Þurs

Τι ήταν ένας þurs

Οι τουρς (þursar) και οι γιότουν (jötnar) στη σκανδιναβική κοσμολογία αποτελούν τις αρχέγονες δυνάμεις που αντιτάσσονται στους θεούς, και δεν είναι απλώς μεγαλόσωμοι άνθρωποι. Ανήκουν στον εξωτερικό κόσμο: στο Útgarðr, τον χώρο πέρα από τον περιφραγμένο οικισμό, σε αντίθεση με το Miðgarðr, το προστατευμένο κέντρο. Αυτή η χωρική διάκριση αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή της σκανδιναβικής κοσμοθεωρίας.

Αυτό προσδίδει στον ρούνο έναν εξαιρετικά σαφή χαρακτήρα. Ένας þurs δεν είναι κακός με ηθική έννοια: είναι αυτό που υπάρχει εκεί έξω, είναι ισχυρότερο από εσάς και δεν έχει καμία υποχρέωση απέναντί σας. Όλοι οι κοινωνικοί δεσμοί των Σκανδιναβών (συγγένεια, όρκος, αποζημίωση, φιλοξενία) λειτουργούν μόνο εντός του φράχτη και δεν εκτείνονται πέρα από αυτόν.

Και τα δύο ποιήματα διατηρούν αυτό το μοτίβο εχθρότητας. Το νορβηγικό αναφέρει ότι ο γίγαντας προκαλεί kvinna kvillu, ασθένεια ή οδύνη στις γυναίκες. Το ισλανδικό το επαναλαμβάνει ως kvenna kvöl, βάσανο των γυναικών, προσθέτοντας τον κάτοικο των βράχων και τον σύζυγο γιγάντισσας.

Βάσανο των γυναικών

Και τα δύο ποιήματα καταφεύγουν στον ίδιο συσχετισμό και αξίζει να εξετάσουμε νηφάλια τι πιθανότατα σήμαινε αυτό.

Η πιο εύλογη ερμηνεία παραπέμπει στους κινδύνους και τις επιπλοκές της εγκυμοσύνης και του τοκετού, που εκείνη την εποχή στοίχιζαν τη ζωή σε αμέτρητες γυναίκες χωρίς να υπάρχει ιατρική εξήγηση. Η απόδοση μιας αόρατης αιτίας σε μια εχθρική εξωτερική δύναμη ήταν η φυσική αντίδραση μιας κοινωνίας χωρίς γνώση μικροβιολογίας.

Υπάρχει μια συγγενής και καλά τεκμηριωμένη παράδοση σε μεταγενέστερα σκανδιναβικά και αγγλοσαξονικά κείμενα, όπου η ασθένεια γενικά γινόταν κατανοητή ως επίθεση από έξω (ξωτικό βέλος, εισβολή εχθρικού όντος), και όπου η θεραπεία συνίστατο στην εκδίωξη του εισβολέα αντί για τη θεραπεία του σώματος. Τα δύο ρουνικά ποιήματα αποτελούν συμπυκνωμένη αντανάκλαση αυτής της αντίληψης.

Ο σύγχρονος αναγνώστης θα πρέπει να το αντιμετωπίζει ως μια ιστορική αντίληψη για τις ασθένειες και όχι ως κρίση για τις γυναίκες.

Ο μόνος ρούνος με τεκμηριωμένη μαγική χρήση

Αυτό είναι που πραγματικά διακρίνει τον Þurs από τον πρόγονό του στο Elder Futhark, αποτελώντας σπάνια εξαίρεση σε ολόκληρο το σώμα των πηγών.

Στη στροφή 36 του Skírnismál στην Ποιητική Έδδα, ο Skírnir απειλεί τη Gerðr για να την εξαναγκάσει σε γάμο με τον Freyr. Της δηλώνει ότι χαράσσει για αυτήν τον ρούνο þurs και τρεις ακόμη ράβδους: λαγνεία, μανία και αφόρητη επιθυμία, προσθέτοντας ότι μπορεί να τις ξύσει τόσο εύκολα όσο τις χάραξε. Πρόκειται για έναν ρούνο που κατονομάζεται ρητά και χρησιμοποιείται ως κατάρα σε λογοτεχνικό κείμενο με σαφώς δηλωμένο αποτέλεσμα.

Το Buslubæn, ένα ποίημα κατάρας στην όψιμη Bósa saga, καταλήγει με μια ακολουθία ρούνων που καλείται ο αναγνώστης να αποκρυπτογραφήσει, και ανήκει στην ίδια παράδοση ρουνικών καταρών.

Και οι δύο πηγές είναι λογοτεχνικές και όψιμες (από τον 13ο αιώνα και μετά), επομένως δεν αποτελούν άμεση απόδειξη για τις πρακτικές της Εποχής των Βίκινγκ. Αποδεικνύουν όμως ότι οι μεσαιωνικοί Ισλανδοί πίστευαν ότι ένας συγκεκριμένος ρούνος μπορούσε να χαραχθεί για να προκαλέσει στοχευμένη βλάβη, και ότι αυτός ο ρούνος ήταν ακριβώς αυτός.

Πρόκειται για σαφώς τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός και σημαντικά περισσότερο από ό,τι υπάρχει για οποιοδήποτε άλλο γράμμα της σειράς.

Στην ανάγνωση

Ο Þurs εκδηλώνεται σε ένα ρίξιμο ως μια εχθρική δύναμη με την οποία δεν μπορεί να υπάρξει διαπραγμάτευση.

Ενώ ο Thurisaz του Elder Futhark μπορεί να ερμηνευτεί ως αμυντικό αγκάθι (η αγγλική προσέγγιση), η σκανδιναβική παράδοση δεν προσφέρει τέτοια άμβλυνση. Και τα δύο ποιήματα περιγράφουν μια δύναμη που φέρνει βάσανα. Διαβασμένος μέσα από τη δεκαεξαμελή σειρά, είναι ο ρούνος αυτού που επέρχεται από έξω από τον φράχτη: μια ασθένεια, ένας επιθετικός αντίπαλος ή περιστάσεις κατευθυνόμενες από ξένη βούληση.

Η χρήση στο Skírnismál προσθέτει μια δεύτερη, δυσάρεστη διάσταση: τον εξαναγκασμό. Ο ρούνος εμφανίζεται στις πηγές ως εργαλείο για την απόσπαση της συγκατάθεσης κάποιου. Σε μια ανάγνωση, αυτό υποδηλώνει πίεση που ασκείται σε κάποιον ή που ασκείται από τον ίδιο τον ερωτώντα, κάτι που αξίζει να κατονομαστεί ρητά σε ερωτήσεις σχέσεων.

Καμία ανεστραμμένη σημασία δεν προσφέρεται εδώ. Η αναστροφή των ρούνων είναι μια σύγχρονη πρακτική που αναπτύχθηκε γύρω από το Elder Futhark· οι ιστορικές πηγές για το Younger Futhark δεν παρέχουν καμία βάση για τέτοιες ερμηνείες.

Ως γράμμα

Ο Þurs κάλυπτε και τα δύο μεσοδοντικά τριβόμενα σύμφωνα: το άηχο th στο thin και το ηχηρό th στο this. Η αρχαία σκανδιναβική γλώσσα τα διέκρινε στην προφορά· η ρουνική γραφή δεν έκανε γραφική διάκριση μεταξύ τους.

Η επιβίωση του γράμματος διήρκεσε περισσότερο από την ίδια τη ρουνική γραφή. Οι αγγλοσάξονες και σκανδιναβοί γραφείς που χρησιμοποίησαν το λατινικό αλφάβητο το διατήρησαν ως þ, και η ισλανδική γλώσσα το χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα ως η μόνη ζωντανή γλώσσα στον κόσμο.