Szkoły chińskie

Baguazhang, Księga Przemian jako ruch

Pałacowy eunuch w dziewiętnastowiecznym Pekinie nauczał sztuki walki pozbawionej stałych pozycji i linii prostych. Jej adepci krążą po okręgu tak długo, aż samo chodzenie staje się techniką, a osiem podstawowych dłoni odpowiada ośmiu trygramom, przez co teoria nie jest zapisana na papierze, lecz odgrywana w ruchu.

12
gałęzi i elementów
12
mistrzów
8
dłoni matek

Gałęzie i ich elementy

Dong Haichuan uczył każdego ucznia inaczej, stosownie do jego wcześniejszych umiejętności, przez co sztuka już w pierwszym pokoleniu rozpadła się na odrębne style. Oto główne linie przekazu oraz praktyki, które je łączą.

🌀

Chodzenie po okręgu

Chiny od XIX wieku

Fundament wszystkiego. Praktykujący nieustannie krąży po okręgu z tułowiem skręconym do środka, zmieniając kierunek bez przerywania kroku. Początkujący chodzą tak miesiącami, zanim poznają choćby jedną technikę, a zaawansowana praktyka wciąż polega głównie na chodzeniu.

🖐️

Osiem dłoni matek

Chiny XIX wiek

Osiem bazowych pozycji lub zmian, po jednej dla każdego trygramu, z których wywodzi się reszta systemu. Poszczególne style różnią się ich nazwami i kolejnością, lecz przyporządkowanie ośmiu dłoni do ośmiu trygramów pozostaje wspólne dla nich wszystkich.

🔢

Sześćdziesiąt cztery dłonie

Chiny XIX–XX wiek

Połączenie ośmiu zmian z ośmioma wariantami daje sześćdziesiąt cztery techniki odpowiadające heksagramom. System Gao Yishenga formalizuje to najpełniej, łącząc koliste dłonie Wcześniejszego Nieba z sześćdziesięcioma czterema prostoliniowymi zastosowaniami Późniejszego Nieba.

🦅

Styl Yin

Pekin od lat 60. XIX wieku

Linia Yin Fu, charakteryzująca się płaską dłonią wołowego języka, uderzeniami penetrującymi i szybką pracą nóg. Yin Fu służył w straży Zakazanego Miasta, a jego styl zachowuje bezpośredniość, którą późniejsze odgałęzienia złagodziły.

🐉

Styl Cheng

Pekin od lat 70. XIX wieku

Linia Cheng Tinghua, najpowszechniej ćwiczona dzisiaj, wykorzystująca dłoń szponu smoka i kładąca nacisk na rzuty, oplatanie oraz ciągłą zmianę. Cheng zajmował się wyrobem okularów i nauczał wielu uczniów poza pałacem.

🌿

Styl Liang

Pekin od lat 70. XIX wieku

Liang Zhenpu był najmłodszym uczniem Donga, a jego linia przechowała materiał od kilku starszych współuczniów. Słynie z usystematyzowanego programu nauczania i wykształcenia wpływowych dwudziestowiecznych nauczycieli w Pekinie.

📏

Styl Gao

Tianjin początek XX wieku

Gao Yisheng zreorganizował przekaz Chenga w dwupoziomowy system: koliste dłonie Wcześniejszego Nieba do budowania ciała oraz sześćdziesiąt cztery linearne dłonie Późniejszego Nieba do zastosowań bojowych. Styl szeroko praktykowany w Tianjinie, na Tajwanie i na Zachodzie.

🧘

Rodzina sztuk wewnętrznych

Chiny od końca XIX wieku

Baguazhang, Xingyiquan i Taijiquan zaczęto łączyć w grupę sztuk wewnętrznych (neijia), dzielących wspólny język skupienia intencji, rozluźnionej siły i powiązania całego ciała. Praktycy Bagua i Xingyi w Pekinie zawarli formalne porozumienie, by nie rywalizować i uczyć wzajemnie swoich uczniów.

⚔️

Broń w Baguazhang

Chiny od XIX wieku

Noże rogów jelenia, unikatowe dla tej sztuki, a także miecz prosty, szabla, włócznia i potężna szabla bagua. Praca z bronią opiera się na tym samym kolistym kroku, a noże rogów jelenia stanowią bezpośrednie przedłużenie ruchów dłoni.

🌬️

Praca ze staniem i oddechem

Chiny od XIX wieku

Pozycje stojące i metody oddechowe stanowią fundament chodzenia, a wiele linii przekazu traktuje je jako pomost między sztuką walki a taoistyczną samokultywacją. Powiązania z alchemią wewnętrzną są niezaprzeczalne, choć ich ranga różni się w zależności od nauczyciela.

🛕

Kwestia taoistycznych korzeni chodzenia po okręgu

Chiny sporne

Według podań Dong Haichuan uczył się chodzenia po okręgu od taoistycznych pustelników w górach, a praktyki obchodzenia ołtarza rzeczywiście istnieją w tradycji taoistycznej. Związek ten jest prawdopodobny, lecz nieudowodniony, i pozostaje najważniejszą otwartą kwestią historyczną.

🏅

Baguazhang sportowe

Chiny i świat od lat 50. XX wieku

Standaryzowane formy stworzone na potrzeby zawodów nowoczesnego wushu stawiają na elastyczność, szybkość i efekt wizualny. Zachowują geometrię ruchów, lecz w dużej mierze pomijają metody walki, i to właśnie z nimi większość ludzi styka się po raz pierwszy.

Mistrzowie

Twórca, pierwsze pokolenie, które przekształciło jego nauki w nazwane style, oraz dwudziestowieczne postacie, które opisały tę sztukę w książkach i poniosły w świat.

Dong Haichuan

ok. 1797–1882 Hebei i Pekin

Twórca stylu, który służył jako eunuch w rezydencji księcia z dynastii Qing i zaczął publicznie nauczać w Pekinie dopiero po sześćdziesiątce. Uczył każdego adepta inaczej, stosownie do jego wcześniejszych umiejętności, przez co sztuka niemal od razu rozpadła się na odrębne style.

Yin Fu

1840–1909 Pekin

Najwcześniejszy wybitny uczeń Donga, niegdyś wędrowny sprzedawca, który został strażnikiem pałacowym i według przekazów uczył na dworze cesarzowej wdowy Cixi. Jego styl uchodzi za najostrzejszy i najbardziej uderzeniowy spośród głównych linii.

Cheng Tinghua

1848–1900 Pekin

Wytwórca okularów, który stał się najpłodniejszym nauczycielem spośród uczniów Donga i stworzył najbardziej rozpowszechnioną gałąź stylu. Został zastrzelony przez niemieckich żołnierzy podczas powstania bokserów, co gwałtownie zamknęło epokę pierwszego pokolenia mistrzów.

Liang Zhenpu

1863–1932 Pekin

Najmłodszy uczeń Dong Haichuana, który po śmierci mistrza kontynuował naukę u swoich starszych współuczniów, dzięki czemu ocalił niezwykle bogaty program. Jego uczniowie wywarli decydujący wpływ na pekińskie Baguazhang w XX wieku.

Shi Jidong

1837–1909 Pekin

Rymarz i starszy uczeń Donga, którego linia słynie z charakterystycznej pracy nóg oraz metod treningowych z użyciem drewnianych pali, zachowanych przez jego kontynuatorów.

Song Changrong

lata 1840–1900 Pekin

Znany z racji swego fachu jako Song od Kwiecistych Tkanin, należał do najwcześniejszych uczniów. Jego linia przechowała metody pracy dłoni wyraźnie odmienne od głównych nurtów Yin i Cheng.

Gao Yisheng

1866–1951 Tianjin

Zreorganizował przyswojony materiał w system Wcześniejszego i Późniejszego Nieba, nadając sztuce najbardziej przejrzystą strukturę sześćdziesięciu czterech technik. Jego program zyskał wielką popularność i jest silnie reprezentowany na Tajwanie oraz na Zachodzie.

Sun Lutang

1860–1933 Hebei

Opanował Xingyi, Bagua i Taiji, po czym napisał pierwsze rzetelne, opublikowane książki o każdym z nich, dowodząc, że łączy je jedna wewnętrzna zasada. Jego pisma powołały do życia nowoczesną kategorię wewnętrznych sztuk walki (neijia).

Cheng Youlong

1875–1928 Pekin

Syn Cheng Tinghua i kluczowy kontynuator systemu ojca, aktywny w pekińskim środowisku sztuk walki epoki republikańskiej, gdy tradycyjne nauki poddawano systematyzacji i publikowano w druku.

Fu Zhensong

1872–1953 Guangdong

Jeden z pięciu północnych mistrzów wysłanych na południe w latach 20. XX wieku. Założył odrębną gałąź Bagua w Kantonie i połączył ją z Taiji oraz Xingyi w system, który jego rodzina przekazuje do dziś.

Jiang Rongqiao

1891–1974 Hebei

Płodny autor okresu republikańskiego, twórca zsyntetyzowanego programu Bagua, który stał się podstawą wielu późniejszych form standaryzowanych. Jego książki w ogromnym stopniu przyczyniły się do możliwości nauczania stylu poza tradycyjnymi liniami rodzinnymi.

Wang Shujin

1904–1981 Tajwan i Japonia

Przeniósł Bagua i Xingyi na Tajwan, a następnie do Japonii, gdzie intensywnie nauczał. Należał do pierwszych mistrzów nauczających tej sztuki adeptów spoza Chin i stał się głównym łącznikiem, dzięki któremu dotarła ona na Zachód.

Sztuka bez linii prostych

Baguazhang to jedna z najbardziej charakterystycznych chińskich sztuk walki, ponieważ adepci spędzają większość treningu na krążeniu po okręgu. Uczeń porusza się po obwodzie koła o średnicy kilku kroków, z tułowiem zwróconym do środka i ramionami ułożonymi w określonej pozycji, co pewien czas zmieniając kierunek bez przerywania kroku. Początkujący potrafią nie robić niczego innego przez całe miesiące.

Powodem nie jest budowanie wytrzymałości. Ciągłe chodzenie po okręgu kształtuje specyficzną relację między stopami, biodrami a kręgosłupem: ciało nieustannie wykonuje skręt i nigdy nie ustawia się frontalnie do rywala. Z tej bazy wynika koronna taktyka stylu: zamiast zderzać się z siłą przeciwnika wprost, praktykujący schodzi z linii ataku i zachodzi go pod kątem, w którym równowaga i struktura oponenta są już naruszone.

Nazwa oznacza dłoń ośmiu trygramów i nie jest to metafora ozdobna. Osiem podstawowych zmian, zwanych zazwyczaj dłońmi matkami, odpowiada ośmiu trygramom; połączenie ich z ośmioma odmianami daje sześćdziesiąt cztery techniki odpowiadające sześćdziesięciu czterem heksagramom. Teoria Księgi Przemian jest tu obecna nie w formie uczonego komentarza, lecz jako program treningowy.

Dong Haichuan

Historia tej sztuki zaczyna się nagle od jednego człowieka w dziewiętnastowiecznym Pekinie. Dong Haichuan pochodził z prowincji Hebei, służył jako eunuch w rezydencji księcia z dynastii Qing i zaczął nauczać publicznie dopiero po sześćdziesiątce. Wcześniejsze wzmianki są skąpe, za to legend nie brakuje.

Najbardziej rozpowszechnione przekazy mówią, że nauczył się chodzenia po okręgu od taoistycznych pustelników w południowych górach. Praktyki rytualnego obchodzenia ołtarza rzeczywiście występują w tradycji taoistycznej, więc opowieść nie jest nieprawdopodobna, lecz brak na nią niezależnych dowodów i kwestia ta pozostaje nierozstrzygnięta. Pewne jest jedno: przed nim nie odnotowano żadnej porównywalnej sztuki, a sam Dong uczył w Pekinie mniej więcej od 1860 roku aż do śmierci w roku 1882.

Jego metoda nauczania wyjaśnia, dlaczego styl natychmiast uległ podziałowi. Dong przyjmował uczniów z solidnym doświadczeniem w innych sztukach walki i uczył każdego, jak zastosować chodzenie po okręgu i zmiany dłoni do tego, co już potrafił. Yin Fu, wywodzący się ze sztuk uderzanych, stworzył styl oparty na szybkich ciosach; Cheng Tinghua, zapaśnik, rozwinął nurt pełen rzutów i dźwigni oplatających. W ten sposób już w pierwszym pokoleniu powstały wyraźnie odrębne gałęzie zamiast jednego sztywnego systemu, i było to w pełni zamierzone.

Główne gałęzie

Styl Yin, stworzony przez Yin Fu, wykorzystuje płaską dłoń wołowego języka, szybką pracę nóg i bezpośrednie uderzenia penetrujące. Yin pełnił służbę w Zakazanym Mieście i według tradycji uczył mieszkańców dworu cesarskiego.

Styl Cheng, zapoczątkowany przez Cheng Tinghua, jest dziś najpowszechniej praktykowany. Stosuje ułożenie dłoni zwane szponem smoka i kładzie nacisk na rzuty, oplatanie oraz płynną zmianę kierunku. Cheng uczył otwarcie poza pałacem, co w dużej mierze przyczyniło się do popularności jego linii. Zginął w Pekinie z rąk żołnierzy niemieckich podczas powstania bokserów w 1900 roku.

Styl Liang, wywodzący się od najmłodszego ucznia Donga, Liang Zhenpu, zachował wyjątkowo szeroki materiał, ponieważ Liang uczył się od starszych kolegów także po śmierci mistrza. Style Shi i Song zachowują unikatowe techniki dłoni i pracy stóp. Z kolei styl Gao, rozwinięty w Tianjinie przez Gao Yishenga, uporządkował przekaz Chenga w przejrzystą, dwupoziomową strukturę: koliste dłonie Wcześniejszego Nieba służą do budowania struktury ciała, a sześćdziesiąt cztery linearne dłonie Późniejszego Nieba do walki. Stanowi to najbardziej precyzyjne przełożenie heksagramów na technikę bojową w całej tradycji.

Sztuki wewnętrzne

Na początku XX wieku Baguazhang zaczęto zestawiać z Xingyiquan i Taijiquan w ramach tak zwanych sztuk wewnętrznych (neijia). Kategoria ta powstała w dużej mierze dzięki Sun Lutangowi, który zgłębił wszystkie trzy i napisał o nich pierwsze rzetelne traktaty. Twierdził, że łączy je ta sama zasada, wyrażana na różne sposoby: siła generowana przez zintegrowanie całego ciała i skupioną intencję, a nie przez izolowany wysiłek mięśniowy.

Praktycy Bagua i Xingyi w Pekinie poszli o krok dalej i zawarli formalny sojusz, zobowiązując się do zaniechania rywalizacji i wzajemnego udostępniania wiedzy uczniom. Pod względem taktycznym oba te style stanowią niemal swoje przeciwieństwa: Xingyi prze naprzód po linii prostej, podczas gdy Bagua nieustannie krąży i omija przeszkodę. Właśnie dlatego mistrzowie od dawna postrzegali je jako dopełniające się połowy jednego wykształcenia bojowego.

Co naprawdę robią trygramy

Warto precyzyjnie określić, na ile filozofia wykonuje tu realną pracę. Związek między ośmioma dłońmi a ośmioma trygramami pojawia się we wszystkich stylach, a struktura sześćdziesięciu czterech technik została wprost wyłożona w stylu Gao. Poszczególne dłonie wiążą się z cechami przypisanymi trygramom: zmiana powiązana z Kan płynie jak woda, a ruch odpowiadający Gen zatrzymuje się niewzruszenie niczym góra.

To, czy powiązanie z trygramami istniało od początku, czy zostało dodane później, pozostaje kwestią sporną; rzetelna odpowiedź brzmi: pierwsze pokolenie nie pozostawiło niemal żadnych pism. Można jednak z całą pewnością stwierdzić, że adept Baguazhang krążący po okręgu i przechodzący przez kolejne zmiany urzeczywistnia kosmologię nieustannej transformacji, zamiast o niej czytać. Spośród wszystkich dróg recepcji Księgi Przemian jest to jedyna, w której ciało człowieka staje się żywym dowodem filozoficznej tezy.

Sztuka dzisiaj

Baguazhang przetrwało do dziś w trzech formach, które w różnym stopniu się przenikają. Tradycyjny przekaz w ramach linii rodzinnych trwa w Pekinie, Tianjinie, na Tajwanie oraz w diasporze, z wciąż żywym aspektem bojowym wszędzie tam, gdzie nauczyciele postanowili go ocalić. Standaryzowane układy sportowe stworzone na potrzeby nowoczesnego wushu zachowują zewnętrzną geometrię ruchów, odkładając na bok ich bojowe zastosowanie. Równolegle rozwinął się szeroki nurt prozdrowotny skupiony wyłącznie na chodzeniu po okręgu i pozycjach stojących, oparty na słusznym przekonaniu, że ruch po okręgu doskonale służy ciału, niezależnie od jego bojowego przeznaczenia.

Najczęstsze pytania

Wszystkie szkoły I Ching

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.