ᛒ

Bjarkan

brzoza, gałązka brzozy

Młody i zielony pęd, który zakorzenił się na ogołoconym gruncie

Sound
b /b/, /p/, /ɸ/
Pozycja
13
Group
Ætt Týra
Descended from
Starszy futhark Berkano (*berkanan)
Short-twig form
ᛓ
Unicode
U+16D2
Czas
Wczesna wiosna; pierwsze pędy
Tak / Nie
Tak, choć to dopiero początek

Pozycja prosta

  • wzrost
  • nowe życie
  • wiosna
  • narodziny
  • młody pęd
  • odnowa
  • zieleń
  • skromny początek

In the rune poems

Bjarkan er laufgrønstr líma; Loki bar flærða tíma.

Brzoza jest najbardziej zielonolistną z gałęzi; Loki miał szczęście w swym oszustwie.

Norweski poemat runiczny · Bjarkan
Bjarkan er laufgat lim ok lítit tré ok ungsamligr viðr. abies buðlungr.

Brzoza to okryta liśćmi gałąź, małe drzewo i młody, świeży krzew. Jodła; książę.

Islandzki poemat runiczny · Bjarkan

Across the scripts

ᛒ

Berkano

Starszy futhark

Przodek. Jej staroangielska strofa jest najdłuższa z całej trójki i opiera się na paradoksie: brzoza nie rodzi owoców, a jednak wydaje pędy bez nasion.

ᛒ

Bjarkan

Młodszy futhark

Niezmieniona w formie, obejmuje teraz p oraz b, odkąd usunięto z rzędu runę Perthro.

ᛒ

Beorc

Futhorc anglosaski

Niezmieniona. Staroangielskie beorc dało nowożytne angielskie birch (brzoza).

Pierwsze powracające drzewo

Brzoza to gatunek pionierski i na tym fakcie opiera się cała treść tej runy.

Przyjmuje się na ubogiej glebie, rośnie szybko, obficie się rozsiewa i zasiedla tereny wypalone, wykarczowane lub porzucone, zanim pojawi się tam jakiekolwiek inne drzewo. Z perspektywy lasu żyje krótko i nie tworzy ostatecznego drzewostanu: przygotowuje grunt pod wolniej rosnące gatunki, które z czasem ją zastąpią. Na dalekiej północy rośnie tam, gdzie niemal nic innego nie przetrwa. Islandzki birkiskógur, czyli skarłowaciały las brzozowy, stanowił jedyne rodzime lasy tej wyspy.

Obie strofy nordyckie kładą nacisk na młodość i niewielki rozmiar, a nie na płodność. Poemat islandzki podaje trzy kenningi wyrażające tę samą myśl: laufgat lim (okrytą liśćmi gałąź), lítit tré (małe drzewo) oraz ungsamligr viðr (młody, świeży krzew). Strofa norweska nazywa ją laufgrønstr líma, czyli najbardziej zielonolistną z gałęzi.

Żaden z poematów nie wspomina o matce, bogini ani łonie. Taka interpretacja narodziła się dopiero w trakcie dwudziestowiecznego odrodzenia runicznego.

Podstęp Lokiego

Drugi wers strofy norweskiej stanowi jedną z autentycznych zagadek poematu: Loki bar flærða tíma, czyli „Loki miał szczęście w swym oszustwie” lub „Loki zebrał owoce zdrady”.

Wyjaśnienie metryczne jest proste: słowo líma rymuje się z tíma. Badacze od dawna szukają jednak głębszego związku treściowego, a najczęstszym tropem pozostaje mit o Baldrze.

W opowieści tej Frigg odbiera przysięgę od wszystkich istot i rzeczy na świecie, że nie skrzywdzą jej syna. Pomija jedynie jemiołę, uznając ją za zbyt młodą, by składać przysięgi. Loki dowiaduje się o tym przeoczeniu, sporządza z jemioły strzałę i nakłania ślepego boga Höðra, by w niego wymierzył. Baldr ginie. Cały bieg wydarzeń opiera się na roślinie na tyle małej i młodej, że uchodziła za zupełnie nieszkodliwą.

Pasuje to do strofy opisującej małe drzewo i świeży krzew. Byłby to bardzo typowy nordycki żart: runa o niewinnym, młodym pędzie zestawiona z najbrzemienniejszą w skutki młodą rośliną w całej mitologii.

To prawdopodobna interpretacja, nie zaś bezsporny fakt. Poeta mógł po prostu potrzebować rymu.

Brzoza to nie jodła

Łacińska glosa w rękopisie islandzkim podaje słowo abies, oznaczające jodłę, a nie brzozę. Tymczasem nazwa runy oraz wszystkie trzy rodzime kenningi jednoznacznie wskazują na brzozę.

Warto na to zwrócić uwagę, ponieważ jest to najbardziej ewidentny błąd w całym islandzkim materiale glosatorskim, dobrze ukazujący charakter tych dopisków. Glosy zostały dodane przez skrybów posługujących się łaciną, którzy próbowali dopasować pojęcia nordyckie do słownictwa klasycznego. W tym miejscu kopista sięgnął po nazwę pierwszego z brzegu drzewa zamiast właściwego gatunku. W innych miejscach ten sam aparat badawczy podaje Jupiter dla Óðinna oraz Mars dla Týra (co stanowi przemyślane utożsamienie) lub aurum dla złota (co jest przekładem ścisłym).

Glosy stanowią średniowieczną, uczoną warstwę nałożoną na poemat. Dostarczają cennych informacji o tym, jak islandzcy skrybowie odczytywali własną tradycję, lecz nie należą do pierwotnej treści runy.

We wróżbie

Bjarkan oznacza początek, który zdołał się przyjąć, lecz pozostaje jeszcze niewielki.

Zwiastuje wczesny etap przedsięwzięcia: projekt w pierwszych tygodniach istnienia, relację, która dopiero nabiera kształtów, lub powrót do sił po załamaniu. Dosłowne narodziny i ciąża to najbardziej bezpośrednie odczytanie, często trafne, gdy pytanie dotyczy tej sfery życia.

Pionierski charakter odróżnia ją od runy Ár. Ár to dojrzałe żniwa, owoc zamkniętego cyklu rocznego. Bjarkan to wzrost kiełkujący na ogołoconej lub zniszczonej ziemi, zanim powstaną ku temu w pełni dogodne warunki. To jedna z najbardziej krzepiących run, jakie można wyciągnąć po znakach takich jak Hagall czy Kaun.

Ograniczenie tego znaku tkwi w samych strofach poematu. Okryta liśćmi gałąź, małe drzewo, młody krzew. Bjarkan nie opisuje ostatecznego rezultatu, a dopatrywanie się w niej gotowego finału jest nadinterpretacją. Oznacza, że coś wystartowało i ma siłę przetrwać. Po trudnym okresie to zazwyczaj o wiele cenniejsza wiadomość.

Jako litera

Występuje w wariancie długogałązkowym ᛒ oraz krótkogałązkowym ᛓ, w którym dolny trójkąt pozostaje otwarty.

Oznacza głoski /b/, /p/ oraz spółgłoskę szczelinową dwuwargową /ɸ/, przejmując dźwięk p po usunięciu z alfabetu runy Perthro. Wraz z pojawieniem się run kropkowanych dodanie kropki utworzyło znak ᛔ dla głoski /p/, ponownie rozdzielając oba te dźwięki.

Questions to sit with

  • Co rozpoczęło się w ostatnim czasie, co jest jeszcze zbyt małe, by warto było tego zaciekle bronić?
  • Czy traktujesz sam początek tak, jakby był już gotowym rezultatem?
  • Brzoza zasiedla grunt, na którym nic innego się nie przyjmie. Co rozwijasz na zniszczonej ziemi?

Często zadawane pytania

Brzozę, a w szczególności młode drzewo. Obie strofy nordyckie kładą nacisk na niewielki rozmiar i zieleń, a nie na płodność: okryta liśćmi gałąź, małe drzewo, młody krzew czy najbardziej zielonolistna z gałęzi. W interpretacji oznacza początek, który zdołał się przyjąć, lecz pozostaje jeszcze niewielki.

Skojarzenia z narodzinami i wzrostem wynikają bezpośrednio z natury drzewa, dlatego osoby wróżące odnoszą ją do pytań o ciążę. Nowożytnym pomysłem jest natomiast przedstawianie jej jako runy matki czy bogini. Żadna ze strof nordyckich nie zawiera takich odniesień, a poemat staroangielski skupia się na drzewie wypuszczającym pędy bez nasion.

Z powodów czysto formalnych: dla rymu słów líma i tíma. Próby głębszej interpretacji wskazują na mit o Baldrze: Frigg pominęła jemiołę jako zbyt młodą na składanie przysięgi, a Loki wykorzystał to, by doprowadzić do śmierci jej syna. Strofa o młodym drzewie zestawiona z najbrzemienniejszą w skutki młodą rośliną w mitologii byłaby typowym nordyckim żartem, pozostaje to jednak domysłem, a nie bezspornym faktem.

Ponieważ glosy są późniejszą warstwą kopistów i nie należą do pierwotnego poematu. W tym miejscu skryba sięgnął po nazwę pierwszego z brzegu drzewa. To najbardziej ewidentny błąd w całym rękopisie. W innych miejscach te same glosy podają Jupitera dla Óðinna oraz Marsa dla Týra (co jest przemyślanym utożsamieniem) czy aurum dla złota (co stanowi dokładny przekład).

Ár to żniwa i owoc zamkniętego cyklu, odpowiadający w pytaniach o czas pełnemu rokowi. Bjarkan to wzrost kiełkujący na ogołoconej lub zniszczonej ziemi, zanim jeszcze nadejdą w pełni sprzyjające warunki. Sygnalizuje, że proces się rozpoczął i ma potencjał, a nie to, że osiągnął już cel.

Młodszy futhark

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.