनतो, जो वायू तत्त्वाचे वहन करणाऱ्या या केंद्रासाठी योग्य आहे.

ते कुठे असते आणि काय वहन करते

अनाहत हे एकावर एक असलेल्या दोन त्रिकोणांभोवती (एक वर आणि एक खाली जाणारा) बारा पाकळ्यांचे कमळ म्हणून रेखाटले जाते, जे आता या केंद्राशी जोडल्या गेलेल्या षटकोनाचे जुने मूळ आहे. आतमध्ये एक काळवीट आहे, जे या प्रणालीतील सर्वात वेगवान आणि हलके प्राणी असून, वायूचे प्रतिनिधित्व करते.

याचे स्थान खूप महत्त्वाचे आहे. याच्या खालची तीन केंद्रे शरीरे आणि प्रयत्नांच्या जगाशी संबंधित आहेत. वरची तीन केंद्रे वाचा, आकलन आणि त्यांच्या पलीकडे काय आहे यावर काम करतात. अनाहत हा या दोघांना जोडणारा दुवा आहे, आणि म्हणूनच योगसाधनेतील अनेक गोष्टी याच्याभोवती गुंफलेल्या असतात.

आघात न झालेला ध्वनी

हे नाव भारतीय ध्वनी सिद्धांतातील एका फरकावरून आले आहे. आहत ध्वनी आघातातून निर्माण होतो: तार छेडणे, ढोल वाजवणे, किंवा घशातून हवा बाहेर काढणे. अनाहत हा असा ध्वनी आहे जो कोणत्याही संपर्काशिवाय निर्माण होतो, आणि योग साहित्यानुसार हेच ते नाद आहे जे साधकाला सखोल शांततेत ऐकू येऊ लागते. नाद योगाचा पाया याच नादावर उभा आहे.

ही एक अंतर्गत ध्वनिक घटना आहे की आणखी काही, हे ग्रंथांमध्ये स्पष्ट केलेले नाही, कारण ग्रंथ यावर अधिक लक्ष केंद्रित करतात की त्याचे काय करावे: तो ऐका, त्याच्या मागे आतल्या बाजूला जा, आणि त्याला तुमचे लक्ष बाह्य जगावरून काढून घेऊ द्या.

या ऐकू येणाऱ्या नादासाठी शास्त्रीय शब्द शब्द ब्रह्म आहे, ज्याचा अर्थ परम तत्त्व म्हणून ध्वनी असा होतो. अशा प्रकारे नाव दिल्याने हा दावा स्पष्ट होतो: ही परंपरा केवळ एका ध्वनिक कुतूहलाचे वर्णन करत नाही, तर अशा एका बिंदूचे वर्णन करते जिथे ध्वनी आणि अस्तित्वाचा मूळ आधार एकच असल्याचे मानले जाते.

व्यक्तीमध्ये हे कसे दिसते

आधुनिक शिकवणी अनाहतला प्रेम म्हणून पाहतात, जरी येथे हा शब्द नेहमीपेक्षा जास्त अर्थ व्यक्त करतो. यामध्ये जिव्हाळा, करुणा, क्षमा आणि दुःख यांचाही समावेश होतो, कारण जेव्हा प्रेमाचा विषय दूर जातो तेव्हा प्रेम दुःखाचे रूप घेते. एखाद्या नुकसानीमुळे छाती अवघडून जाणे हे अवरोधित हार्ट केंद्राचे एक उत्कृष्ट वर्णन आहे.

या केंद्राला केवळ बिनशर्त उबदारपणा मानणे ही एक सामान्य चूक आहे. ग्रंथ याबाबत कमी भावुक आहेत. अनाहत हे असे ठिकाण आहे जिथे व्यक्ती वाटाघाटी करणे थांबवते आणि सर्वसमावेशक होऊ लागते, आणि त्यामध्ये परिस्थितीच्या अशा भागांचाही समावेश होतो जे त्यांना नको असतात.

हे कसे ओळखायचे

संतुलित, अतिसक्रिय, अवरोधित. हे निदानापेक्षा आत्मपरीक्षणासाठी असलेले शब्द आहेत.

संतुलित

  • उबदारपणा ज्याची परतफेड अपेक्षित नसते
  • दुःख जे गोठून राहण्याऐवजी वाहते
  • सहज श्वास, छातीतून मोकळी मुद्रा
  • स्वतःचे अस्तित्व न गमावता जवळ राहण्याची क्षमता

अतिसक्रिय

  • अशी काळजी घेणे ज्यामध्ये काळजी घेणाऱ्यासाठी काहीच उरत नाही
  • गरज असलेल्या कोणालाही 'नाही' म्हणण्यात अडचण
  • अतिचिंतेने काळजी करण्याच्या स्वरूपात व्यक्त होणारे प्रेम
  • संपर्कात आल्यावर विरघळणाऱ्या मर्यादा

अवरोधित

  • छाती घट्ट आवळलेली, खांदे पुढे झुकलेले
  • जुने दुःख ज्याला कधीच बाहेर पडण्याचा मार्ग मिळाला नाही
  • लोकांना एका निश्चित अंतरावर ठेवणे
  • जिव्हाळ्याबद्दल निंदक वृत्ती, स्वतःच्या जिव्हाळ्यासह

छातीत दुखणे, श्वास लागणे आणि सततचे दुःख हे डॉक्टर किंवा थेरपिस्टचे विषय आहेत. हा नकाशा अशा उपचारांच्या सोबत वापरण्यासाठी आहे, त्यांच्या ऐवजी नाही.

याच्यावर काम करणे

वायू मोकळ्या जागेला प्रतिसाद देतो. येथील सराव छाती उघडतात आणि श्वास लांबवतात.

  1. बॅकबेंड्स, हळुवारपणे

    स्फिंक्स, ब्रिज, आणि गुंडाळलेल्या ब्लँकेटवर सपोर्टेड फिश (मत्स्यासन). जास्त खोल जाण्याऐवजी लांब आणि जमिनीच्या जवळ. याचा उद्देश शरीराचा पुढचा भाग ताणून देणे हा आहे, ज्याला डेस्कवर बसून काम करणाऱ्या बहुतेक छात्या विरोध करतात.

  2. समतोल श्वासोच्छ्वास

    चार अंक मोजेपर्यंत श्वास घ्या, चार मोजेपर्यंत श्वास सोडा, हे पाच मिनिटे करा. त्यानंतर श्वास सोडण्याचा वेळ सहा अंकांपर्यंत वाढवा. अनाहतचा सराव हा दृश्यात्मकतेपेक्षा श्वासाचा सराव अधिक आहे.

  3. यं (YAM) चा जप

    छातीच्या मध्यभागी दोन्ही हात ठेवून बारा आवर्तने, तळव्यांखाली स्पंदने जाणवण्याचा प्रयत्न करत.

  4. मैत्री

    बौद्ध धर्मातील प्रेमळ-करुणेचा सराव शब्दसंग्रह वगळता येथे पूर्णपणे लागू होतो: सर्वप्रथम स्वतःबद्दल सद्भावना, आणि नंतर तीच भावना बाहेरच्या दिशेने वाढवत नेणे.

संबंधित

●
मागील केंद्र

सोलर प्लेक्सस चक्र

वायूच्या खाली अग्नी, सर्वसमावेशकतेच्या खाली इच्छाशक्ती.
●
पुढील केंद्र

विशुद्ध चक्र

जिथे हृदयातील भावनेचे शब्दात रूपांतर होते.
●
दुय्यम केंद्र

हृत् चक्र

अगदी खाली असलेले आठ पाकळ्यांचे केंद्र, भक्ती सरावाचे स्थान.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

ऊर्जा केंद्रे

नवीनतम पोस्ट

टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.