PL (polski)
ᚬ
Áss / Óss
bóg z rodu Asów; ujście rzeki
Autorytet lub próg, przy którym rozpoczyna się podróż
- Sound
- ą /ɑ̃/, /o/
- Pozycja
- 4
- Group
- Ætt Freyra
- Descended from
- Futhark Starszy Ansuz (*ansuz, bóg)
- Short-twig form
- ᚭ
- Unicode
- U+16AC
- Czas
- U ujścia rzeki; początek przeprawy
- Tak / Nie
- Tak, z mocy cudzego autorytetu
Pozycja prosta
- bóg
- autorytet
- Odyn
- natchnienie
- ujście rzeki
- próg
- rada
- początek podróży
In the rune poems
Óss er flæstra færða fǫr; en skalpr er sværða.
Ujście rzeki jest drogą większości wypraw; lecz pochwa należy do mieczy.
Óss er algingautr ok ásgarðs jöfurr, ok valhallar vísi. Jupiter oddviti.
Odyn jest sędziwym Gautrem, księciem Ásgarðu i panem Walhalli. Jowisz; wódz.
Across the scripts
ᚨ
Ansuz
Poprzednik, rekonstruowany jako *ansuz, bóg z rodu Asów, niosący czysty dźwięk /a/.
ᚬ
Áss / Óss
Futhark Młodszy
Znak utracił dolne ramię, a głoska stała się nosowa. Islandia zachowała boga; Norwegia wybrała homofon oznaczający ujście rzeki.
ᚩ
Os
W Anglii dźwięk przesunął się ku /o/, a nazwę objaśniano łacińskim os (usta). Ta zmiana sprawia, że ciąg angielski jest futhorkiem, a nie futharkiem.
Samogłoska nosowa
Rola tej runy w Futharku Młodszym jest niezwykła i wyjaśnia zmianę jej kształtu.
W języku staronordyckim występowały samogłoski nosowe, stanowiące pozostałość po zanikłych spółgłoskach nosowych: gdy n zanikało przed inną spółgłoską, poprzedzająca samogłoska przejmowała nosowość. Pierwszy Traktat Gramatyczny, spisany na Islandii w XII wieku przez anonimowego autora pragnącego przystosować alfabet łaciński do islandzkiego, opisuje te samogłoski nosowe i proponuje oznaczanie ich kropką. Dzieło to należy do najwcześniejszych traktatów fonologicznych w europejskim języku wernakularnym.
Rozwiązanie runiczne powstało wcześniej. Gdy zredukowano alfabet do szesnastu znaków, dawną runę a zachowano dla samogłoski nosowej, podczas gdy Jera została przekształcona w ᛅ ár, by oddawać czyste /a/. W ten sposób znak ten objął głoskę nosową, a później także zaokrąglone /o/, podczas gdy pierwotna wartość dźwiękowa przeszła na zupełnie inną literę.
Islandia wymienia boga z imienia
Islandzka strofa jest najbardziej zaskakującym świadectwem w całym korpusie poematów runicznych.
Została utrwalona w kraju chrześcijańskim, w rękopisach pochodzących z końca XV wieku i późniejszych, około czterysta pięćdziesiąt lat po chrzcie Islandii. I wymienia Odyna bez ogródek: algingautr, sędziwy Gautr (jedno z jego mian poetyckich), książę Ásgarðu i pan Walhalli.
Zestawienie z innymi tradycjami ukazuje wyraźny kontrast. Poemat staroangielski przekształca nazwę w łacińskie os (usta) i tworzy niewinne wersy o mowie. Poemat norweski sięga po homofon oznaczający ujście rzeki. Obie tradycje unikają pogańskiego bóstwa; Islandia mówi o nim wprost.
Fakt ten ma doniosłą wartość dowodową. Stanowi najsilniejszą przesłankę wskazującą, że pierwotna nazwa runy rzeczywiście oznaczała bóstwo, ponieważ pochodzi z jedynego źródła niemającego żadnego powodu, by je wymyślać.
Łacińska glosa wprowadza ponadto zabieg komparatystyczny, zestawiając Odyna z Jowiszem, a nie z Merkurym. Rzymscy kronikarze, w tym Tacyt, utożsamiali naczelnego boga germańskiego z Merkurym; islandzki poeta wybiera króla bogów.
Norwegia wybiera ujście rzeki
Norweskie słowo óss oznacza ujście rzeki, a strofa poematu ma charakter czysto praktyczny: ujście rzeki jest drogą większości wypraw.
Dla społeczności, której osady leżały w głębi fiordów, a drogami były szlaki wodne, stanowiło to codzienną prawdę. Ujście rzeki to miejsce, gdzie podróż się rozpoczyna i kończy, gdzie można przybić łodzią do brzegu i gdzie powstają targowiska. Nazwa Oslo zachowuje ten rdzeń, podobnie jak staronordyckie óss w wielu nazwach miejscowych.
Drugi wers, głoszący, że pochwa należy do mieczy, służy rymowi poematu (fǫr rymujące się z sværða), choć czytelnicy próbowali łączyć pochwę i ujście jako dwa rodzaje otworów mieszczących coś w sobie.
Tak oto ta sama runa w dwóch sąsiadujących krainach oznacza boga oraz element ukształtowania terenu. Norwegia nie kierowała się brakiem pobożności, lecz walorem dydaktycznym: ujście rzeki to namacalny punkt, który uczeń może wskazać ręką.
We wróżbie
Oba nurty interpretacyjne zbiegają się w jednej praktycznej idei: zewnętrzny autorytet wywiera wpływ na obrany kierunek drogi.
W ujęciu islandzkim oznacza to radę, natchnienie lub wytyczną popartą powagą i autorytetem. Odyn jest bogiem poezji, samych run oraz mądrości zdobywanej ofiarą: wisi dziewięć nocy na drzewie i oddaje oko przy świętym źródle. Áss odczytywana jako Odyn nie przynosi łatwego pocieszenia, lecz wiedzę wymagającą zapłaty.
W ujęciu norweskim runa symbolizuje próg: moment, w którym rozpoczyna się przeprawa, gdy człowiek powierza się trasie, a nurt przejmuje prowadzenie.
W rozkładzie runa zazwyczaj wskazuje na autorytet zewnętrzny: wpływową osobę, instytucję lub decyzję podjętą ponad poziomem pytającego. Ujęcie norweskie precyzuje przesłanie, gdy sprawa dotyczy właściwego momentu, a nie władzy: oto ujście rzeki i tutaj zaczyna się droga.
Jako litera
Odmiana długogałązkowa ma postać ᚬ; wariant krótkogałązkowy ᚭ skraca boczny znak do niewielkiego zaczątku.
Z biegiem czasu wartość fonetyczna runy przesunęła się od samogłoski nosowej ku czystemu /o/, przez co w okresie średniowiecza znak ten funkcjonował głównie jako runa o. Reformy run kropkowanych w XI i XII wieku wyposażyły Skandynawię w przejrzystszy system samogłosek i utrwaliły to rozróżnienie.
Questions to sit with
- Czyj autorytet w rzeczywistości rozstrzyga tę sytuację?
- Znajdujesz się u ujścia rzeki, a nie na pełnym morzu: z jakim szlakiem zamierzasz się związać?
- Odyn płaci cenę za każdą zdobytą wiedzę: co ten wgląd miałby kosztować ciebie?
Często zadawane pytania
Najnowsze wpisy
Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.
