Perthro

Stan źródeł

Perthro to jedyna runa, w przypadku której uczciwa odpowiedź brzmi: nikt nie wie, co oznacza.

Warto przedstawić tę sytuację jasno, ponieważ niemal każdy podręcznik runiczny podaje dla niej konkretne znaczenie, przemilczając fakt, że zostało ono wymyślone.

Zrekonstruowana pragermańska nazwa nie posiada pewnej etymologii. Nic w językach germańskich ani w szerszej rodzinie indoeuropejskiej jej nie odpowiada. Staroangielska nazwa peorð nie pojawia się nigdzie indziej w całym korpusie staroangielskim poza tą pojedynczą strofą poematu runicznego. Jest to hapax legomenon, słowo poświadczone dokładnie jeden raz, a poemat, który je przytacza, w żaden sposób go nie definiuje.

Runa została pominięta w Młodszym Futharku, nie ma więc norweskiej ani islandzkiej strofy, z którą można by ją porównać. Rzadko występuje także w inskrypcjach, ponieważ /p/ było rzadkim dźwiękiem w germańskim po tym, jak przesuwka głoskowa opisana prawem Grimma przekształciła większość odziedziczonych głosek p w f.

Podsumowując: jedna strofa, jedno niepoświadczone nigdzie indziej słowo, brak etymologii, brak drugiego źródła i znikoma liczba inskrypcji. Na tym zamyka się cała baza dowodowa.

Co faktycznie mówi poemat

Strofa umieszcza peorð w określonym kontekście społecznym, zamiast podawać jej definicję. Czymkolwiek jest, stanowi zawsze zabawę i śmiech dla dumnych, gdzie wojownicy zasiadają razem w piwnej hali, weseli we wspólnym gronie.

Warto zwrócić uwagę na to, co ten opis nam daje, a czego w nim brakuje. Mówi nam, że peorð wiąże się z halą biesiadną, czasem odpoczynku i przebywaniem wśród ludzi. Nie wyjaśnia jednak, czy peorð to rozgrywana gra, przedmiot używany do gry, słuchana muzyka, stojący przed wojownikami napój czy sama hala.

Rękopis w tym wersie jest ponadto uszkodzony, stąd widoczna w tekście luka. Wydawcy rekonstruują to miejsce na różne sposoby, lecz żadna z propozycji nie rozwiązuje zasadniczego problemu.

Konkurujące hipotezy

Każda z poniższych interpretacji była poważnie broniona przez uznanych badaczy. Żadna nie zyskała powszechnej akceptacji.

Kubek do gry w kości lub pionek. Najpopularniejsza hipoteza, ponieważ sceneria biesiadnej hali pasuje do gier, a Tacyt odnotował, że germański hazard bywał nałogowy aż do ryzyka popadnięcia w niewolę. W kształcie znaku dopatrywano się kubka leżącego na boku. Brak tu jakichkolwiek podstaw językoznawczych: słowa nie da się wywieść z żadnego znanego germańskiego określenia kości ani gier.

Drzewo gruszy. Argumentowane ewentualnym zapożyczeniem z łacińskiego pirum. Inne strofy poematu runicznego wspominają o drzewach, więc wpisywałoby się to w poetykę tekstu. Nie tłumaczy to jednak scenerii hali.

Palenisko lub kominek. Hipoteza wywodzona z zapożyczenia celtyckiego lub słowiańskiego. Dobrze pasuje do wnętrza budynku.

Instrument muzyczny. Wniosek wysnuty ze wzmianki o zabawie i śmiechu, gdyż staroangielskie plega oznaczało zarówno grę towarzyską, jak i występ muzyczny.

Łono lub narodziny. Interpretacja powszechna we współczesnych podręcznikach i najsłabsza pod względem historycznym. Opiera się na rzekomym pokrewieństwie słownym, które większość językoznawców odrzuca, i nie ma żadnego związku z opisaną w poemacie piwną halą. Zyskała popularność w XX wieku, ponieważ dawała runie użyteczne znaczenie dywinacyjne.

Uczciwe podsumowanie sformułował badacz staroangielskiego Bruce Dickins i inni uczeni: przy obecnym stanie źródeł słowo to jest nieprzetłumaczalne.

Skąd wzięło się współczesne znaczenie

Skoro słowa nie da się przetłumaczyć, dlaczego niemal każda książka o runach podaje, że Perthro oznacza los, przypadek, tajemnice lub łono?

Ponieważ system wróżebny nie znosi pustki. Gdy w XX wieku zaczęto traktować runy jako wyrocznię, głównie po publikacji The Book of Runes Ralpha Bluma w 1982 roku, każda z dwudziestu czterech run musiała otrzymać znaczenie, które można było przedstawić pytającemu. Perthro była jedyną runą z białą plamą, więc tę lukę wypełniono.

Hipoteza o kubku do kości była najwygodniejsza, ponieważ łączy w sobie pojęcia przypadku, przeznaczenia i niewiadomej, a to pojęcia bardzo przydatne podczas wróżby. Stamtąd droga wiodła ku łonu, ukrytym sprawom i ogólnie pojętemu okultyzmowi.

Zjawisko to samo w sobie nie jest niczym nagannym. Nie jest to jednak przekład dawnych źródeł, a ta różnica ma kluczowe znaczenie. Książka Bluma, która zapoczątkowała współczesne wróżenie z run, wprowadziła również pustą runę oraz własny układ znaków, otwarcie wzorując się na I Czing i rozkładach tarota.

W interpretacji, pozycja prosta

Wobec tego pojawia się praktyczne pytanie, jak interpretować Perthro w rozkładzie. Istnieją dwa uzasadnione podejścia i nie są one tożsame.

Odczyt z poematu. Perthro oznacza biesiadną halę: zabawę, śmiech, wojowników zasiadających razem, szczególną przyjemność płynącą ze swobodnego spędzania czasu w dobrym towarzystwie. To jedyne znaczenie poparte jakimikolwiek źródłami i jest ono w praktyce bardzo użyteczne. Oznacza braterstwo, wartość beztroskich chwil i przebywanie wśród bliskich bez żadnej stawki czy presji. W rozkładzie zdominowanym przez trudne runy stanowi przypomnienie, że istnieje przestrzeń odpoczynku i schronienia.

Odczyt z luki źródłowej. Perthro to runa, której znaczenie pozostaje nieznane. Stosowana świadomie, wskazuje na czynnik dotąd nieujawniony: informacje, których pytający nie posiada, decyzję zapadającą w innym miejscu, kwestię mającą nabrać wagi, której nikt jeszcze nie nazwał. Jest to odczyt współczesny, pozbawiony podstaw historycznych, lecz uczciwie się do tego przyznający, w przeciwieństwie do teorii o łonie matki.

Oba te podejścia są znacznie lepsze niż udawanie, że etymologia została rozstrzygnięta. Warto pamiętać także o motywie przypadku i hazardu, gdyż biesiadna hala rzeczywiście kojarzy się z grami towarzyskimi, nawet jeśli samo słowo tego nie dowodzi.

W interpretacji, pozycja odwrócona

Perthro nie jest symetryczna i występuje w pozycji odwróconej.

W odwróceniu motyw braterstwa przechodzi w swój brak: zepsutą atmosferę w towarzystwie, miejsce, w którym nie jest się mile widzianym, śmiech z kogoś zamiast śmiechu razem z nim.

Motyw tego, co nieujawnione, przekształca się w niefortunne ujawnienie: tajemnicę skrywaną zbyt długo, gdy milczenie przynosi już tylko szkody, lub sekret wychodzący na jaw w najgorszy możliwy sposób. Obejmuje to także błąd polegający na biernym czekaniu na wyrok losu i traktowaniu niewiedzy jako wymówki przed podjęciem decyzji.

Wątek hazardu w pozycji odwróconej ujawnia się najdobitniej: podejmowanie nieopłacalnego ryzyka pomimo fatalnych szans. Relacja Tacyta o germańskiej grze w kości kończy się obrazem ludzi stawiających na szali własną wolność przy ostatnim rzucie i bez sprzeciwu godzących się z przegraną.

Współczesne warstwy ezoteryczne

Niemal wszystko, co powszechnie mówi się o tej runie, to współczesne nawarstwienia, co czyni z Perthro najbardziej wyrazisty przykład w całym serwisie.

Przypisanie żywiołu, drzew oraz Norn pochodzi z XX-wiecznego odrodzenia runicznego, głównie z prac Thorssona i Aswynn. Interpretacja jako łono, skojarzenia z wiedzą tajemną oraz traktowanie Perthro jako runy samego przeznaczenia należą do tego samego okresu.

Żaden z tych elementów nie ma potwierdzenia w źródłach historycznych. Niektóre z nich bywają użyteczne w praktyce. Serwis ten konsekwentnie rozróżnia stwierdzenie „to współczesna interpretacja, która się sprawdza” od twierdzenia „to właśnie oznacza ta runa”, a w przypadku Perthro to rozróżnienie jest najważniejsze.

W połączeniu z innymi runami

Perthro z Wunjo (ᚹ) to podwojone znaczenie biesiadnej hali: braterstwo i zadowolenie, prawdopodobnie najcieplejsze zestawienie dla tego znaku.

Perthro z Ansuz (ᚨ) wskazuje, że nieujawniona dotąd sprawa zostanie wkrótce wypowiedziana. To zazwyczaj najwyraźniejszy sygnał w rozkładzie, że nadchodzą ważne wieści.

Perthro z Isa (ᛁ) zamraża niewiadomą w miejscu: sprawa nie została jeszcze ujawniona i nie wyjaśni się w najbliższym czasie.

Perthro z Fehu (ᚠ) akcentuje motyw hazardu i wymaga szczególnej ostrożności przy pytaniach o sprawy finansowe.

Perthro z Eihwaz (ᛇ) łączy dwie najbardziej tajemnicze runy w rzędzie, co w praktyce oznacza zazwyczaj, że pytający dysponuje znacznie mniejszą ilością informacji, niż mu się wydaje.