ஆப்பிரிக்க அண்டவியல்கள்

இரண்டு அமைப்புகள், அறிவதற்கான ஒரு வழி (Two systems, one way of knowing)

இந்தப் பக்கம் மேற்கத்திய ஜோதிடத்தின் அர்த்தத்தில் 'ஜோதிடம்' அல்லாத, ஆனால் பிரபஞ்சத்தின் ஒழுங்கைப் படிக்கவும், அதில் உள்ள அர்த்தங்களைக் கண்டறியவும் பயன்படும் இரண்டு மேற்கு ஆப்பிரிக்கப் பாரம்பரியங்களை விவரிக்கிறது. முதலாவது யோருபா (Yoruba) மக்களின் இஃபா (Ifa) குறிசொல்லும் கலையாகும். இது கணிதத்தின் மூலம் ஒரு மனிதனின் விதியைப் படிக்கிறது. இரண்டாவது, மாலி நாட்டைச் சேர்ந்த டோகன் (Dogon) மக்களின் அண்டவியலாகும். இது பிரபஞ்சத்தின் படைப்பு, அதன் சிக்கலான நட்சத்திரக் கதைகள் மற்றும் மனித சமூகத்தின் விதிகளை விவரிக்கிறது.

இந்த இரண்டும் ஐரோப்பாவின் அறிவாயியலில் (epistemology) இருந்து வேறுபட்ட ஒரு 'அறிவின்' பார்வையை அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளன. ஐரோப்பிய அறிவியலானது இயற்கை விதிகள் எப்படி இயங்குகின்றன என்பதைப் பொதுமைப்படுத்தி, அதிலிருந்து ஒரு கொள்கையை உருவாக்குகிறது. ஆனால் ஆப்பிரிக்க அமைப்புகள் ஒரு குறிப்பிட்ட நிகழ்வை, ஒரு விரிவான பாரம்பரியக் கதையுடன் இணைக்கின்றன. இஃபா குறிசொல்லும் முறை ஒரு வாடிக்கையாளரின் பிரச்சனைக்குக் காரணமான 'இயற்பியல் விதியைத்' தேடுவதில்லை; மாறாக, அது அந்தப் பிரச்சனைக்கு இணையான ஒரு பழங்காலக் கதையைக் கண்டறிந்து, அந்தக் கதையில் உள்ள தீர்வையே இந்த வாடிக்கையாளருக்கும் கூறுகிறது.

வாய்வழி மரபும் அதன் விமர்சகர்களும் (Oral tradition and its critics)

யோருபா மற்றும் டோகன் மக்கள் தங்களது அறிவை புத்தகங்களில் அல்லாமல், நினைவாற்றல் மற்றும் வாய்வழிக் கவிதைகளிலேயே (oral poetry) பாதுகாத்தனர். அறிஞர்கள் அதைக் கற்றுக்கொள்ளும் முறையே இது ஒரு உண்மையான அறிவுச் செல்வம் என்பதை உறுதிப்படுத்துகிறது.

காலனித்துவ ஆட்சியாளர்கள் இந்த வாய்மொழி மரபுகளை எளிதாகக் குறைத்து மதிப்பிட்டனர். ஆப்பிரிக்கக் கதைகள் வெறுமனே மூடநம்பிக்கைகள் என்றும், அவை உண்மையான தத்துவங்கள் அல்ல என்றும் 19-ஆம் நூற்றாண்டு ஐரோப்பியர்கள் நினைத்தனர். பெனின் தத்துவஞானியான பாலின் ஹவுன்டோண்ட்ஜி (Paulin Hountondji), ஐரோப்பியர்கள் ஆப்பிரிக்காவைப் பற்றி எழுதும் 'எத்னோ-பிலாசபி'யை (ethno-philosophy) கடுமையாக விமர்சித்தார். அவர், 'ஆப்பிரிக்கத் தத்துவம்' என்ற பெயரில் ஐரோப்பியர்கள் உருவாக்கும் கருத்துக்கள், பெரும்பாலும் ஆப்பிரிக்கர்களுக்கே தொடர்பில்லாத ஐரோப்பியக் கற்பனைகளே என்று வாதிட்டார்.

வரலாற்றாசிரியர் ஜான் வான்சினா (Jan Vansina) இதற்கு மற்றொரு திசையிலிருந்து பதிலளித்தார். வாய்மொழி மரபுகள் என்பது வெறுமனே செவிவழிக் கதைகள் அல்ல; அவை ஆவணங்களைப் போலவே கடுமையான விதிகளின்படி மனப்பாடம் செய்யப்பட்டு அடுத்த தலைமுறைக்குக் கடத்தப்படும் வாய்மொழி ஆவணங்கள் (verbal documents) என்று அவர் வாதிட்டார். இஃபா குறிசொல்லும் கலையின் 'எசே' (ese) எனப்படும் கவிதைகளும் இப்படிப்பட்ட வாய்மொழி ஆவணங்களே.

யோருபா அண்டவியல்: ஓருன், ஆயே மற்றும் ஒரிஷாக்கள் (Yoruba cosmology: Orun, Aye and the orisa)

யோருபா அண்டவியலின் தலைப்பில் 'ஓலோடுமரே' (Olodumare) என்ற உச்சக் கடவுள் இருக்கிறார். அவர் உலகைப் படைத்துவிட்டு அதிலிருந்து விலகி நிற்கிறார். அவருக்குக் கீழே, பிரபஞ்சம் இரண்டு பகுதிகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது. ஒன்று 'ஆயே' (Aye), இது மனிதர்கள், விலங்குகள் மற்றும் சூனியக்காரர்கள் வாழும் காணக்கூடிய உலகமாகும். மற்றொன்று 'ஓருன்' (Orun), இது கண்ணுக்குத் தெரியாத ஆன்மீக உலகமாகும். இதில் முன்னோர்களும் மற்றும் 400-க்கும் மேற்பட்ட ஒரிஷாக்கள் (orisa - கடவுள்கள்) வாழ்கின்றனர்.

குறிசொல்லும் கலைக்கு இரண்டு ஒரிஷாக்கள் மிகவும் முக்கியமானவர்கள். 'ஒருன்மிலா' (Orunmila) என்பவர் ஞானத்தின் கடவுள். மனிதன் தன் விதியைத் தேர்ந்தெடுத்தபோது அங்கு சாட்சியாக இருந்தவர் இவரே, எனவே அனைவரின் விதியும் இவருக்குத் தெரியும். இரண்டாவது, 'எசு' (Esu), தந்திரக்காரக் கடவுள். இவர் உலகங்களுக்கிடையில் செய்திகளைக் கொண்டு செல்பவர். இஃபா பலிக்க எசுவின் உதவி கட்டாயம் தேவை, ஏனென்றால் அவரே மனிதர்களின் பலிகளை மற்ற ஒரிஷாக்களுக்குக் கொண்டு செல்கிறார்.

ஓரி, விதி மற்றும் குறிசொல்லுதல் ஏன் தேவை? (Ori, destiny and why divination is needed)

ஒரு யோருபா நபர் மூன்று பகுதிகளைக் கொண்டுள்ளார்: 'அரா' (ara) எனப்படும் உடல், 'எமி' (emi) எனப்படும் மூச்சு அல்லது உயிர், மற்றும் 'ஓரி' (ori) எனப்படும் ஆன்மீகத் தலை (spiritual head). ஓரி என்பது ஒருவருடைய தலைவிதி. ஒரு மனிதன் பிறப்பதற்கு முன்பே ஓருனில் ஓலோடுமரேயிடம் சென்று தனது விதியைத் (ஓரி) தானே தேர்ந்தெடுக்கிறான். அதில் அவன் எவ்வளவு காலம் வாழ்வான், அவனது தொழில் என்ன என்பது போன்ற தகவல்கள் அடங்கியிருக்கும்.

ஆனால் மனிதன் பூமிக்கு வரும் வழியில், 'மறதி மரம்' (tree of forgetfulness) ஒன்றைக் கடந்து வரும்போது தனது விதியை முற்றிலும் மறந்துவிடுகிறான். பூமியில் ஒருவன் தன் விதியிலிருந்து விலகிச் செல்லும்போது அவனுக்கு நோய்கள், வறுமை அல்லது மனக்கவலைகள் வருகின்றன. அவன் மீண்டும் தன் சரியான விதியைக் கண்டறிய இஃபா குறிசொல்லுதல் அவசியமாகிறது.

இஃபா குறிசொல்லும் கலையின் தொடக்கத்தை ஒரு தொன்மக் கதை விவரிக்கிறது. ஒருமுறை ஒருன்மிலா மனிதர்களிடம் கோபமடைந்து பரலோகத்திற்குத் (Orun) திரும்பிவிட்டார். அதனால் பூமியில் குழப்பம் நிலவியது. அவரைச் சமாதானப்படுத்தி பூமிக்கு அழைத்து வர அவரது குழந்தைகள் பரலோகத்திற்குச் சென்றனர். ஆனால் ஒருன்மிலா பூமிக்கு வர மறுத்துவிட்டார். அதற்குப் பதிலாக, அவர் 16 பனை கொட்டைகளைத் தன் குழந்தைகளிடம் கொடுத்து, 'இனிமேல் எந்தப் பிரச்சினை என்றாலும் இந்தக் கொட்டைகளைக் கேட்டுத் தெரிந்துகொள்ளுங்கள்' என்று கூறினார். இதுவே இஃபா குறிசொல்லும் கலையின் தொடக்கமாகும்.

256 ஓடு (The 256 Odu)

இஃபாவின் கணித முறை மிகவும் எளிமையானது மற்றும் சக்தி வாய்ந்தது. ஒரு குறியீடு என்பது நான்கு வரிசைகளைக் கொண்டது. ஒவ்வொரு வரிசையிலும் ஒன்று அல்லது இரண்டு கோடுகள் (marks) இருக்கும். இதை வைத்து 16 முக்கியக் குறியீடுகள் (Meji) உருவாக்கப்படுகின்றன. இந்த 16 குறியீடுகளையும் ஒன்றுடன் ஒன்று இணைப்பதன் மூலம் 256 'ஓடு'கள் (Odu) கிடைக்கின்றன.

பதினாறு முக்கிய ஓடுகளின் (Meji) பொதுவான வரிசையும் அவற்றின் தொடர்புகளும் ஒவ்வொரு பிராந்தியத்திற்கும் மற்றும் ஒவ்வொரு பரம்பரைக்கும் ஏற்ப மாறுபடும், ஆனால் அவற்றின் மைய அர்த்தங்கள் நிலையானவை. வாண்டே அபிம்போலாவின் (Wande Abimbola) படைப்பிலிருந்து எடுக்கப்பட்ட கீழேயுள்ள பட்டியலில், முதலாவது எப்போதும் 'எஜி ஓக்பே' (Eji Ogbe) - இது ஒளியைக் குறிக்கிறது; இரண்டாவது 'ஓயெகு மெஜி' (Oyeku Meji) - இது இருளைக் குறிக்கிறது; மீதமுள்ள பதினான்கு குறியீடுகளும் மனித வாழ்க்கையின் குறுக்கு வழிகளையும் சவால்களையும் விவரிக்கின்றன.

இந்த பதினாறு நான்கு-வரிசைக் குறியீடுகள் யோருபாவுக்கு மட்டும் சொந்தமானவை அல்ல. இவை இஸ்லாமியக் குறிசொல்லும் கலையான 'இல்ம் அல்-ராமல்' (ilm al-ramal) அல்லது மணல் குறிசொல்லுதல் மூலமாக வட ஆப்பிரிக்காவிலிருந்து வந்திருக்கலாம் என்று அறிஞர்கள் கருதுகின்றனர். இந்த மணல் குறிசொல்லும் முறைதான் ஐரோப்பாவில் ஜியோமேன்சி (geomancy) ஆக உருவெடுத்தது. ஐரோப்பிய ஜியோமேன்சி, அரபு இல்ம் அல்-ராமல், மற்றும் யோருபா இஃபா ஆகிய மூன்றுமே ஒரே குறியீட்டு அமைப்பைப் பகிர்ந்துகொள்கின்றன.

குறிசொல்லுதல் (Casting the oracle)

இஃபா குறிசொல்லும் கலையை 'பாபாலாவோ' (babalawo - ரகசியங்களின் தந்தை) என்பவர் வழிநடத்துகிறார். இந்த செயல்முறை வாடிக்கையாளர் ஒரு நாணயத்தில் அல்லது பொருளில் தன் பிரச்சினையை முணுமுணுத்து அதைத் தட்டில் வைப்பதோடு தொடங்குகிறது. வாடிக்கையாளரின் பிரச்சினை என்னவென்று பாபாலாவோவுக்குத் தெரியாது.

குறியீட்டைக் கண்டறிய பாபாலாவோ 16 பனை கொட்டைகளை (ikin) பயன்படுத்துவார். அவர் 16 கொட்டைகளையும் ஒரு கையில் வைத்துக்கொண்டு, மறு கையால் அவற்றைப் பிடிப்பார். அவர் கையில் இரண்டு கொட்டைகள் மீதமிருந்தால், தட்டில் ஒரு கோடு (I) வரைவார். ஒரு கொட்டை மீதமிருந்தால், தட்டில் இரண்டு கோடுகள் (II) வரைவார். எந்தக் கொட்டையும் மீதமில்லை என்றாலோ அல்லது இரண்டுக்கு மேல் மீதமிருந்தாலோ எந்தக் கோடும் வரையமாட்டார். நான்கு முறை இதைச் செய்தால் ஒரு குறியீடு கிடைக்கும்.

இந்தச் செயல்முறை 'இரோகே' (iroke) எனப்படும் மரக் குச்சியால் தட்டைக் தட்டுவதன் மூலம் தொடங்குகிறது. இது ஓருன்மிலா மற்றும் பிற ஒரிஷாக்களை குறிசொல்லுதலுக்கு அழைப்பதாகும்.

குறிசொல்லும் தட்டு (The divining tray)

குறிசொல்லும் தட்டு (opon Ifa) மரத்தால் வட்டமாகவோ, செவ்வகமாகவோ அல்லது அரை வட்டமாகவோ செதுக்கப்பட்டிருக்கும். இது பிரபஞ்சத்தின் எல்லையைக் குறிக்கிறது. பாபாலாவோ தட்டின் மையத்தில் மரத்தூளைத் (iyerosun) தூவி, அதில்தான் குறியீடுகளை வரைவார். வாடிக்கையாளர் தட்டின் வலதுபுறத்தில் அமர்ந்திருப்பார்.

தட்டின் விளிம்பில் சேற்று மீன்கள் மற்றும் ஆமைகள் செதுக்கப்பட்டிருக்கும். இவை இரண்டு உலகங்களுக்கும் (நீர் மற்றும் நிலம்) இடையில் வாழக்கூடிய உயிரினங்கள், எனவே இவை ஓருனுக்கும் (Orun) ஆயேவுக்கும் (Aye) இடையில் செய்திகளைக் கொண்டு செல்லும் ஓரிஷாக்களைக் குறிக்கின்றன. தட்டின் மேல் விளிம்பில் 'எசு'வின் (Esu) முகம் செதுக்கப்பட்டிருக்கும், அது எப்போதும் பாபாலாவோவை நோக்கியே இருக்கும்.

இஃபா கவிதைகளும் பலியும் (Ifa verse and sacrifice)

தட்டில் குறியீடு வரையப்பட்டவுடன், வாசிப்பு கணிதத்திலிருந்து இலக்கியத்திற்கு (literature) மாறுகிறது. ஒவ்வொரு ஓடுவிற்கும் பல கவிதைகள் (ese Ifa) உள்ளன. பாபாலாவோ பல வருடங்களாக மனப்பாடம் செய்துள்ள இந்தக் கவிதைகளை இப்போது பாடத் தொடங்குவார்.

வாண்டே அபிம்போலா (Wande Abimbola) ஒரு முழுமையான இஃபா கவிதை (ese Ifa) எட்டுப் பகுதிகளைக் கொண்ட ஒரு கட்டமைப்பைப் பின்பற்றுகிறது என்று விளக்கினார், இருப்பினும் ஒரு குறிசொல்பவர் நடைமுறையில் அதைச் சுருக்கலாம். இந்தக் கவிதைகள், இன்றைய வாடிக்கையாளர் எதிர்கொள்ளும் அதே துல்லியமான பிரச்சினையைத் தீர்த்துவைத்த முந்தைய வாசிப்பை நினைவுகூருகின்றன:

பாபாலாவோ பல கவிதைகளைப் பாடுவார். வாடிக்கையாளர் தனது பிரச்சினைக்குப் பொருத்தமான ஒரு கவிதையைத் தேர்ந்தெடுப்பார். பிரச்சினை என்னவென்று பாபாலாவோவுக்கு இதுவரை தெரியாது; அந்த முடிவை வாடிக்கையாளரே எடுக்கிறார்.

பெரும்பாலான குறிசொல்லுதல்கள் ஒரு 'பலி' (ebo - sacrifice) உடன் முடிகின்றன. இது கடவுள்களுக்குக் கொடுக்கப்படும் லஞ்சமல்ல, மாறாக பிரபஞ்சத்தில் ஏற்பட்டுள்ள குறைபாட்டைச் சரிசெய்யும் ஒரு செயலாகும். ஒரு வாடிக்கையாளர் பலி கொடுக்கத் தவறினால், அவரது பிரச்சினை தீராது என்று இஃபா கவிதைகள் எச்சரிக்கின்றன.

அட்லாண்டிக் முழுவதும் பரவுதல் (Scattered across the Atlantic)

19-ஆம் நூற்றாண்டில் ஓயோ பேரரசின் (Oyo empire) வீழ்ச்சிக்குப் பிறகு, போர் மற்றும் அடிமை வியாபாரம் காரணமாக பல யோருபா மக்கள் கட்டாயமாக அமெரிக்காவிற்குச் சென்றனர். ஆனால் அவர்கள் தங்களுடன் இஃபாவையும் எடுத்துச் சென்றனர். கியூபாவின் 'லுகுமி' (Lucumi) அல்லது சான்டேரியா மரபிலும், பிரேசிலின் 'காண்டோம்ப்ளே' (Candomble) மரபிலும் இஃபா இன்றும் பாதுகாக்கப்படுகிறது. இன்று இஃபா ஆப்பிரிக்காவைத் தாண்டி உலகளாவிய ஒரு ஆன்மீக மரபாக வளர்ந்துள்ளது.

டோகன் அண்டவியல்: அம்மா, நோம்மோ மற்றும் வெளிறிய நரி (Dogon cosmology: Amma, the Nommo and the Pale Fox)

டோகன் (Dogon) மக்கள் மாலி நாட்டின் பந்தியாகரா எஸ்கார்ப்மென்ட் (Bandiagara Escarpment) என்ற செங்குத்தான பாறைப் பகுதிகளில் வாழ்கின்றனர். அவர்கள் இஸ்லாமியப் படையெடுப்புகளிலிருந்து தப்பிக்க இங்கு வந்து குடியேறினர். டோகன் அண்டவியலில் ஒரு மாபெரும் படைப்புக் கதையும், இரட்டையர்கள் பற்றிய கருத்தாக்கமும், சிரியஸ் நட்சத்திரத்தைப் பற்றிய மர்மமான அறிவும் உள்ளன.

டோகன் சிந்தனை உலகிற்குத் தெரிய வந்ததற்கு முக்கியக் காரணம் பிரெஞ்சு மானுடவியலாளர் மார்செல் கிரியால் (Marcel Griaule) ஆவர். அவர் 1947-ல் ஓகோடெமிலி (Ogotemmêli) என்ற பார்வையற்ற டோகன் வேட்டைக்காரரைச் சந்தித்து 33 நாட்கள் அவரிடம் பேசினார். அதன்பின்னர் ஜெர்மைன் டைட்டர்லென் (Germaine Dieterlen) என்பவருடன் இணைந்து 'Le Renard Pâle' (The Pale Fox - வெளிறிய நரி) என்ற மாபெரும் அண்டவியல் நூலை எழுதினார்.

இந்தக் கதையின்படி, 'அம்மா' (Amma) என்ற படைப்புக் கடவுள் பிரபஞ்சத்தை ஒரு 'அண்ட முட்டைக்குள்' (Cosmic egg) இருந்து படைத்தார். இந்த முட்டைக்குள் 'நோம்மோ' (Nommo) எனப்படும் இரட்டையர்கள் (பாதி மனிதன், பாதி மீன் போன்ற உயிரினங்கள்) உருவாக்கப்பட்டனர். ஆனால், இரட்டையர்களில் ஒருவரான ஓகோ (Ogo) முட்டைக்குள் அடைபட்டிருப்பதைக் கண்டு பொறுமையிழந்து, முட்டையை உடைத்துக் கொண்டு வெளியேறினார். அவர் 'வெளிறிய நரியாக' (Pale Fox) மாறி, பூமியில் வந்து குழப்பத்தை ஏற்படுத்தினார். அம்மாவால் படைக்கப்பட்ட தூய்மையான உலகம் ஓகோவால் பாழாக்கப்பட்டது. இதனைச் சரிசெய்ய, அம்மா மற்றொரு நோம்மோவைப் பலியிட்டு, அதன் உடலை எட்டுத் துண்டுகளாக வெட்டிப் பிரபஞ்சத்தின் நாலாபுறமும் வீசினார். இதுவே மனித சமூகத்தின் ஒழுங்கிற்கும், அண்டத்தின் அமைப்புக்கும் அடிப்படையானது.

கிரியாலின் நோக்கம் ஆப்பிரிக்கர்களைப் பற்றிய ஐரோப்பியப் பார்வையை மாற்றுவதாகும். ஆப்பிரிக்கர்கள் வெறுமனே நாகரிகமற்றவர்கள் அல்ல, அவர்கள் பிளாட்டோ (Plato) மற்றும் பித்தகோரஸ் (Pythagoras) போன்ற மிகச் சிறந்த தத்துவவாதிகள் என்று அவர் வாதிட்டார்.

சிரியஸ் விவாதம் (The Sirius controversy)

1950 ஆம் ஆண்டில் கிரியால் மற்றும் டைட்டர்லென் ஆகியோர் 'ஒரு சூடானிய சிரியஸ் அமைப்பு' (A Sudanese Sirius System) என்ற கட்டுரையை வெளியிட்டனர், இது ஓகோடெமிலியுடனான கிரியாலின் நேரத்தையும் பிற்கால நேர்காணல்களையும் அடிப்படையாகக் கொண்டது. வெறும் கண்களுக்குத் தெரியாத சிரியஸ் நட்சத்திர அமைப்பைப் பற்றிய விரிவான, ரகசிய அறிவை டோகன் மக்கள் கொண்டிருந்ததாக அவர்கள் தெரிவித்தனர். பிரெஞ்சு மானுடவியலாளர்களின் கூற்றுப்படி, டோகன் தீட்சை பெற்றவர்களுக்குச் சிரியஸ் நட்சத்திரத்தின் ஒரு துணை நட்சத்திரம் (சிரியஸ் பி) மற்றும் அவர்களது மிக முக்கியமான சடங்கைக் கட்டுப்படுத்தும் மூன்றாவது நட்சத்திரம் (சிரியஸ் சி) பற்றியும் தெரிந்திருந்தது.

வானியலோடு இதன் ஒற்றுமைகள் நிஜமானவை. சிரியஸ் பி (Sirius B) என்ற நட்சத்திரம் உண்மையிலேயே உள்ளது. அது 50 ஆண்டுகளுக்கு ஒருமுறை சிரியஸ் ஏ-வைச் சுற்றி வருகிறது. அது வெள்ளை நிறக் குள்ள நட்சத்திரம் (White dwarf), எனவே அது மிகவும் கனமானது மற்றும் வெறும் கண்களுக்குத் தெரியாதது. தொலைநோக்கிகள் இல்லாமல் டோகன் மக்கள் இதை எப்படி அறிந்தார்கள் என்பது ஒரு பெரிய கேள்வியாக மாறியது.

1976-ல் ராபர்ட் டெம்பிள் (Robert Temple) என்பவர் எழுதிய 'The Sirius Mystery' என்ற புத்தகம், சிரியஸ் நட்சத்திரத்திலிருந்து வந்த வேற்று கிரகவாசிகள்தான் (Aliens) டோகன் மக்களுக்கு இந்த அறிவைக் கொடுத்தனர் என்று வாதிட்டது. ஆனால் பிரபல வானியலாளர் கார்ல் சாகன் (Carl Sagan) இதை மறுத்தார். 1920-களிலேயே சிரியஸ் பி பற்றிய செய்திகள் பிரெஞ்சுப் பத்திரிகைகளில் வெளிவந்தன. டோகன் மக்கள் பிரெஞ்சுப் பள்ளிகளிலிருந்தோ அல்லது ஐரோப்பியப் பார்வையாளர்களிடமிருந்தோ இந்த அறிவைப் பெற்று, அதைத் தங்களின் புராணக் கதைகளில் இணைத்திருக்கலாம் என்று அவர் வாதிட்டார்.

இதில் முக்கியமான ஆய்வு டச்சு மானுடவியலாளர் வால்டர் வான் பீக் (Walter van Beek) என்பவரிடமிருந்து வந்தது. அவர் 1980-களில் டோகன் மக்களிடம் சென்று ஆய்வு செய்தார். ஆனால் எந்த ஒரு டோகன் நபருக்கும் 'போ டோலோ' (Po Tolo - சிரியஸ் பி) பற்றித் தெரிந்திருக்கவில்லை. 'போ டோலோ' என்பது வெறுமனே ஒரு சிறிய நட்சத்திரத்தைக் குறிக்கும் சொல் என்றும், அது சிரியஸ் பி இல்லை என்றும் அவர்கள் கூறினர். மேலும் 'சிகுய்' (Sigui) சடங்கு என்பது 60 ஆண்டுகளுக்கு ஒருமுறை நடக்கும் ஒரு சடங்கே தவிர, அது சிரியஸ் நட்சத்திரத்தின் 50-ஆண்டுச் சுழற்சியைக் குறிக்கவில்லை என்றும் வான் பீக் நிரூபித்தார். கிரியால் மட்டுமே டோகன் மக்களிடம் கேள்விகளைக் கேட்டு இந்த விசித்திரமான கதையை உருவாக்கினார் என்று அவர் கூறினார்.

ஆனாலும் ஒரு சிறிய மர்மம் இன்னும் உயிர்ப்போடு உள்ளது. 1995-ல் இரண்டு பிரெஞ்சு வானியலாளர்கள், சிரியஸ் நட்சத்திர அமைப்பில் 'சிரியஸ் சி' (Sirius C - டோகன் மொழியில் எம்மே யா) என்ற மூன்றாவது நட்சத்திரம் இருப்பதற்கான ஒரு சிறிய ஈர்ப்பு விசையைக் (gravitational pull) கண்டறிந்தனர். ஆனால் இது இன்னும் உறுதிப்படுத்தப்படவில்லை.

இரண்டு மரபுகளும் பகிர்ந்துகொள்வது என்ன (What the two traditions share)

இஃபா மற்றும் டோகன் அண்டவியல் ஆகிய இரண்டும் வெவ்வேறு வழிகளில் ஒரே மாதிரியான கருத்துக்களுக்கு வந்து சேர்கின்றன. இஃபாவில், ஓலோடுமரே (Olodumare) உலகைப் படைத்துவிட்டு விலகி நிற்கிறார், எசு (Esu) என்ற தந்திரக்காரக் கடவுள் குழப்பத்தை ஏற்படுத்துகிறார், மற்றும் பாபாலாவோ குறிசொல்லி அதைச் சரிசெய்கிறார். டோகனில், அம்மா (Amma) உலகைப் படைத்துவிட்டு விலகியிருக்கிறார், வெளிறிய நரி (Pale Fox) கலகம் செய்து குழப்பத்தை ஏற்படுத்துகிறது, மற்றும் சடங்குகள் (பலியிடுதல்) மூலமாக மனிதர்கள் அந்த ஒழுங்கை மீண்டும் நிலைநாட்டுகிறார்கள்.

இரண்டிலும், உலகம் என்பது படிக்கக்கூடிய (legible) ஒன்றாகும். ஒழுங்கும் குழப்பமும் (Order and disorder) எதிரிகள் அல்ல, அவை இரண்டும் பிரபஞ்சத்தின் சமநிலைக்குத் தேவையான இயந்திரங்களாகும். ஒரு மனிதனின் வேலை அந்த உலகிலிருந்து தப்பித்துச் செல்வதல்ல; பலி மற்றும் சடங்குகள் மூலமாகப் பிரபஞ்சத்தின் பெரிய வடிவமைப்பில் தனது சரியான இடத்தைக் கண்டறிவதாகும்.