●
सात चक्रांपैकी पाचवे चक्र

विशुद्ध चक्र

Viśuddha · विशुद्ध

विशुद्ध म्हणजे शुद्ध झालेले. घशापाशी सोळा पाकळ्या आणि आकाश तत्त्व असलेले हे चक्र एका कथेवरून नाव मिळवते: ज्या देवाने जगातील विष प्राशन केले आणि ते गिळण्याऐवजी किंवा थुंकण्याऐवजी घशातच रोखून धरले.

संवाद सत्य ऐकणे अभिव्यक्ती संयम
स्थान
घसा, स्वरयंत्राच्या ठिकाणी
तत्त्व
आकाश
बीज मंत्र
हं (HAM)
पाकळ्या
सोळा, ज्यांवर सोळा स्वर आहेत
आधुनिक रंग
आकाशी निळा
ग्रंथांमधील पाकळ्यांचा रंग
धुरकट जांभळा
तत्त्वाचे क्षेत्र
पांढरे वर्तुळ, आकाश
ज्ञानेंद्रिय
श्रवण (ऐकणे)
वायू
उदान
कोश
मनोमय, मनाचा कोश
आभा (Aura) स्तर
ईथर टेम्प्लेट (Etheric template)
रक्षक
बिंदूवरून पाझरणारे अमृत
आधुनिक ग्रंथी जोडणी
थायरॉईड (Thyroid)

बीज मंत्र

हं (HAM)

बीज मंत्रांपैकी सर्वात जास्त श्वासासारखा ध्वनी, कारण 'ह' हा केवळ हवेचा आवाज आहे. हनुवटी किंचित खाली घेऊन जप केल्यास घशात एक स्पष्ट गुंजन निर्माण होते आणि हाच या जपाचा मुख्य उद्देश आहे.

स्थान आणि स्वरूप

विशुद्ध हे घशाच्या ठिकाणी असलेले सोळा पाकळ्यांचे कमळ आहे. या पाकळ्यांवर सोळा संस्कृत स्वर आहेत आणि ही एक अचूक निवड आहे: स्वर हे असे ध्वनी आहेत जे दूरवर पोहोचतात आणि आवाजात धरून ठेवता येतात. याचे तत्त्व 'आकाश' आहे. आकाश म्हणजे एखादा पदार्थ नसून ते एक माध्यम आहे ज्यातून ध्वनी प्रवास करतो.

हृदयानंतर येणारे हे पहिले चक्र असून, ग्रंथांमध्ये याला वरच्या चक्रांची सुरुवात मानले आहे. खालील चक्रांमध्ये जे काही घडते, ते इतरांना ऐकू जाण्यायोग्य होण्यासाठी याच चक्रातून जावे लागते.

आधुनिक रंगसंगतीनुसार हे आकाशी निळ्या रंगाचे चक्र असून, ते हृदयाच्या हिरव्या आणि आज्ञा चक्राच्या गडद निळ्या रंगाच्या दरम्यान असते. मध्ययुगीन ग्रंथांनुसार याच्या पाकळ्या धुरकट जांभळ्या रंगाच्या असून मध्यभागी पांढरे वर्तुळ असते.

अमृत आणि विष

या नावामागे दोन कथा आहेत. हठयोगाच्या ग्रंथानुसार, डोक्याच्या मागील बाजूस असलेल्या बिंदूमधून सतत अमृत पाझरत असते. ते बेंबीपाशी असलेल्या अग्नीत भस्म होते, आणि त्यामुळेच शरीराला म्हातारपण येते. जालंधर बंध आणि खेचरी मुद्रा यांसारख्या क्रिया हे अमृत घशातच अडवण्याचे मार्ग म्हणून सांगितले आहेत आणि विशुद्ध चक्र हे ते ठिकाण आहे जिथे हे अमृत अडवले जाते.

दुसरी कथा म्हणजे समुद्रमंथनातून निघालेले हलाहल विष महादेवाने प्राशन केले आणि ते घशातच रोखून धरले, ज्यामुळे त्यांचा घसा निळा झाला. शुद्ध असणे याचा अर्थ असा नाही की आत काहीही वाईट गेले नाही. याचा अर्थ असा की, एक कठीण गोष्ट स्वतःमध्ये सामावून घेतली पण ती पुढे जाऊ दिली नाही.

माणसामध्ये हे कसे दिसून येते

आधुनिक शिक्षण विशुद्ध चक्राकडे केवळ संवादाचे माध्यम म्हणून पाहते, जे खरे असले तरी अपूर्ण आहे. यात बोलणे समाविष्ट आहे, परंतु न बोलण्याचा संयम आणि ऐकणे हे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे, कारण श्रवण हे या चक्राचे मुख्य ज्ञानेंद्रिय आहे.

येथे सामान्यत: एक विसंगती दिसून येते: खालील चक्रांमध्ये जे जाणवते आणि घशातून जे बाहेर पडते त्यात तफावत असते. राग हा सौम्यपणाच्या रूपात बाहेर येतो, तर दुःख हे विषय बदलण्याच्या रूपात प्रकट होते. ही तफावत दूर करणे हाच या चक्रावरील सरावाचा मुख्य उद्देश आहे.

ओळखण्याची लक्षणे

संतुलित, अतिसक्रिय आणि अवरुद्ध. हे कोणत्याही आजाराचे निदान नसून केवळ आत्मपरीक्षणाचे एक माध्यम आहे.

संतुलित असताना

  • मनातील विचार साध्या शब्दांत स्पष्टपणे मांडता येतात
  • उत्तर देण्याची घाई न करता शांतपणे ऐकण्याची क्षमता
  • संवादादरम्यानच्या शांततेतही सहजता जाणवते
  • मनातील खऱ्या भावना आणि बोलण्यात सुसंगतता असते

अतिसक्रिय असताना

  • संवादातील प्रत्येक थांब्यात बोलत राहण्याची सवय
  • माहिती मिळण्याआधीच मत मांडण्याची घाई
  • स्पष्टतेची गरज असताना केवळ आवाज वाढवण्यावर भर
  • इतरांचे बोलणे मध्येच तोडणे, माफी मागणे आणि पुन्हा तोडणे

अवरुद्ध असताना

  • सर्वात महत्त्वाचे वाक्य कधीच बोलले जात नाही
  • जबडा आणि मानेमध्ये नेहमी ताठरता जाणवते
  • वरवर होकार देणे पण मनातून सहमत नसणे
  • प्रत्यक्ष बोलण्याऐवजी लांबलचक मेसेज लिहिण्यावर भर

आवाजात होणारे बदल, गिळताना होणारा त्रास आणि थायरॉईडची लक्षणे या वैद्यकीय समस्या आहेत. येथील ग्रंथीची जोडणी हे केवळ विसाव्या शतकातील एक उदाहरण आहे, कोणतेही वैद्यकीय निदान नाही.

सराव आणि उपाय

घशाशी संबंधित सराव हे ऐकू येणारे असतात. बहुतांश सरावांमध्ये जाणीवपूर्वक आवाज काढला जातो.

  1. उज्जयी प्राणायाम

    श्वास घेताना आणि सोडताना घशाच्या मागच्या बाजूला हलका दाब देऊन समुद्राच्या लाटांसारखा मंद आवाज निर्माण करणे. आवाजाची पातळी बळजबरीने न वाढवता, एका जागी बसून पाच मिनिटे याचा सराव करावा.

  2. 'हं' (HAM) मंत्राचा जप

    हनुवटी किंचित छातीकडे झुकवून बारा वेळा जप करणे. यावेळी निर्माण होणारे गुंजन छातीऐवजी घशात जाणवतेय याकडे लक्ष द्यावे.

  3. गुंजन करणे (भ्रामरी)

    भ्रामरी प्राणायाम: कान हलकेच बंद करून श्वास सोडताना भुंग्यासारखा दीर्घ आवाज काढणे. घशाला कोणताही ताण न देता या भागातील स्पंदने अनुभवण्याचा हा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.

  4. एक सत्य वाक्य बोलणे

    एखादी लहान गोष्ट जी तुम्ही आजवर टाळत आला आहात, ती संबंधित व्यक्तीला स्पष्टपणे सांगा. श्वासोच्छवासाच्या कोणत्याही व्यायामापेक्षा या चक्रावर याचा परिणाम अधिक वेगाने होतो.

संबंधित चक्र

●
मागील चक्र

हार्ट चक्र

छातीत जे जाणवते, ते व्यक्त होण्यासाठी येथे येते.
●
पुढील चक्र

थर्ड आय चक्र

बोलण्याच्या पलीकडे, पाहण्याच्या दिशेने.
●
दुय्यम चक्र

ललना चक्र

टाळूच्या मऊ भागात, जिथे अमृत अडवले जाते.

सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

ऊर्जा केंद्रे

नवीनतम पोस्ट

टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.