Mga staveless rune

Kung ano ang tinanggal

Halos lahat ng runic na letra ay ginagawa sa parehong paraan: isang stave o patayong guhit na nagsisilbing gulugod, at isa o higit pang branches o sanga na nakaukit dito. Ang pagkakakilanlan ng letra ay nakadepende kung saan nakadugtong ang mga sanga sa stave, kung anong anggulo, at kung saang panig.

Tinanggal sa staveless runes ang stave. Ang mga sanga ay naiiwang nakalutang. Pupunan ng mambabasa ang nawawalang patayong guhit base sa posisyon ng marka. Tinitingnan ang taas nito, kung tumatawid ito sa gitna, o kung nakasabit mula sa itaas o nakapatong sa ilalim.

Posible ito dahil halos walang impormasyong dala ang stave. Pareho lang ito sa bawat letra. Tanging ang mga sanga ang naiiba, kaya ang mga sanga lang ang kailangang ukitin. Kapag nakita mo ang hindi nakikitang grid, ang buong sistema ay magiging isang hanay ng mga maiikling guhit sa iba't ibang taas at anggulo. Walang mawawala sa kahulugan.

Kung ibabalik mo ang mga stave sa isang staveless na ukit, ang mga rune na a, n, t, l at s ay babalik sa dati nilang anyo. Walang muling idinisenyo, mayroon lamang inalis.

Nakakalito ang pangalan, at ganoon din ang isa pang tawag dito

Madalas itong tawaging Hälsinge runes dahil sa lalawigan ng Hälsingland sa Sweden, kung saan unang natagpuan ng mga antiquarian ang marami sa mga ito. Hindi na ginagamit sa runology ang bansag dahil hindi lang doon natatagpuan ang nasabing panulat. May mga ukit na nakita sa kalapit na Medelpad, sa Södermanland at Uppland sa timog, at sa kabilang hangganan sa Norway. Kasama rito ang mga kahoy na rune stick na nahukay sa medieval na pantalan ng Bryggen sa Bergen. Isa itong kilalang paraan ng pagsulat sa buong Nordic world.

Ang staveless ang mas ginagamit na termino bagaman hindi ito lubos na totoo. May limang letra na nagpanatili ng stave. Ang rune na í ay isang payak na patayong guhit, kaya walang aalisin dito at napanatili nito ang buong taas niya. Ang mga rune na f, þ, k at s ay may mga pinaikli o binagong stave upang maiwasang mapagkamalan bilang ibang letra.

Ang mas tamang paglalarawan ay hindi mga rune na walang stave kundi mga rune na binawasan hanggang sa natitirang mga guhit na nagpapakilala sa kanila. Huminto ang pagbabawas dahil kapag tinanggalan pa ang mga ito, masisira na ang kanilang kahulugan.

Kung bakit ginusto ito ng tagapag-ukit

Walang pahalang na linya ang mga rune. Hindi ito isang pandesenyong pagpili, ito ay katangian ng kahoy. Ang ukit na sumusunod sa grano ay posibleng magpatuloy, at maaari itong makahati sa kahoy at makasira sa teksto. Malinis ang pagka-ukit ng mga patayo kontra sa grano, ang mga dayagonal ay ligtas na nakaukit nang may anggulo, habang ang mga pahalang ay iniiwasan.

Ngunit ang mas ligtas na guhit ay mahirap gawin. Kailangan ng lakas at oras para gumawa ng malalim na patayo sa siksik na grano ng bawat letra. Karamihan sa panulat ng Panahon ng mga Viking ay hindi ginamit sa mga monumento. Pangkaraniwan na ginamit ang mga ito sa listahan, mensahe, marka ng pag-aari at usap-usapan na inukit sa mga kahoy, tulad ng daan-daang natagpuan sa Bryggen. Para sa isang taong nagsusulat nang ganito maghapon, nakakapagod ang paggawa ng stave.

Kapag inalis ito, malaki ang ibabawas ng trabaho. Ang matitira ay maiikli, mababaw, at mabibilis na hiwang dayagonal. Ang pahayag matapos mabasa ang panulat, na nagsasabing ito ay shorthand, ay totoo lalo na sa simula nito.

Sa bato, hindi bilis kundi espasyo ang naging layunin. Ang isang staveless na ukit ay kasya sa parehong espasyo kumpara sa karaniwang teksto na doble ang laki. Malaking bagay ito para sa isang monumentong naglalaman ng mahabang mensahe.

Mga walang kahulugang guhit laban sa mga ahas

Matapos lumipat ang Scandinavia sa Latin alphabet, ganap na nawala ang kaalaman kung paano basahin ang mga markang ito. Pagsapit ng ika-labimpitong siglo, sa gitna ng pagkahilig ng Sweden sa sarili nitong kasaysayan, nagsilbing palaisipan ang mga staveless na bato.

Si Johannes Bureus (1568–1652), ang unang national antiquarian ng Sweden at tagapagtatag ng runology nito, ay tila pamilyar sa mga anyong ito. Ipinahihiwatig ito sa pahina ng titulo ng kanyang 1611 primer na Svenska ABC boken medh runor. Gayunpaman, hindi naniniwala ang mga modernong runologist na nabasa niya ito.

Noong 1624, isang poster na nagpapakita sa dalawang bato ang inilimbag at ipinadala sa buong Europe. May kasama itong royal reward para sa sinumang makababasa nito, ngunit walang nakakuha ng gantimpala sa loob ng limampung taon.

Nakuha nito ang atensyon ni Athanasius Kircher, ang Jesuit polymath na naniniwalang nabasa niya ang Egyptian hieroglyphs. Tiningnan ni Kircher ang mga staveless rune at naniwalang walang sistema ang mga ito. Para sa kanya, ang mga inukit ay mga walang kahulugang guhit, at ang mga bato ay itinayo bilang mga pampaswerte para itaboy ang mga ahas.

Ang hatol na iyon ang naging daan para masolusyonan ang problema. Itinuring ito ni Magnus Celsius (1621–1679), isang mathematician at astronomer mula sa Hälsingland, bilang isang pang-iinsulto sa kanyang lalawigan. Nagpunta siya sa hilaga noong unang bahagi ng dekada 1670 upang sukatin at iguhit ang mga bato. Dinala niya ang mga ito pauwi sa Stockholm at sinubukang basahin bilang isang cipher.

Wala siyang naabot hanggang sa subukan niyang ibalik ang mga patayong guhit. Agad na naging mga karaniwang Younger Futhark ang mga guhit. Pagsapit ng 1674, nabuo na niya ang buong alpabeto at ang tanging kulang na lang ay ʀ, na inakala niyang isang punctuation mark. Ipinahayag niya ito sa Uppsala noong 1675 at nagsimulang ihanda ang akda para ilimbag, ngunit namatay siya bago ito lumabas. Ang kanyang anak na si Olof Celsius, isang botanist, runologist, at naging guro ni Linnaeus, ang nagtuloy ng paglilimbag.

Agad na inangkin ng mga iskolar na Swedish na dahil gumamit ng shorthand ang mga sinaunang tao sa Sweden, naimbento sa bansa ang nasabing paraan ng pagsulat.

Ang aktwal na nakasulat dito

Inaasahan na ang shorthand ay naglalaman ng mga simpleng detalye. Ngunit ang isang ito ay naglalaman ng pinakamahahalagang teksto sa runic corpus, na nagsisilbing pinakamatibay na ebidensyang hindi ito itinuring bilang mababang uri ng pagsulat.

Ang batong Malsta mula sa Hälsingland ay mas malapit sa isang titulo kaysa sa isang memorial. Itinayo ito ni Hróðmundr at ibinalangkas niya rito ang kanyang angkan hanggang sa ikapitong henerasyon. Kasama sa binanggit ang kanyang amang si Hé-Gylfir, at sina Brísi, Lini, Unn, Ófeigr, at Þórir. Itinala rin ang mga lupain at teritoryong pag-aari ng pamilya at kung paano nakuha ni Gylfi ang lupa. Makatwirang isipin na kinuwestiyon ang kanyang karapatan dito at sumagot siya sa pamamagitan ng bato. Praktikal ang pagpili ng panulat dahil kung ginamit ang ordinaryong long-branch runes, mangangailangan ito ng monumentong doble ang laki.

Kabaligtaran naman ang ginagawa ng batong Skarpåker sa Södermanland. Maikli ito at nasa anyong tula. Inilibing ni Gunnarr ang kanyang anak na si Lýðbjǫrn at inukit sa bato ang mga linyang humihiling sa katapusan ng mundo, Jarð sal rifna ok upphiminn (mahahati ang lupa at langit sa itaas). Ito ang imahe ng Ragnarök, na hiniram para ipakita ang laki ng kawalan.

Makikita ang isang legal na talaangkanan at pighati ng isang ama sa panulat na ginawa raw sana para makatipid sa pagod.

Mga tagapag-ukit na kayang gawin ang dalawa

Ipinapakita sa batong Aspa Bro (Sö 137) ang dalawang sistema na ginawa ng iisang tao. Karamihan sa nakasulat ay inukit sa tuwid na long-branch runes, ngunit nagbago ang tagapag-ukit sa huling hilera at lahat maliban sa huling salita ay staveless. Ginawa man ito para magkasya sa espasyo o bilang palamuti, nangangahulugan itong madaling nagpalipat-lipat ang runemaster mula sa monumental at shorthand. Inaasahan din niyang maiintindihan ito ng mga mambabasa.

Ang Hs 12 na nasa simbahan sa Hög ay puro staveless at gumugunita sa isang tulay. Itinayo ni Guðnjótr ang bato at ginawa ang tulay para sa kanyang mga kapatid, isang pampublikong gawaing Kristiyano na hinikayat ng Simbahan noong ika-11 siglo kung saan ang paggawa ng daan ay katumbas ng panalangin. Ang lumang shorthand ay patuloy na ginamit noong panahon ng Kristiyano.

Bakit walang pahina ng letra ang artikulong ito

Mayroong sariling pahina ang bawat letra ng iba pang panulat sa bahaging ito. Wala namang ganito ang staveless runes dahil sa isang partikular na dahilan.

Ang staveless f at ordinaryong Younger Futhark ᚠ ay iisang letra. Pareho ang pangalan, tunog, posisyon sa hanay, at kasaysayan nila. Ang pagkakaiba lang ay kung paano inukit ang marka. Ganito rin ang naging pananaw ng Unicode: nang i-encode ang runic block, hindi binigyan ng sariling codepoint ang mga staveless kundi itinuring ang mga itong uri ng glyph ng Younger Futhark. Dahil dito, ang paghahanap sa faþur ay magbibigay ng resulta pabor sa salita kahit walang stave ang bato. Ginagamit ng mga typographer ang espesyal na font, ang BabelStone Runic Staveless at ang mga kauri nito, na kumukuha ng staveless glyph mula sa mga ordinaryong codepoint.

Kaya may sariling pahina na ang labing-anim na letra. Ito ang labing-anim na letra ng Younger Futhark. Ang mga nakasulat tungkol sa Fé, Úr, Þurs at iba pa ay naaangkop din dito. Kung uulitin ito sa isang staveless na bersyon, lilikha lamang ng labing-anim na paulit-ulit na pahina na pareho lang ang isinasaad.

Ang nilalaman ng pahinang ito ay ang partikular na pagkakatanggal, ang dahilan nito, at ang pagiging hindi nababasa nito sa loob ng isang siglo.