Czternaście nadi

Czym jest nadi

Słowo nadi pochodzi od rdzenia oznaczającego przepływ. W sanskrycie określa rzeki, rurki lub tętno, a także kanały energetyczne. W tekstach poświęconych ciału subtelnemu nadi przewodzi pranę tak, jak naczynie krwionośne transportuje krew, natomiast czakry znajdują się w miejscach przecięcia najważniejszych z nich.

Liczby podawane w źródłach są wysokie i zmienne. Shiva Samhita wymienia 350 000, natomiast Goraksha Shataka i późniejsze nauki mówią o 72 000. Oba źródła zawężają tę liczbę do czternastu nazwanych kanałów, a spośród nich trzy niosą na sobie cały ciężar praktycznej tradycji.

Trzy najważniejsze kanały

Sushumna biegnie wzdłuż osi kręgosłupa, od jego podstawy aż do otworu na czubku głowy. W stanie spoczynku uważa się ją za zamkniętą. Niemal wszystko w hatha jodze, bandhy, zatrzymania oddechu czy asany, służy właśnie jej otwarciu.

Ida i pingala oplatają sushumnę, krzyżując się w każdym centrum i kończąc odpowiednio w lewym i prawym nozdrzu. Ida jest księżycowa, chłodząca i receptywna. Pingala jest słoneczna, rozgrzewająca i aktywna. Ich naprzemienność to nie tylko metafora: u większości ludzi przepływ powietrza przez nozdrza rzeczywiście zmienia się w ciągu dnia, a tradycja oparła praktykę oddechową na tej obserwacji na długo przed opisaniem jej przez fizjologię.

Kiedy oba kanały osiągają równowagę, sushumna ma się otwierać. Na tym polega cała logika nadi shodhana, czyli oddechu naprzemiennego, będącego najbardziej rozpowszechnioną pranajamą.

Skąd biorą się rozbieżności w wykazie jedenastu

Pozostałe jedenaście wymieniają Shiva Samhita, Gheranda Samhita oraz ich komentarze, a zestawienia te nie są zgodne. Alambusha kończy się przy ustach w jednym źródle, a przy odbycie w innym. Yashasvini w jednym tekście dociera do lewego ucha, a w innym do dużego palca lewej stopy. Pusha i payasvini wymieniają się prawym uchem w zależności od rękopisu.

W naszym zestawieniu podajemy najczęściej przyjmowane zakończenie dla każdego kanału, odnotowując główny wariant w opisie. Rozbieżności te nie wynikają z błędu autorów, lecz świadczą o charakterze tekstów: stanowią one zbiory notatek z praktyki pochodzących z różnych linii przekazu, których nikt nie ujednolicał na siłę.

Jedna lista, dwie logiki

Ponowna lektura wykazu ujawnia wyraźny porządek. Jedna grupa została ułożona według narządów zmysłów: gandhari i hastijihva prowadzą do oczu, pusha i payasvini do prawego ucha, shankhini lub yashasvini do lewego, a saraswati do języka. Druga skupia się na funkcjach poniżej pępka: kuhu sięga narządów płciowych, varuni zarządza płynami, vishvodhara otacza pępek, natomiast alambusha leży gdzieś między ustami a drugim końcem tego samego przewodu.

Zestawienia oparte na narządach zmysłów są bardziej uporządkowane, co zazwyczaj wskazuje na ich późniejsze powstanie. Niezależnie od przyjętego podziału zadanie jedenastu kanałów pozostaje to samo: wyprowadzać pranę z centralnej kolumny do miejsc, w których ciało styka się ze światem.

Trzy węzły

Sushumna nie staje się w pełni drożna wyłącznie dzięki zrównoważeniu kanałów bocznych. Teksty opisują trzy węzły, granthi, leżące na jej przebiegu: brahma granthi u podstawy, vishnu granthi w sercu oraz rudra granthi w punkcie między brwiami. Każdy z nich stanowi miejsce zatrzymania energii w praktyce i odpowiada konkretnemu przywiązaniu: do poczucia bezpieczeństwa, do własnej sprawczości, a na końcu do samego wglądu.