Mga Runic na script

Younger Futhark

Ang mga rune sa Panahon ng Viking. Labing-anim na letra ito na pinaliit mula sa dalawampu't apat na letra ng Elder Futhark, sa panahong eksaktong nakakakuha ng mas maraming tunog ang wikang Lumang Norse. Ito ang pinakamadalas na ginamit na runic na script sa kasaysayan at ang pinakamalabo. Iisa lang ang dahilan ng dalawang katotohanang ito.

16
na rune
3,000+
na natitirang runestone
c. 800–1100
CE ginamit

Ang hanay

Labing-anim na rune sa pagkakasunud-sunod, na pinangkat sa tatlong ættir kung paano sila nanatili pagkatapos ng pagbabago. Ipinapakita ng bawat card ang pormang mahabang sanga muna, kasunod ang variant na maikling sanga sa tabi nito kung magkaiba ang dalawa.

Ætt ni Freyr

1–6

Pinaliit mula walo hanggang anim. Tuluyang inalis ang Gebo at Wunjo, at ang grupo ngayon ay nagbabaybay sa mismong pangalan ng alpabeto: f, u, þ, ą, r, k.

ᚠ
1

Fé

f /f/, /v/

yaman, baka

Walang pagbabago mula sa hugis at kahulugan ng Elder Futhark Fehu. Ang dalawang tula ay parehong nagsisimula sa mga kamag-anak na nagtatalo tungkol sa pera sa halip na sa kasaganaan.

ᚢ
2

Úr

u /u/, /o/, /y/, /ø/

dross; ambon

Dahil ubos na ang aurochs sa Scandinavia, pinalitan ang pangalan. Binasa ito ng Norway, isang bansang nagtutunaw ng bakal, bilang dross. Binasa naman ito ng Iceland bilang malamig na ulan.

ᚦ
3

Þurs

þ /θ/, /ð/

higante

Walang pagbabago. Pinanatili ng dalawang tula sa Scandinavia ang higante at pareho rin silang galit dito. Iniuugnay ito ng gloss ng Iceland sa Saturn.

ᚬ ᚭ
4

Áss / Óss

ą /ɑ̃/, /o/

isang diyos; bukana ng ilog

Ang lumang a-rune na ngayon ay nagdadala ng patinig sa ilong (nasal vowel). Pinanatili ng Iceland ang diyos at tuwirang pinangalanan si Óðinn. Ginamit naman ng Norway ang homophone na óss o estuaryo.

ᚱ
5

Reið

r /r/

pagsakay, isang paglalakbay

Walang pagbabago. Parehong nakatuon ang mga tula sa kabayo. Sumisimbolo ito sa mabilis na paglalakbay at ang pagpapakahirap ng kabayo.

ᚴ
6

Kaun

k /k/, /g/, /x/, /ŋ/

ulser, sugat

Elder Futhark Kenaz na dinagdagan ng buong stave. Nagdadala na ito ngayon ng k, g, ang velar fricative at ŋ nang sabay-sabay. Ito ang pinakamabigat na phonetic load sa hanay.

Ætt ni Hagal

7–11

Pinaliit hanggang lima. Inalis ang Eihwaz at Perthro. Binago ang Jera upang maging a-rune. Inilabas ang Algiz mula sa gitna at inilipat sa dulo ng hanay.

ᚼ ᚽ
7

Hagall

h /h/

yelo mula sa ulan

Muling iginuhit nang may crossing stroke. Ito ang pinakamalamig na butil sa dalawang tula, at iniugnay ito ng stanza ng Norway sa isang linya tungkol sa paglikha ni Kristo sa mundo.

ᚾ ᚿ
8

Nauðr

n /n/

pangangailangan, pagpigil

Walang pagbabago. Iniuugnay ito ng Norway sa isang hubad na lalaki sa lamig ng yelo. Iniuugnay naman ito ng Iceland sa kalungkutan ng isang alipin.

ᛁ
9

Íss

i /i/, /e/

yelo

Isang payak na stave na ngayon ay nagsisilbing pangunahing sangkap kung saan nagmula ang bawat ibang rune sa hanay. Kinuha rin nito ang lumang tunog ng e.

ᛅ ᛆ
10

Ár

a /a/, /æ/, /e/

isang magandang taon, ani

Tuluyang binago ang pagkakaguhit ng Elder Futhark Jera. Nawala sa wikang Lumang Norse ang paunang j- ng *jēraz kaya naging ár ito. Dahil dito, nagbago ang hugis pati na ang tunog ng rune kaya naging a-rune na ito ngayon.

ᛋ ᛌ
11

Sól

s /s/

ang araw

Pinasimple mula sa pa-zigzag na Elder Futhark. Tinawag na tagasira ng yelo sa tulang mula sa Iceland. Ito na ang pinakamatapang na sinabi tungkol sa araw sa anumang stanza.

Ætt ni Týr

12–16

Pinaliit hanggang lima dahil nawala ang Ehwaz, Ingwaz, Dagaz at Othala. Idinagdag ang Ýr, ang lumang Algiz, dito. Ginagawa itong nag-iisang rune sa kasaysayan ng mga rune na nagbago ng puwesto sa pagkakasunud-sunod.

ᛏ ᛐ
12

Týr

t /t/, /d/

ang diyos na si Týr

Walang pagbabago, at ngayon ay sumasaklaw na rin sa d pati na sa t. Parehong tinawag siyang may isang kamay lang ng dalawang tula at inaasahang alam mo kung bakit.

ᛒ ᛓ
13

Bjarkan

b /b/, /p/, /ɸ/

puno ng birch

Walang pagbabago at ngayon ay sumasaklaw na rin sa p, dahil tinanggal ang Perthro. Iniugnay ng Norwegian na stanza ang birch sa panlilinlang ni Loki para sa tugma.

ᛘ ᛙ
14

Maðr

m /m/

isang tao

Muling iginuhit. Naging iisang stave na lang ang dalawang stave ng Elder Futhark at nagkaroon ito ng nakataas na mga braso. Ang tao ay dinagdagan ng alikabok sa parehong tula.

ᛚ
15

Lǫgr

l /l/

tubig, dagat

Walang pagbabago. Kitang-kita ang pagiging Icelandic ng stanza ng Iceland. Tinutukoy rito ang kumukulong tubig, isang malawak na geyser, at ang lupain ng mga isda.

ᛦ ᛧ
16

Ýr

ʀ /ʀ/

punong yew

Ito ang Elder Futhark Algiz na binaligtad at pinalitan ng pangalan. Sinundan nito ang pagbabago ng lumang z sa dulo habang nagiging bukod na tunog ng r ang tunog na ito. Ang tanging rune na nagbago ng puwesto sa pagkakasunud-sunod. Inilipat ito sa pinakadulo.

Kung saan natin ito nalaman

Mga monumento, tala ng mga mangangalakal at dalawang tula noong Middle Ages. Ang Younger Futhark ay nag-iwan ng mas mayamang tala kumpara sa anumang iba pang runic na script.

Mga bato ng Jelling

Jutland, Denmark c. 965

Sinasabi sa bato ni Harald Bluetooth na nasakop niya ang buong Denmark at Norway at ginawang Kristiyano ang mga Dane. Madalas itong tinatawag na birth certificate ng Denmark at isa itong UNESCO World Heritage site. Makikita sa mas malaking bato ang eksena ng pagpako sa krus kasama ng mga rune.

Batong Rök

Östergötland, Sweden c. 800

Ang pinakamahabang kilalang inukit na rune na may humigit-kumulang 760 na karakter at ang pinakakakaiba. Nagbabago-bago ito sa pagitan ng mga maikling sangang rune, mga mas lumang porma ng Elder Futhark at kahit dalawang cipher na sistema. Sipi ito mula sa isang nawawalang makabayaning tula habang umaandar. Wala pang nakapagbibigay ng pinagkasunduang pagbasa sa buong bagay na ito.

Mga inskripsyon sa Bryggen

Bergen, Norway ika-12 hanggang ika-14 siglo

Mga 670 kahoy na patpat at mga bahagi nito ang narekober matapos ilantad ng isang sunog ang daungan mula sa Middle Ages noong 1955. Makikita rito ang mga tala sa kalakalan, marka ng pagmamay-ari, pagsasanay sa pangalan, isang leksyon sa Latin, mga dasal, panlalait at mga mensahe ng pag-ibig. Ito ang pinakamagandang ebidensya na nagpapakitang karaniwan lang ang kaalaman sa runes at hindi limitado sa mga pari.

Tulang Norwegian Rune

Norway ika-13 siglo

Mayroong labing-anim na dalawang-linyang stanza sa mahigpit na skaldic na sukat na nanatili lamang dahil sa isang kopya mula sa ikalabimpitong siglo ng isang manuskrito na nawasak na. Ang mga ikalawang linya nito ay madalas na mga salawikaing pinili para tumugma kaysa magkaroon ng kahulugan.

Tulang Icelandic Rune

Iceland mula ika-15 siglo pataas

Binubuo ng labing-anim na stanza na nagbibigay ng tatlong kenning, na sinusundan ng paliwanag sa Latin na nagpapakita ng katumbas nito sa klasikong pag-aaral o pamagat ng isang prinsipe. Ito ang pinakamapanitikan at pinakasistematiko sa lahat ng tulang rune.

Abecedarium Nordmannicum

St Gallen, Switzerland ika-9 na siglo

Isang maikling tula na naglilista ng labing-anim na rune ng Norse, na kinopya sa isang manuskrito ng mga Frank kasama ng mga alpabetong Hebrew at Greek. Ito ang pinakalumang natitirang listahan ng Younger Futhark, at malubhang nasira dahil sa tangkang palitawin ang tinta gamit ang reagent noong ikalabinsiyam na siglo.

Maeshowe

Orkney, Scotland ika-12 siglo

Pinapasok ng mga bumisitang Norse ang isang neolithic chambered tomb at pinuno ng mga graffiti ang mga pader nito. Ipinagmamalaki rito ang kayamanan, isang pag-angkin na ang mga rune na ito ay inukit ng pinakamagaling na rune-carver sa kanlurang karagatan, at marami ring nakasulat na bastos. Mayroon itong nasa tatlumpung inskripsyon na pinakamalaking koleksyon sa labas ng Scandinavia.

Mga graffiti sa Hagia Sophia

Constantinople ika-9 hanggang ika-11 siglo

Bahagyang nababasang pangalan na kadalasang binabasa bilang Halfdan na inukit sa isang marble parapet sa gallery ng isang miyembro ng Varangian Guard. Isa itong runic na sulat na matatagpuan sa kabilang dulo ng mundo ng mga Norse.

Leon ng Piraeus

Athens, ngayon ay nasa Venice ika-11 siglo

Isang klasikal na marmol na leon na dinala sa Venice noong 1687. May nakaukit na mahahabang banda ng mga rune ng Swedish sa mga balikat at tagiliran nito, na ginawa ng mga Varangian. Karamihan sa mga nakasulat ay hindi na mabasa dahil sa epekto ng panahon.

Batong Kingittorsuaq

Greenland c. 1300

Initala ng tatlong lalaki ang paggawa nila ng mga cairn sa isang isla sa hilaga ng Upernavik na humigit-kumulang nasa 73 digri pahilaga. Ito ang kilalang inskripsyon ng rune na matatagpuan sa pinakakanluran at pinakahilaga.

Mga staveless rune

Hälsingland, Sweden ika-10 siglo

Isang labis na shortcut na nagtatanggal ng vertical stave sa halos bawat titik, na nag-iiwan lamang sa mga sanga at kanilang posisyon. Limitado ito sa iisang maliit na lugar, at magagamit lang ng mga taong sapat na ang galing para hindi na kailanganin ang nakasanayan.

Mga dotted rune

Scandinavia ika-11 hanggang ika-12 siglo

Nagsimulang magdagdag ang mga rune-carver ng maliit na tuldok upang hatiin ang napakaraming titik. Ang dotted k ay naging g, ang dotted t ay naging d, ang dotted b ay naging p, at ang dotted i ay naging e. Ang mga stungnar rúnir na ito ay sumira sa limitasyon ng labing-anim na rune at ginawang Medieval Futhark ang script.

Ang alpabetong lumiit

Mula humigit-kumulang 700 at 800 CE, nagawa ng mga Scandinavian ang isang bagay na walang ibang taong gumagamit ng alpabeto ang gumawa sa ganitong lawak: itinapon nila ang isang-katlo ng kanilang mga letra.

Ang Elder Futhark ay may dalawampu't apat na rune at nagamit ito nang maayos sa Proto-Norse sa loob ng limang daang taon. Pagkatapos ay nagbago ang wika nito. Gumuho ang mga unstressed vowel sa dulo ng mga salita sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na syncope. Dahil dito, nagkaroon pa ng maraming iba pang pagbabago kabilang ang umlaut, paghihiwa, at pagpupunta sa unahan. Dahil dito, napunta ang patinig sa bagong posisyon kapag nawawala ang dulo nito. Ang a ay naging e; ang u ay naging y; at ang au ay naging ey. Nakabuo ng siyam na magkakaibang uri ng patinig ang Old Norse kung saan mayroong lima ang Proto-Norse, na ang bawat isa ay maaaring maikli, mahaba o patinig sa ilong.

Dapat mas maraming letra kapag mas marami ang tunog. Pero sa halip, pinaliit ang hanay sa labing-anim.

Kung bakit ginagawa ito ng kahit na sino

Walang anumang dokumento na nagpapaliwanag ng desisyong ito. Mahigit isang siglo na ring pinagtatalunan ng mga runologist ang tungkol dito. Ang pinakakapani-paniwalang paliwanag ay naisaayos ito para mas madali itong ituro, at hindi upang maging mas tumpak.

Ang hanay na may labing-anim na karakter ay mas madaling matutunan, maalala, at maiukit. Kaso, mahihirapan ang mambabasa na hindi ganoon kagaling sa wikang ito. Ang nagsasalita ng Norse na nakatingin sa ᚴᚢᚾᛅᚱ ay hindi na kailangan ng script para sabihin sa kanila kung ang k ay isang k o g, o kung isa lang ang n o dalawa. Alam nilang ang pangalan ay Gunnar dahil wala nang iba pang salita na puwede itong maging kahulugan.

Ang patunay na epektibo ito ay sa dami ng natitirang halimbawa. Ang Elder Futhark ay nag-iwan ng halos 350 inskripsyon sa loob ng limang siglo. Ang Younger Futhark naman ay nag-iwan ng mahigit 3,000 runestone pa lang, at marami pang pang-araw-araw na naiwan sa kahoy at buto. Ang script ay hindi ganoon naging maayos sa pagrerepresenta ng mga tunog pero naging mas mahusay itong gamitin.

Kung ano ang dapat dalhin ng bawat rune

Malubha at sistematiko ang mga pinagsama. Ang mga voiced at unvoiced na katinig ay hindi man lang pinagkaiba.

  • Ang ᚴ ay sumasaklaw sa k, g, sa velar fricative na x, at ŋ
  • Ang ᛏ ay sumasaklaw sa t at d
  • Ang ᛒ ay sumasaklaw sa b, p at sa bilabial fricative
  • Ang ᚦ ay sumasaklaw sa parehong th ng thin at sa th ng this

Apat na patinig na rune ang sumasaklaw sa buong Old Norse na sistema ng patinig. ᚢ para sa mga rounded vowel, ᛁ para sa mga unrounded front vowel, ᛅ para sa mga low at mid unrounded vowel, at ᚬ para sa pang-ilong.

Pati, madalas tanggalin ng mga carver ang mga nasal na tunog bago ang isang stop na pareho ang artikulasyon. Kaya ang sank ay isinusulat bilang sak at ang dumb ay isinusulat bilang dub. Halos hindi rin nila dinodoble ang isang katinig. Ang pagbaybay ay hindi istandardisado dahil wala namang basehan para dito.

Long-branch, short-twig, staveless

Ang script ay may tatlong graphic register. Ang pagkakaiba nila ay nakadepende kung saan mo sila iuukit.

Ang mga long-branch na rune (minasan din itong tinatawag na Danish) ay may kumpletong staves at halatang mga sanga. Ang mga ito ay kamay na monumental: malalim, nababasa mula sa malayo, at tama para sa granite. Karamihan sa nakatayong runestones ang gumagamit sa mga ito.

Ang mga short-twig na rune (minsan tinatawag na Swedish-Norwegian o Rök runes) ay pinaikli ang mga sanga at pinutol naman ang mga stave sa ibang bahagi. Masyadong malalim na bahagi ng kahoy ang pinuputol o hinahati dahil sa napakababaw na diagonal cuts. Kaya naman, ang kamay na hindi gaanong nakasanga ang mas nakakayanan ito sa wooden stick. Ito ang pang-araw-araw na rehistro, at puno nito ang Bryggen finds sa Bergen.

Ang mga staveless o Hälsinge na rune naman ang tuluyang nagtanggal ng stave sa halos bawat letra. Tanging mga sanga at ang kanilang mga relative position ang kumikilos rito. Nilimitahan lang ang mga ito sa maliit na bahagi ng Sweden at mababasa lamang ng mga eksperto. Isa itong shorthand. At nangangahulugan na rin ang shorthand na may populasyon na sanay sa pagbasa.

Run divination at ang script na ito

Walang sumusuporta rito. Walang naitalang praktis mula sa Viking Age na nagbubunot ng rune mula sa supot para sagutin ang isang tanong. Ang tala din mismo ng Younger Futhark ay pangkaramihang memorial, legal, komersyal at personal.

Nagdala nga ang mga rune ng bigat na ideographic bukod sa tunog. Ginagamit ng Stentoften stone ang isang rune upang mangahulugang "magandang ani". Ang mga rune poem naman ay sadyang idinisenyo upang ikabit ang isang konsepto sa bawat letra. Totoo iyon. Pero hindi ibig sabihin ay isa siyang orakulo.

Binuo lang sa dalawampung siglo ang modernong paghahagis ng rune, halos matapos makilala ang Ralph Blum's The Book of Runes noong 1982. Base ang paraan nito sa I Ching at tarot spreads na nagdagdag ng blankong rune na hindi makikita sa kahit anong historical source. Karamihan sa mga makabagong gawain ay ginagamit din ang 24 na Elder Futhark kaysa sa 16 na ito. Kung may isang nagbabasa ng Younger Futhark, ang mga kahulugan ay galing din sa hilera ng Elder at iniayos na lang, hindi nakukuha sa dalawang tulong Norse.

Saan ito napunta

Ang pagiging malabo na nagpadali sa script ay naging problema nang maging Kristiyano ang Scandinavia. Nagsimula silang gumawa ng legal at ecclesiastical na mga dokumento na dapat ay tumpak.

Mahusay ang naging solusyon. Mula sa ika-labing-isang siglo, nagsimulang magdagdag ang mga carver ng maliit na tuldok para hatiin ang mga overloaded na letra: ang dotted ᚴ ay naging g, ang dotted ᛏ ay naging d, ang dotted ᛒ ay naging p, at ang dotted ᛁ ay naging e. Ang stungnar rúnir na ito ang bumasag sa limitasyon na labing anim na rune mula sa loob para mabuo ang Medieval Futhark na puwedeng isalin nang direkta sa Latin na alpabeto.

Medyo mahaba ang pinagdaanan nito. Ang Dalecarlian runes (ang pinakahuling inapo) ay ginagamit pa rin sa probinsya ng Dalarna para sa mga kalendaryo at inskripsyon noong ika-dalawampung siglo.

Mga madalas itanong

Labing-anim. Pinalitan nito ang dalawampu't apat na rune ng Elder Futhark sa buong Scandinavia noong 800 CE, at ito na rin ang pamantayang script na ginamit sa buong Viking Age hanggang sa ika-labindalawang siglo. Nahahati ito sa tatlong ættir na may anim, lima, at limang titik.

Walang naitalang dahilan para dito. Ngunit nangyari ang pagbawas noong mas dumami ang tunog na nadagdag kaysa nawala sa Old Norse. Kaya hindi ito dahil sa ponolohiya. Ang pinakakapani-paniwalang paliwanag ay isa itong sadya na pagbabago para sa madaling pagtuturo: ang labing anim na karakter ay mas madaling matutunan, maalala, at maiukit kumpara sa dalawampu't apat. Kapalit nito ang kawastuhan, pero madali lang ito sa mga magagaling magsalita na nakakaintindi ng kahulugan ng salita depende sa konteksto.

Karamihan ay kung saan sila nakaukit. Ang mga long-branch na rune ay may buong staves at prominenteng sanga, kayang mabasa mula sa malayo, at madaling gamitin sa bato; mas marami sila kaysa sa mga runestone. Ang short-twig rune ay ang pinutol na sanga at minsan staves. Mas maganda ito sa kahoy dahil mababaw ang mga diagonal cut dito. Ang short-twig ang ginagamit araw-araw at maraming nakita sa Bryggen sa Bergen na mga ganito.

Oo. Gumagamit ang Viking Age ng Scandinavian na inscription nitong hilera na may 16-rune, at hindi ang Elder Futhark, dahil hindi na ito ginagamit sa Scandinavia noong humigit-kumulang 800 kung saan nagsisimula ang Viking Age. Ang tattoo o inukit na nilalayong maging Viking ay dapat gumagamit ng mga titik na ito.

Walo: Gebo, Wunjo, Eihwaz, Perthro, Ehwaz, Ingwaz, Dagaz at Othala. Ang tunog ng mga ito ay hinalo sa mga natitirang letra. Kaya ang g ay pumasok sa ᚴ kaun, d pumasok sa ᛏ týr, p pumasok sa ᛒ bjarkan, e pumasok sa ᛁ íss at o sa ᚢ úr. Muling ginawa ang Jera upang maging a-rune ᛅ pagkatapos mawala sa wikang Old Norse ang paunang j- ng pangalan nito.

Dahil nalipat ang tunog nito. Kinakatawan ng Elder Futhark Algiz ang isang z na palaging nasa dulo ng mga salita; sa Proto-Norse, ang tunog na iyon ay lumipat sa kakaibang phoneme na mukhang r na isinusulat bilang ʀ. Pinalitan din ng pangalan na ýr at binaliktad, tapos inilipat sa posisyong labing-anim mula sa orihinal nitong puwesto na labinglima. Ito lang ang kaisa-isang rune sa kasaysayan ng runic na nagbago ng puwesto sa sekwensya.

Kung nagsasalita na ng wika. Ang ibig sabihin ng ᚴᚢᚾᛅᚱ ay Gunnar. Kahit na ang script ay hindi naiiba ang k mula sa g o kaya markahan ang dinobleng n. Nagsusulat ang mga carver ng phonemic na skeleton para mag-isip ang mambabasa ng gramar. Ibig sabihin ay sinusulat din nila palagi ang un-mutated base na patinig para mambabasa na mismo ang maglagay ng umlaut.

Ito ang pagbabago para sa labing-isang siglo mula sa pagiging malabo nito. Nagdagdag ang mga carver ng malilit na dot para ma-split ang mga overloaded na letra: dotted ᚴ naging g, dotted ᛏ naging d, dotted ᛒ naging p, dotted ᛁ naging e. Binuksan nitong mga stungnar rúnir ang mga limitasyon ng sixteen-rune at ginawang Medieval Futhark ang script, na madaling mabasa sa Latin alphabet.

Oo, may mga gumagawa nito. Gayunpaman, ang mga kahulugan ay kadalasang idinagdag mula sa Elder Futhark at binago sa halip na nagmula sa mga tulang mula sa Norway at Iceland. Walang nakitang kasanayan sa Viking Age ukol sa pagbubuot ng rune upang sagutin ang isang tanong. Ang naiwang koleksyon ng Younger Futhark ay para sa pag-alala, batas, negosyo, at personal na gamit. Nagsimula ang modernong paggamit ng rune noong ikadalawampung siglo.

Ang batong Rök sa Östergötland, Sweden. Inukit ito noong mga 800 CE at naglalaman ng mahigit 760 na character. Ito ay nagbabago sa pagitan ng mga short-twig rune, mas lumang Elder Futhark na anyo at hindi bababa sa dalawang cipher na sistema. Kumuha rin ito ng isang kabayanihang talata na hindi makikita saanman. Hanggang ngayon, wala pa ring napagkasunduang pagsasalin sa buong text.

Pinakabagong Post

Tuklasin ang sinaunang karunungan ng mga tarot card at buksan ang mga misteryo ng iyong espirituwal na paglalakbay. Ang aming blog ang iyong daan tungo sa pag-unawa sa mayamang simbolismo, kahulugan, at praktikal na gamit ng pagbasa ng tarot.