Os

Dlaczego alfabet zmienił nazwę

Ta runa jest powodem, dla którego angielski szereg nie nazywa się futharkiem.

Alfabet runiczny bierze nazwę od dźwięków pierwszych sześciu liter, dokładnie tak, jak słowo alfabet pochodzi od alfy i bety. W Starszym futharku są to f-u-þ-a-r-k. W języku staroangielskim dźwięk czwartej litery zaokrąglił się z a w o, tworząc f-u-þ-o-r-c.

Zmieniony początek oznacza zmienioną nazwę i według tej zasady nazywa się każde pismo runiczne.

Przesunięcie to stanowi część rozszczepienia ingweońskiego, w którym pragermańskie /a/ podzieliło się na trzy sposoby w germańszczyźnie Morza Północnego: znazalizowane przed spółgłoską nosową zaokrągliło się w stronę o, przednie stało się æ, a w pozostałych pozycjach pozostało tylnym ɑ. Jeden znak nie mógł oddać trzech dźwięków, dlatego formę ansuz zmodyfikowano trzykrotnie: pochyłe gałązki dały tę runę, druga gałązka dała ᚫ æsc, a gałązki po obu stronach utworzyły ᚪ ac.

Jedna litera Starszego futharku przekształciła się w trzy znaki angielskie, rozszerzając alfabet do dwudziestu sześciu liter. Jest to najbardziej wyrazisty przykład tego, jak szereg anglosaski rósł, podczas gdy skandynawski się kurczył.

Najwcześniejsze pewnie datowane pojawienie się tej runy znajduje się na brakteacie z Undley w Suffolk, złotym wisiorku z końca V wieku, co umieszcza tę zmianę bardzo wcześnie w źródłach angielskich.

Bóg pod powierzchnią słowa

Nazwa os jest objaśniana łacińskim ōs (usta), a cała strofa została zbudowana wokół mowy: źródło wszelkiej mowy, oparcie mądrości, pociecha doradców.

Jednak staroangielskie ōs to także autentyczne słowo germańskie oznaczające boga, spokrewnione ze staronordyckim áss i powszechne w anglosaskim imiennictwie: Oswald, Oswin, Osric, Osbert. Każde z tych imion zawiera w pierwszym członie pogańskie bóstwo, a nosili je chrześcijańscy królowie i święci bez widocznego oporu.

Poeta dysponował zatem słowem o podwójnym znaczeniu i ułożył strofę wykorzystującą tylko jedno z nich.

Był to niemal na pewno świadomy zabieg. Niezależna glosa z anglosaskiego rękopisu łączy tę runę z Wodenem jako panem wszelkiej mowy. Świadczy to o tym, że starsze skojarzenie było wciąż żywe i zostało celowo pominięte, a nie zapomniane.

Wystarczy spojrzeć na sąsiadów: piętnastowieczny poemat islandzki, spisany w chrześcijańskim kraju czterysta lat po chrystianizacji, bez wahania wymienia Odyna. Anglia, znajdująca się bliżej momentu konwersji, wolała tego unikać.

Ordfruma

Kluczowym słowem strofy jest ordfruma, które większość tłumaczeń oddaje jako źródło lub początek, chociaż jego znaczenie jest znacznie bardziej wyostrzone.

Ord to ostrze: grot włóczni, szpic. Fruma oznacza początek lub wodza. Ordfruma to punkt wyjścia, to, co stoi na czele; język staroangielski stosuje to określenie zarówno wobec Boga jako Stwórcy, jak i przywódcy rozpoczynającego dzieło.

Usta nie są więc jedynie miejscem, z którego dobywa się głos. Są jego grotem: punktem, w którym to, co istniało tylko jako myśl, staje się czynem niosącym skutki.

Pozostała część strofy pozostaje pragmatyczna. Wisdomes wraþu, oparcie mądrości: mowa podtrzymuje wiedzę, ponieważ w kulturze oralnej niewypowiedziana wiedza ginie. Witena frofur, pociecha doradców: witan był radą królewską, a cała jej rola opierała się na żywym słowie.

W czytaniu

Os to przesłanie i moment, w którym trafia ono do odbiorcy.

Wyznacza punkt przejścia od niewypowiedzianego do wypowiedzianego: nadejście rady, nauczyciela, wieści, zdania, które porządkuje całą sytuację. Zwykle opisuje impuls płynący z zewnątrz, często z ust innej osoby; w pytaniach o wybór wskazuje zazwyczaj, że odpowiedź przyjdzie w formie konkretnej informacji, a nie wewnętrznego przeczucia.

Znaczenie słowa ordfruma dodaje jej mocy: to nie jest zwykła pogawędka, lecz punkt zwrotny. Os pojawia się tam, gdzie wypowiedzenie czegoś odmieni bieg wydarzeń.

Odczytanie w sensie natchnienia (idei, która przychodzi jako gotowa całość) wywodzi się z archaicznego znaczenia bóstwa, a nie z tej strofy, i stanowi popularniejsze współczesne zastosowanie. Warto wiedzieć, z której warstwy historycznej pochodzi każdy z tych odcieni.