Ýr

Ang runa na lumipat

Ang lahat ng iba pang runa sa Younger Futhark ay napanatili ang pwesto nito sa pagkakasunud-sunod. Ito ay hindi, at ang dahilan ay nakabatay sa ponetika.

Ang Elder Futhark Algiz ay kumakatawan sa z na nangyayari halos sa dulo lamang ng mga salita, sa mga hulaping nominatibo na -az at -iz. Sa Proto-Norse ang tunog na iyon ay lumipat sa isang natatanging ponemang parang r, na karaniwang tinatranslitera bilang ʀ at madalas na inilalarawan bilang palatal o retroflex. Nanatili itong hiwalay sa karaniwang /r/ sa loob ng maraming siglo: ang Hlewagastiz sa tambuli ng Gallehus ay nagtatapos dito, at nakikilala pa rin ng mga manlililok noong Panahon ng mga Viking ang dalawa.

Nang bawasan ang hilera sa 16, pinanatili ang letrang ito dahil kailangan pa rin ito ng Old Norse ngunit ito ay binaligtad, pinalitan ng pangalan at inilipat sa ika-16 na pwesto, pagkatapos ng Lǫgr. Walang nakapagtala kung bakit ito lumipat. Ang pinakamalamang na paliwanag ay ang tunog na maaari lang magtapos ng salita ay nararapat sa dulo ng alpabeto, na isang maayos na piraso ng disenyo.

Sa huli, ang pagkakaiba ay nawala. Kung kailan huminto sa paghihiwalay ang mga inskripsyon sa isang partikular na rehiyon sa ᚱ mula sa ᛦ ay isa sa mga mas kapaki-pakinabang na tool sa pagpepetsa na mayroon ang mga runologist.

Isang pangalan mula sa ibang runa

Ang hugis ng runa ay nagmula sa Algiz. Ang pangalan nito ay hindi.

Ang ibig sabihin ng Ýr ay yew, at ang runa ng yew sa Elder Futhark ay Eihwaz (ᛇ), isang ganap na hiwalay na letra na inalis sa pagbabawas. Sa isang bahagi ng transisyon, nakuha ng hugis ng Algiz ang pangalan ng Eihwaz.

Ang resulta ay isang tunay na gusot na hindi binabanggit ng karamihan sa mga libro ng runa. Ang mga saknong na ýr ng Norwegian at Icelandic sa itaas ay pagmamay-ari ng runang ito sa pamamagitan ng pagbaba (ito ang pagpapatuloy ng Algiz) at inilalarawan nila ang isang yew, na paksa ng Eihwaz. Kaya ang parehong pahina ay lehitimong bumabanggit sa kanila, at walang sinuman ang malinis na makaangkin sa kanila.

Kung paano nangyari ang pagpapalit ay hindi pa nareresolba. Ang pinakamatipid na hula ay nang mawala ang Eihwaz, ang kilalang pangalan nito ay dumikit sa pinakamalapit na magagamit na ulilang hugis, at ang patinig na ý sa ýr ay sapat na malapit sa aktwal na tunog ng letra upang gumana nang maayos ang sistemang acrophonic para sa pagtuturo.

Ang pana

Direktang dinadala ng saknong ng Icelandic ang yew sa paggamit nito: bendr bogi, isang nakabaluktot na pana. Sunod ay brotgjarnt járn, malutong na bakal. Sunod ay fífu fárbauti, ang higante ng palaso (ang fífa bilang ang katawan ng palaso, at Fárbauti isang pangalan ng higante, ang ama ni Loki, na ginamit dito bilang isang karaniwang pangngalan para sa isang taga-wasak).

Ang yew ay gumagawa ng pinakamahusay na mga self-bow sa Europa dahil sa isang aksidente ng istraktura nito. Pinutol upang ang hangganan sa pagitan ng heartwood at sapwood ay tumakbo sa kahabaan ng sanga, ito ay gumagana bilang isang natural na composite: ang sapwood sa likod ay lumalaban sa pag-unat, ang heartwood sa tiyan ay lumalaban sa compression. Walang kinakailangang paglalamina.

Ang Brotgjarnt járn, malutong na bakal, ay ang kakaiba at malamang na isang kaibahan sa halip na isang paglalarawan (ang pana ay yumuyuko kung saan ang bakal ay malalagot). Ang bakal na nasisira sa ilalim ng diin ay isang totoo at mahal na problema para sa mga panday na nagtatrabaho mula sa bog ore, at ang slag ng saknong na Úr ay kabilang sa parehong mundo.

Ang Norwegian ay kumukuha ng ibang anggulo: ang yew ay ang pinakaluntian sa mga kahoy sa taglamig, at kapag ito ay nasusunog, ito ay may posibilidad na dumura. Parehong mga praktikal na obserbasyon mula sa isang taong nakahawak na ng kahoy.

Sa pagbasa

Ang Ýr ay nakaimbak na tensyon. Isang nakabatak na pana ang imahe at ito ang tama: lakas na naroroon, nakatutok, at hindi pa pinapakawalan.

Kapaki-pakinabang na pinag-iiba nito ito sa iba pang mga hawak na runa. Ang Íss ay isang paghinto kung saan walang makagagalaw. Ang Nauðr ay isang paghihigpit na dumidiin sa iyo. Ang Ýr ay isang bagay sa ilalim ng pasanin na ganap na may kakayahang kumawala at sadyang pinipigilan.

Ang pagbasa ng pagtitiis ay nagmula sa saknong ng Norwegian: pinakaluntian sa mga kahoy sa taglamig, ang puno na nananatiling buhay kapag ang lahat sa paligid nito ay nagsara na. Ang mga yew ay may pambihirang mahabang buhay at nakakalason sa halos bawat bahagi, na kung saan ito ay isang malaking bahagi ng kung paano nila ito napapamahalaan.

Bilang ang huling runa ng hilera nagdadala rin ito ng pakiramdam ng pagsasara. Kung saan tinatapos ng Othala ang Elder Futhark sa namang lupain, ang Younger Futhark ay nagtatapos sa isang sandata sa buong batak, na isang kakaibang uri ng huling salita.

Ang mga modernong mambabasa na nag-aangkat ng mga kahulugan mula sa Elder Futhark ay magkakaroon ng Algiz dito (proteksyon, isang nakataas na kamay, isang babala). Ito ay maipagtatanggol sa pamamagitan ng pagbaba at ito ay hindi kung ano ang sinasabi ng alinmang tula ng Norse.

Bilang isang letra

Long-branch ᛦ, short-twig ᛧ.

Ito ay kumakatawan sa ʀ at hindi kailanman nagsisimula ng isang salita, na ginagawang hindi karaniwan at nililimitahan ito sa mga pwestong nasa gitna at huli ng salita. Patuloy itong lumalabas sa Old Norse nominative na mga pagtatapos at sa mga porma ng panghalip, kaya anumang inskripsyon na may haba ay magdadala nito.

Sa huling bahagi ng medieval na paggamit, habang ang mga tunog na ʀ at r ay nagsanib, ang runa ay muling itinalaga sa ilang mga konteksto sa patinig na y, na isang karagdagang komplikasyon kapag nagbabasa ng mga nahuling inskripsyon.