स्टॅव्हलेस रुन्स

काय काढून टाकले गेले

जवळजवळ प्रत्येक रुनी अक्षर एकाच प्रकारे तयार केले जाते: एक स्टॅव्ह (उभी रेघ) जी अक्षराचा कणा बनवते, आणि त्यावर कोरलेल्या एक किंवा अधिक फांद्या. तुम्ही कोणते अक्षर पाहत आहात हे फांद्या स्टॅव्हला कुठे, कोणत्या कोनात आणि कोणत्या बाजूला मिळतात यावर अवलंबून असते.

स्टॅव्हलेस रुन्स स्टॅव्ह काढून टाकतात. फांद्या हवेत लटकत राहतात, आणि वाचक मजकुरातील खुणेच्या स्थितीवरून ती उभी रेघ कल्पनेने जोडतो: ती किती उंचीवर आहे, ती कल्पित मध्यरेषेला ओलांडते का, ती वरून लटकत आहे की तळाशी आहे.

हे शक्य होते कारण स्टॅव्हमध्ये फारशी माहिती नसते. ती प्रत्येक अक्षरात सारखीच असते. केवळ फांद्या बदलतात, त्यामुळे केवळ फांद्या कोरणे आवश्यक असते. एकदा का डोळ्यांनी ती अदृश्य चौकट स्वीकारली की, संपूर्ण प्रणाली वेगवेगळ्या उंची आणि कोनांवरील लहान रेषांच्या संचामध्ये बदलते, आणि त्यात काहीही गमावले जात नाही.

स्टॅव्हलेस कोरीव कामावर स्टॅव्ह परत जोडले तर a, n, t, l आणि s रुन्स अगदी त्यांच्या नेहमीच्या रूपात दिसतात. काहीही नवीन डिझाइन केले गेले नाही. फक्त काही गोष्टी वजा केल्या गेल्या.

नाव दिशाभूल करणारे आहे, आणि दुसरे नावही तसेच आहे

त्यांना अनेकदा हॅल्सिंगे रुन्स म्हटले जाते, हे नाव स्वीडिश प्रांत हॅल्सिंगलँडवरून पडले जेथे अभ्यासकांना ते पहिल्यांदा मोठ्या प्रमाणात सापडले. रुनोलॉजीने बहुतांश हे नाव सोडून दिले आहे, कारण ही लिपी फक्त तिथेच मर्यादित नाही. शेजारच्या मेडेलपॅडमध्ये, दक्षिणेकडील सोडरमॅनलांड आणि अपलँडमध्ये आणि नॉर्वेच्या सीमेपलीकडेही कोरीव कामे सापडली आहेत; ज्यामध्ये बर्गन येथील ब्रिगन च्या मध्ययुगीन घाटातून काढलेल्या लाकडी रुन काठ्यांचा समावेश आहे. नॉर्डिक जगात लिहिण्याची ही एक मान्यताप्राप्त पद्धत होती, ती केवळ स्थानिक प्रथा नव्हती.

स्टॅव्हलेस हा शब्द अधिक पसंत केला जातो, पण तोही पूर्णपणे खरा नाही. पाच अक्षरे स्टॅव्ह ठेवतात. í रुन ही मुळातच एक उभी रेघ असते, त्यामुळे त्यात गमावण्यासारखे काही नसते आणि ती तिची पूर्ण उंची कायम ठेवते. f, þ, k आणि s रुन्स त्यांच्या लहान किंवा सुधारित स्टॅव्हज ठेवतात, कारण त्याशिवाय ते इतर अक्षरांसोबत गोंधळ निर्माण करतील.

त्यामुळे याचे खरे वर्णन स्टॅव्ह नसलेले रुन्स असे नाही तर अक्षरे ओळखता येतील अशा किमान रेषांपर्यंत कमी केलेले रुन्स असे आहे. जिथे आणखी काही वजा केल्यास अर्थ नष्ट होईल, तिथेच ही प्रणाली कोरणे थांबवते.

कोरणाऱ्याला हे का हवे असेल

रुन्समध्ये आडव्या रेषा नसतात. ही केवळ एक कलात्मक निवड नाही, तो लाकडाचा गुणधर्म आहे. लाकडाच्या दिशेने जाणारी चीर पुढे जाऊ पाहते, ज्यामुळे लाकूड दुभंगू शकते आणि त्यासोबत मजकूरही नष्ट होऊ शकतो. उभ्या रेषा लाकडावर व्यवस्थित कोरल्या जातात, तिरप्या रेषाही सुरक्षितपणे एका कोनात कोरल्या जातात, पण आडव्या रेषा टाळल्या जातात.

परंतु सर्वात सुरक्षित रेषा कोरणे सर्वात कठीण असते. दाट लाकडात खोल उभी रेघ कोरण्यासाठी बळ आणि वेळ लागतो, आणि प्रत्येक अक्षराला त्याची गरज असते. व्हायकिंग युगातील बहुतांश लिखाण हे स्मारकांवर नव्हते: त्यात लाकडाच्या काड्यांवर कोरलेल्या नोंदी, संदेश, मालकीच्या खुणा आणि गप्पाटप्पा यांचा समावेश होता, जशा ब्रिगनमध्ये शेकडोंच्या संख्येने मिळाल्या. दिवसभर अशा प्रकारे लिहिणाऱ्या व्यक्तीसाठी, स्टॅव्ह कोरणे हे मोठे काम आहे.

ती काढून टाकल्यावर श्रम खूप कमी होतात. जे उरते ते लहान, उथळ, जलद तिरपे ओरखडे असतात. ही लिपी उलगडल्यावर लगेचच जो दावा केला गेला (की ही एक लघुलिपी आहे) तो मूलतः खरा आहे, किमान त्याच्या उत्पत्तीच्या बाबतीत.

दगडावर कोरायचे असेल तेव्हा उद्देश वेगावरून जागेकडे बदलतो. स्टॅव्हलेस कोरीव काम तेवढ्याच जागेत दुप्पट मजकूर सामावून घेते, आणि जेव्हा एखाद्या स्मारकावर मोठा युक्तिवाद मांडायचा असतो तेव्हा हे खूप महत्त्वाचे ठरते.

सापांपासून संरक्षणासाठी कोरलेले निरर्थक ओरखडे

स्कँडिनेव्हियाने लॅटिन वर्णमाला स्वीकारल्यानंतर, या खुणा कशा वाचायच्या हे ज्ञान पूर्णपणे नष्ट झाले. सतराव्या शतकापर्यंत, स्वीडनमध्ये त्यांच्या भूतकाळाबद्दलच्या उत्साहाच्या काळात, स्टॅव्हलेस दगड हे एक न सुटलेले कोडे बनून राहिले होते.

योहान्स ब्युरियस (१५६८–१६५२), स्वीडनचे पहिले राष्ट्रीय पुरातन वास्तू अभ्यासक आणि रुनोलॉजीचे संस्थापक, यांना या आकारांची किमान वरवरची ओळख होती असे दिसते. त्यांच्या १६११ मधील Svenska ABC boken medh runor या पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावरून असे सूचित होते. आधुनिक रुनोलॉजिस्ट त्यांना ही लिपी उलगडण्याचे श्रेय देत नाहीत.

१६२४ मध्ये दोन दगडांचे चित्र असलेले पोस्टर छापले गेले आणि युरोपभर पाठवले गेले, आणि जो कोणी ते वाचेल त्याच्यासाठी राजेशाही बक्षीस ठेवण्यात आले. पन्नास वर्षे ते बक्षीस कोणीही जिंकले नाही.

याकडे अथानाशियस किर्चर यांचे लक्ष वेधले गेले, जे एक जेसुइट विद्वान होते ज्यांचा असा विश्वास होता की त्यांनी इजिप्शियन चित्रलिपी उलगडली आहे. किर्चरने स्टॅव्हलेस रुन्स पाहिले, त्यांना त्यात कोणतीही प्रणाली आढळली नाही, आणि त्यांनी असा निष्कर्ष काढला की त्यात काहीही नाही: ते कोरीव काम म्हणजे निरर्थक ओरखडे आहेत, आणि सापांना दूर ठेवण्यासाठी ते दगड अंधश्रद्धेतून उभे केले गेले होते.

याच निष्कर्षामुळे हे कोडे सुटले. मॅग्नस सेल्सिअस (१६२१–१६७९), जे एक गणितज्ञ, खगोलशास्त्रज्ञ आणि हॅल्सिंगलँडचे रहिवासी होते, त्यांनी हा त्यांच्या प्रांताचा अपमान मानला. १६७० च्या दशकाच्या सुरुवातीला ते उत्तरेकडे गेले आणि त्यांनी तिथल्या दगडांची काळजीपूर्वक मोजमापे असलेली चित्रे काढली, मग ते त्यांना घेऊन स्टॉकहोममध्ये परत आले आणि एका गुप्त लिपीसारखा त्यांचा अभ्यास सुरू केला.

जोपर्यंत त्यांनी त्यात उभ्या रेषा (स्टॅव्हज) परत जोडण्याचा प्रयत्न केला नाही तोपर्यंत त्यांना काहीही समजले नाही. ते ओरखडे लगेचच सामान्य यंगर फुथार्कमध्ये बदलले. १६७४ पर्यंत त्यांच्याकडे संपूर्ण वर्णमाला होती, फक्त ʀ वगळता, ज्याला त्यांनी एक विरामचिन्ह मानले. १६७५ मध्ये त्यांनी उप्साला येथे याची घोषणा केली, आणि हे काम छापण्याची तयारी सुरू केली, पण ते प्रकाशित होण्यापूर्वीच त्यांचा मृत्यू झाला; त्यांचा मुलगा ओलोफ सेल्सिअस, जे वनस्पतिशास्त्रज्ञ, रुनोलॉजिस्ट आणि नंतर लिनिअसचे मार्गदर्शक बनले, यांनी ही पद्धत प्रकाशित केली.

यावरून स्वीडिश विद्वानांनी लगेच असा दावा केला की, स्वीडनच्या पूर्वजांनी लघुलिपी वापरली असल्याने, लघुलिपीचा शोध स्वीडनमध्ये लागला.

यात प्रत्यक्षात काय लिहिले होते

लघुलिपीचा वापर सामान्य गोष्टींसाठी केला जाईल अशी अपेक्षा असते. पण या लिपीत रुनी कोरीव कामातील काही सर्वात महत्त्वाचे मजकूर आहेत, जो या गोष्टीचा सर्वात भक्कम पुरावा आहे की कोणीही याला लिहिण्याचा एक कनिष्ठ प्रकार मानले नाही.

हॅल्सिंगलँडमधील मालस्टा दगड हा स्मारकापेक्षा एखाद्या कायदेशीर कागदपत्रासारखा आहे. ह्रोमुंडरने तो उभा केला, आणि स्वतःची वंशावळ सात पिढ्यांपर्यंत (त्याचे वडील हे-गिल्फीर, नंतर ब्रिसी, लिनी, उन्न, ओफेगर, थोरिर) मागे सांगितली. सोबतच कुटुंबाच्या मालकीच्या जागांची नावे आणि गिल्फीला ती जमीन कशी मिळाली याची नोंद केली. याचा अर्थ असा काढता येतो की त्याच्या हक्काला आव्हान दिले गेले होते आणि त्याने दगडावर त्याचे उत्तर दिले. ही लिपी निवडणे व्यावहारिक होते: सामान्य लांब-फांद्यांच्या रुन्समध्ये त्या मजकुरासाठी दुप्पट मोठ्या स्मारकाची गरज लागली असती.

सोडरमॅनलांडमधील स्कार्पोकर दगड याच्या अगदी विरुद्ध आहे. तो लहान आहे, आणि ती एक कविता आहे. गुन्नारने त्याचा मुलगा ल्योजब्योर्नला पुरले आणि त्या दगडावर थेट जगाच्या अंताची कल्पना करणारी ओळ कोरली: Jarð sal rifna ok upphiminn, पृथ्वी दुभंगेल आणि स्वर्गाचे तुकडे होतील. रॅग्नारोकच्या या कल्पनेचा वापर करून त्याला किती मोठे दुःख झाले आहे हे सांगण्याचा त्याने प्रयत्न केला.

एक कायदेशीर वंशावळ आणि एका पित्याचे दुःख, अशा लिपीत लिहिले गेले जिचा उद्देश केवळ श्रम वाचवणे हा होता.

दोन्ही पद्धती वापरू शकणारे कोरणारे

अस्पा ब्रो दगड (Sö 137) एकाच व्यक्तीने कोरलेल्या दोन्ही प्रणाली दाखवतो. त्यातील बहुतांश भाग सरळ लांब-फांद्यांच्या रुन्समध्ये कोरला आहे; शेवटच्या ओळीत कोरणारा पद्धत बदलतो, आणि शेवटचा शब्द वगळता सर्वकाही स्टॅव्हलेस आहे. हे जागेच्या कमतरतेमुळे केले असेल किंवा केवळ कौशल्य दाखवण्यासाठी, याचा अर्थ असा की रुनमास्टर कोणतीही अडचण न येता स्मारक लिपी आणि लघुलिपी दोन्ही वापरत असे, आणि ते वाचू शकणारे वाचक आहेत अशी त्याची अपेक्षा होती.

होग चर्चमधील Hs 12, पूर्णपणे स्टॅव्हलेस आहे आणि एका पुलाच्या स्मरणार्थ उभा केला आहे. गुन्जोत्रने हा दगड उभारला आणि त्याच्या भावांच्या स्मरणार्थ पूल बांधला. हे अकराव्या शतकातील चर्चने प्रोत्साहन दिलेल्या ख्रिश्चन सार्वजनिक कामांचे एक उदाहरण आहे, ज्यात प्रार्थनेइतकेच महत्त्व रस्त्याला दिले गेले. ही जुनी लघुलिपी ख्रिश्चन काळातही वापरात होती.

या पानावर अक्षरांसाठी वेगळी पाने का नाहीत

या विभागातील इतर प्रत्येक लिपीत त्याच्या प्रत्येक अक्षरासाठी एक पान आहे. या लिपीत तसे नाही, आणि त्याचे कारण दुर्लक्ष करणे हे नाही.

एक स्टॅव्हलेस f आणि एक सामान्य यंगर फुथार्क ᚠ हे एकच अक्षर आहे. समान नाव, समान उच्चार, समान स्थान आणि समान इतिहास. फरक फक्त तो कसा कोरला गेला यात आहे. युनिकोडने असाच निर्णय घेतला आहे: जेव्हा रुनी ब्लॉक एन्कोड केला गेला, तेव्हा स्टॅव्हलेस आकारांना त्यांचे स्वतःचे वेगळे कोडपॉइंट्स दिले नाहीत तर ते यंगर फुथार्कचेच प्रकार मानले गेले, ज्यामुळे faþur असा शब्द शोधल्यास ज्या दगडावर ते स्टॅव्हलेस कोरले आहे तेथेही तो सापडेल. टायपोग्राफर्स ज्यांना या आकारांची गरज असते ते एका विशेष फॉन्टचा वापर करतात (जसे की BabelStone Runic Staveless आणि तत्सम फॉन्ट) जे सामान्य कोडपॉइंट्समधून स्टॅव्हलेस आकार काढतात.

त्यामुळे या सोळा अक्षरांची पाने आधीच आहेत. ती यंगर फुथार्क ची सोळा पाने आहेत, आणि फे, उर, थुर्स आणि इतरांबद्दल तिथे जे लिहिले आहे ते इथेही लागू होते. त्यांना स्टॅव्हलेस रूपात पुन्हा सांगणे म्हणजे तीच गोष्ट सांगणारी सोळा नवीन पाने बनवणे होय.

त्याऐवजी इथे जे असायला हवे ते म्हणजे यातील वेगळेपण: यात काय वजा केले गेले, त्याचे कारण, आणि ती वाचता न येण्यात गेलेले शतक.