Berkano

Kształt

Pionowa laska z dwoma przylegającymi do niej z tej samej strony, zamkniętymi trójkątami. Odpowiada niemal dokładnie łacińskiemu B, co stawia ją obok Fehu, Ansuz i Raidho w grupie run przemawiających za łacińskim lub północnoitalskim pochodzeniem tego pisma.

Dwa zamknięte kształty bywają interpretowane jako piersi, na czym współczesna praktyka mocno opiera skojarzenia tej runy z płodnością. Taki odczyt nie ma oparcia w źródłach historycznych, a symbolika płodności wynika w zupełności z natury samego drzewa.

Drzewo

Betula, czyli brzoza. Rekonstrukcja berkanan jest pewna: staroangielskie beorc, staronordyckie bjǫrk, niemieckie Birke, nowożytne angielskie birch oraz pokrewne formy daleko poza kręgiem germańskim, w tym sanskryckie bhūrja.

Brzoza to gatunek pionierski i na tym fakcie opiera się cała symbolika runy. To pierwsze drzewo zasiedlające ogołocony, spalony lub porzucony grunt: toleruje ubogą glebę, rośnie szybko, obficie się rozsiewa i żyje krótko jak na standardy leśne. Gdy pożar lub wyrąb ogołoci zbocze, brzoza powraca jako pierwsza i przygotowuje grunt dla wolniejszych, bardziej długowiecznych drzew, które z czasem ją zastąpią.

W Europie Północnej jest to również drzewo dalekiej północy, rosnące tam, gdzie niemal nic innego nie przetrwa. Kora brzozowa jest nieprzemakalna i służyła do wyrobu naczyń, krycia dachów oraz, jak pokazują znaleziska z Nowogrodu, jako materiał piśmienniczy.

Pędy bez nasion

Staroangielska strofa jest niezwykle długa: liczy cztery wersy zamiast zwyczajowych trzech, a cała jej treść opiera się na jednym paradoksie.

Brzoza jest bleda leas, pozbawiona owoców. A jednak wydaje tanas butan tudder, pędy bez nasion. Pozostałe wersy strofy skupiają się na jej pięknie: wspaniała w swych gałęziach, wysoka w koronie, strojnie przyozdobiona, okryta liśćmi, sięgająca ku niebu.

Poemat opisuje swoistym językiem wzrost, który nie wynika z oczywistego mechanizmu. Brzoza wytwarza kotki zamiast wyraźnych owoców, a ponadto łatwo odrasta z pnia i odrostów korzeniowych, dzięki czemu ścięte drzewo odradza się bez konieczności sadzenia czegokolwiek.

Jako obraz dla runy jest to metafora precyzyjna i warta zapamiętania. Berkano to nie żniwa, które uosabia Jera i które wymagają pełnego cyklu. To wzrost, który zaczyna się mimo wszystko, z niczego widocznego, zanim warunki zaczną temu sprzyjać.

Loki w strofie norweskiej

Norweski poemat zestawia brzozę z wersem o Lokim przynoszącym szczęście zdrady, co na pierwszy rzut oka nie ma z drzewem żadnego związku.

To typowa cecha tego utworu. Drugie wersy strof norweskich to często niezwiązane z tematem przysłowia lub formuły mnemotechniczne, dobrane ze względu na aliterację i rym, a nie treść. Bjarkan i bar tworzą aliterację, a líma rymuje się z tíma. Konstrukcja pełniła przede wszystkim funkcję metryczną.

Doszukiwanie się głębokiego związku między brzozą a Lokim jest nadinterpretacją. Strofa islandzka, wolna od takich ograniczeń formalnych, podaje po prostu trzy określenia małego, młodego drzewa i na tym poprzestaje.

W inskrypcjach

Jako litera b runa ta występuje w całym korpusie inskrypcji w zwykłych wyrazach i imionach.

W materiale zabytkowym Starszego futharku brak jakichkolwiek poświadczeń użycia Berkano jako talizmanu narodzin lub płodności. Pieśń Sigrdrífumál zawiera wprawdzie wskazówkę dotyczącą bjargrúnar (run pomocnych lub run porodowych), które należało wyryć na dłoni, by ulżyć rodzącej kobiecie, a współczesna praktyka często łączy ten fragment z Berkano ze względu na podobieństwo brzmienia. Staronordycki człon bjarg- oznacza jednak pomoc lub ocalenie, a nie brzozę, więc zbieżność ta opiera się na homofonii, a nie etymologii. Sam tekst to ponadto trzynastowieczna literatura islandzka opisująca legendarną przeszłość.

W czytaniu: pozycja prosta

Berkano oznacza początki, a w szczególności te skromne.

W rozkładzie wskazuje na start: projekt w pierwszych tygodniach istnienia, relację w momencie, gdy zaczyna przeradzać się w coś poważniejszego, czy powrót do sił po chorobie lub kryzysie. Dosłowne narodziny i ciąża to najbardziej bezpośrednie odczytanie, często trafne, gdy pytanie dotyczy tej sfery.

Cechą wyróżniającą Berkano spośród innych run wzrostu jest jej pionierski charakter. Ta runa nie czeka na sprzyjające warunki. Wskazuje na wzrost zakorzeniający się na ogołoconej, spalonej lub zniszczonej ziemi, co czyni ją jednym z najbardziej krzepiących znaków po trudnym okresie. Jest tym, co powraca jako pierwsze.

Z tego samego powodu niesie w sobie także skromność. Brzoza żyje krótko i nie jest drzewem, które zdominuje las na stałe. Berkano rzadko oznacza ostateczny rezultat. Sygnalizuje raczej, że coś się rozpoczęło i ma siłę przetrwać, co po runach takich jak Hagalaz czy Naudhiz stanowi zazwyczaj najcenniejszą informację.

W czytaniu: pozycja odwrócona

Berkano ulega odwróceniu.

W pozycji odwróconej oznacza wzrost, który nie może się przyjąć. Falstart, projekt, który rusza, lecz nie zapuszcza korzeni, lub zablokowany powrót do zdrowia. W pytaniach dotyczących ciąży i rodziny bywa trudnym znakiem i wymaga ostrożnej interpretacji zamiast kategorycznych wyroków.

Drugim odcieniem pozycji odwróconej jest nadmierna kontrola. Troska, która przerodziła się w dominację, opieka hamująca rozwój zamiast go wspierać, czy człowiek ograniczany przez nadgorliwe wyręczanie. Cnotą brzozy jest samodzielne zakorzenianie się; odwrócona Berkano często wskazuje na sytuację, w której coś pielęgnuje się tak natarczywie, że nie ma szans samodzielnie okrzepnąć.

Współczesne warstwy ezoteryczne

Przyporządkowanie bogiń Frigg i Nerthus, żywiołu oraz silnego motywu macierzyńskiego wywodzi się z dwudziestowiecznego odrodzenia runicznego, głównie z prac Thorssona i Aswynn.

Interpretacja kształtu runy jako piersi oraz powiązane z tym nazywanie Berkano runą matki lub runą bogini to koncepcje całkowicie współczesne. Symbolika płodności znajduje pełne uzasadnienie w naturze samego drzewa i nie wymaga takich skojarzeń.

Brzoza posiada autentyczne powiązania obrzędowe w późniejszym europejskim folklorze, między innymi w słowiańskich i bałtyckich zwyczajach wiosennych oraz w motywie brzozowej miotły. Są to rzeczywiste tradycje ludowe, lecz nie stanowią one dowodu na temat Starszego futharku, który wyszedł z użycia całe stulecia przed spisaniem tych wierzeń.

W połączeniu z innymi runami

Berkano z runą Jera (ᛃ) tworzy pełną sekwencję wzrostu: początek przedsięwzięcia oraz cykl, który doprowadzi je do dojrzałości.

Berkano z runą Ingwaz (ᛜ) to zestawienie stosowane we współczesnej praktyce dla oznaczenia dojrzewania i potencjału, który pozostaje zmagazynowany, a nie aktywny. Obie runy mówią o czymś, co jeszcze nie stało się widoczne.

Berkano z runą Hagalaz (ᚺ) wskazuje na zniszczenie czegoś młodego i w rozkładach dotyczących nowych planów bywa najostrzejszym ostrzeżeniem.

Berkano z runą Eihwaz (ᛇ) zestawia ze sobą dwa drzewa: szybkiego pioniera oraz drzewo, które przetrwa wszystko. Zazwyczaj oznacza to wybór między szybkim wzrostem a powolną trwałością.

Berkano z runą Fehu (ᚠ) przesuwa akcent na wzrost w sensie materialnym: pomnażanie majątku i dobytku zamiast rozwoju osoby czy projektu.