Αφρικανικές κοσμολογίες

Δύο συστήματα, ένας τρόπος γνώσης

Αυτή η σελίδα καλύπτει δύο δυτικοαφρικανικές παραδόσεις που συχνά ομαδοποιούνται με την αστρολογία, αλλά λειτουργούν διαφορετικά από αυτήν. Οι Γιορούμπα της νοτιοδυτικής Νιγηρίας, του Μπενίν και του Τόγκο διαβάζουν το πεπρωμένο μέσω του Ίφα, ενός μαντείου που επιλέγει ένα από τα 256 σημάδια και στη συνέχεια αντλεί από την ποίηση που είναι αποθηκευμένη κάτω από αυτό το σημάδι. Οι Ντόγκον των γκρεμών του Μπαντιαγκάρα στο Μαλί διατηρούν μια ιστορία δημιουργίας μεγάλης πολυπλοκότητας και έγιναν παγκοσμίως γνωστοί για τις αστρικές τους παραδόσεις σχετικά με τον Σείριο. Κανένα από τα δύο δεν καταστρώνει έναν χάρτη των πλανητών κατά τη γέννηση. Αυτό που μοιράζονται με την αστρολογία είναι η πεποίθηση ότι ο κόσμος έχει τάξη και είναι αναγνώσιμος, και ότι η ζωή ενός ατόμου ανήκει σε αυτήν την τάξη.

Και τα δύο βασίζονται επίσης σε μια θεώρηση της γνώσης που διαφέρει από το μοντέλο της τάξης. Η γνώση σε αυτές τις παραδόσεις συγκεντρώνεται μέσω των αισθήσεων, μέσω κληρονομημένης διδασκαλίας, μέσω διαίσθησης και μέσω μαντείας, η οποία φτάνει εκεί που δεν μπορούν οι αισθήσεις. Κρίνεται λιγότερο από το αν είναι αφηρημένα αληθινή παρά από το αν αποκαθιστά την ισορροπία: μεταξύ ενός ατόμου και της κοινότητάς του, μεταξύ των ζωντανών και των προγόνων, μεταξύ των ανθρώπων και των αόρατων δυνάμεων. Η αντίθεση του Léopold Sédar Senghor με τον Ντεκάρτ, που συχνά παραφράζεται ως «Αισθάνομαι, άρα υπάρχω», και η νοτιοαφρικανική λέξη ubuntu, ένα άτομο είναι άτομο μέσω άλλων ατόμων, είναι οι φράσεις που δανείζονται συχνότερα για να περιγράψουν αυτή την οπτική, αν και καμία από τις δύο δεν προέρχεται από τους ίδιους τους Γιορούμπα ή τους Ντόγκον.

Η προφορική παράδοση και οι επικριτές της

Οι Γιορούμπα και οι Ντόγκον κράτησαν τη γνώση τους στη μνήμη και τον λόγο και όχι σε βιβλία. Ο Amadou Hampâté Bâ έθεσε το ζήτημα ξεκάθαρα το 1960, λέγοντας στην UNESCO ότι στην Αφρική ένας γέρος που πεθαίνει είναι μια βιβλιοθήκη που καίγεται.

Η προφορικότητα έκανε αυτές τις παραδόσεις εύκολο να απορριφθούν από τους αποικιακούς συγγραφείς ως έθιμα και όχι ως σκέψη. Μια πιο αιχμηρή κριτική προήλθε μέσα από την αφρικανική φιλοσοφία. Ο φιλόσοφος από το Μπενίν Paulin Hountondji απέρριψε αυτό που ονόμασε εθνοφιλοσοφία, την προσέγγιση του Bantu Philosophy (1945) του Placide Tempels και του μελετητή από τη Ρουάντα Alexis Kagame, η οποία παρουσίαζε τις συλλογικές, ανώνυμες πεποιθήσεις ενός λαού ως φιλοσοφία του. Για τον Hountondji αυτό επαναλάμβανε την αποικιακή εικόνα των Αφρικανών ως μιας ομάδας χωρίς μεμονωμένους στοχαστές, και η πραγματική φιλοσοφία χρειαζόταν γραπτά κείμενα με τα οποία θα μπορούσαν να διαφωνήσουν οι μετέπειτα αναγνώστες.

Ο ιστορικός Jan Vansina απάντησε από μια άλλη κατεύθυνση. Έδειξε ότι οι προφορικές παραδόσεις έχουν τους δικούς τους κανόνες απόδοσης, μνήμης και διόρθωσης και μπορούν να σταθμιστούν ως αποδείξεις, και ήταν ανοιχτός σχετικά με το πώς παρεκκλίνουν: η μνήμη είναι επιλεκτική, και όσο πιο πίσω φτάνει μια παράδοση, τόσο περισσότερο συμπιέζεται. Το Ίφα είναι το ισχυρότερο επιχείρημα ενάντια στην κατηγορία ότι η προφορική γνώση πρέπει να είναι στατική. Οι στίχοι του είναι αρκετά σταθεροί ώστε να αναγνωρίζονται σε όλες τις περιοχές, αλλά και αρκετά ευέλικτοι ώστε ένας μάντης να τους προσαρμόζει σε κάθε νέο πελάτη.

Κοσμολογία των Γιορούμπα: Orun, Aye και τα orisa

Στην κορυφή του σύμπαντος των Γιορούμπα βρίσκεται ο Olodumare, το υπέρτατο ον, μακριά από την καθημερινή λατρεία. Κάτω από τον Olodumare βρίσκονται τα orisa, οι θεότητες που κυβερνούν τις φυσικές δυνάμεις και το ανθρώπινο έργο, και οι πρόγονοι. Ο κόσμος χωρίζεται στο Orun, τον αόρατο κόσμο, και το Aye, την ορατή γη, όπου η παράδοση λέει ότι τα orisa έφτασαν πρώτα στο Ile-Ife, την πόλη που οι Γιορούμπα θεωρούν το λίκνο της ανθρωπότητας. Απέναντι από τα orisa στέκονται τα ajogun, οι δυνάμεις του θανάτου, της ασθένειας, της απώλειας και της κακοτυχίας.

Δύο φιγούρες έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τη μαντεία. Ο Orunmila είναι το orisa της σοφίας και ο προστάτης του Ίφα. Τα ονόματα επαίνου του περιλαμβάνουν το Eleri ipin, μάρτυρας του πεπρωμένου, επειδή ήταν παρών όταν κάθε ψυχή επέλεγε τη μοίρα της. Ο Esu είναι ο θεϊκός αγγελιοφόρος που στέκεται στα σταυροδρόμια και μεταφέρει τις θυσίες από τους ανθρώπους στις δυνάμεις από πάνω. Δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός: επιβάλλει τους κανόνες ανταλλαγής μεταξύ των orisa και των ajogun, γι' αυτό και συχνά μεταφράζεται λανθασμένα ως διάβολος.

Ori, πεπρωμένο και γιατί χρειάζεται η μαντεία

Το άτομο των Γιορούμπα έχει τρία μέρη: ara, το σώμα· emi, την αναπνοή της ζωής· και ori, το εσωτερικό κεφάλι, το οποίο φέρει το πεπρωμένο ενός ατόμου. Σε μια γνωστή ιστορία του Ίφα, τρεις φίλοι, ο Oriseeku, ο Orileemere και ο Afuwape, ταξιδεύουν στον ουρανό για να επιλέξουν τα κεφάλια τους. Μόνο ο Afuwape συμβουλεύεται το Ίφα και κάνει τη συνταγογραφούμενη θυσία, και μόνο αυτός επιλέγει ένα καλό ori. Το ηθικό δίδαγμα δεν είναι ότι η μοίρα καθορίζεται στην πύλη του ουρανού, αλλά ότι οι συμβουλές και οι θυσίες διαμορφώνουν την εξέλιξη μιας ζωής.

Μόλις γεννηθεί, ένα άτομο ξεχνά το πεπρωμένο που επέλεξε. Μπορεί να απομακρυνθεί από αυτό μέσω των δικών του λαθών, μέσω του φθόνου και της μαγείας, ή μέσω των ajogun. Το Ίφα είναι το μέσο για να μάθει ένα άτομο πού βρίσκεται σε σχέση με το ori του και τι πρέπει να γίνει για να ενωθούν και πάλι τα δύο. Σε αυτήν την οπτική, το πεπρωμένο είναι μια κατεύθυνση, όχι μια καταδίκη.

Η παράδοση εξηγεί την προέλευση του μαντείου με μια ιστορία απόσυρσης. Ο Orunmila έζησε κάποτε στη γη, αλλά αφού προσβλήθηκε από ένα από τα δικά του παιδιά, επέστρεψε στον ουρανό. Η γη έπεσε σε αταξία: οι γυναίκες δεν μπορούσαν να γεννήσουν, η βροχή δεν έπεφτε και τίποτα δεν ευημερούσε. Όταν τα παιδιά του τον παρακάλεσαν να επιστρέψει, εκείνος αρνήθηκε, αλλά τους έδωσε δεκαέξι καρύδια φοίνικα και τους είπε να τα συμβουλεύονται όποτε τον χρειάζονται. Άλλοι στίχοι δίνουν στην Osun, το orisa του γλυκού νερού, έναν ρόλο στην ίδρυση της μαντείας, και αυτή συνδέεται στενά με το μαντείο των δεκαέξι κοχυλιών.

Τα 256 Odu

Η αριθμητική του Ίφα είναι απλή και ισχυρή. Ένα σημάδι είναι δύο στήλες των τεσσάρων σημαδιών, με κάθε σημάδι μονό ή διπλό. Τέσσερα σημάδια σε μια στήλη δίνουν δεκαέξι πιθανές στήλες, και δύο στήλες δίνουν 16 × 16 = 256 Odu. Όταν και οι δύο στήλες είναι ίδιες, το σημάδι είναι ένα από τα δεκαέξι Meji, τα δίδυμα, που κατατάσσονται ως τα κύρια Odu. Τα υπόλοιπα 240 είναι συνδυασμοί που ονομάζονται από τα δύο μισά τους, όπως το Ogbe-Oyeku.

Η κοινή σειρά και οι συσχετίσεις των δεκαέξι Meji στην πρακτική των Γιορούμπα παρατίθενται παρακάτω. Τα θέματα είναι ένας οδηγός και όχι ένα σταθερό λεξικό: κάθε Odu κρατά εκατοντάδες στίχους που δείχνουν προς πολλές κατευθύνσεις, και η κατάταξη των κατώτερων σημαδιών διαφέρει μεταξύ των πόλεων των Γιορούμπα, των Φον του Μπενίν και της κουβανικής παράδοσης. Το Eji Ogbe είναι το ανώτερο παντού.

Τα δεκαέξι σχήματα τεσσάρων σημαδιών δεν είναι αποκλειστικά των Γιορούμπα. Οι Φον του Μπενίν ονομάζουν το σύστημα Fa και οι Έουε το ονομάζουν Afa. Το sikidy της Μαδαγασκάρης χρησιμοποιεί τα ίδια δεκαέξι σχήματα, όπως και η αραβική μαντεία της άμμου που ονομάζεται ʿilm al-raml, η οποία έφτασε στην Ευρώπη ως γεωμαντεία. Ο Bascom και άλλοι θεώρησαν ότι αυτό αποτελεί σημάδι ιστορικής επαφής μέσω της Σαχάρας. Τα σχήματα από μόνα τους δεν μπορούν να το αποδείξουν, αφού κάθε σύστημα τεσσάρων δυαδικών σημαδιών έχει ακριβώς δεκαέξι μορφές· τα κοινά ονόματα, οι σειρές και οι χρήσεις είναι οι ισχυρότερες αποδείξεις.

Ρίχνοντας το μαντείο

Μια συνεδρία διευθύνεται από έναν babalawo, τον «πατέρα των μυστικών», ή από μια γυναίκα ιέρεια, μια iyanifa. Τα εργαλεία είναι τα δεκαέξι ikin, καρύδια φοίνικα με τουλάχιστον τέσσερα μάτια· η αλυσίδα opele· ο opon Ifa, ο δίσκος μαντείας· το iroke, ένα χτυπητήρι συχνά σκαλισμένο από ελεφαντόδοντο ή ξύλο· το agere, ένα δοχείο με καπάκι για τα καρύδια· το iyerosun, η ωχροκίτρινη σκόνη που παράγεται από έντομα που τρυπούν το ξύλο στο δέντρο irosun· και τα ibo, μικρά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται για να θέσουν ερωτήσεις ναι ή όχι στο μαντείο, όπως ένα ζευγάρι ενωμένα κοχύλια και ένα κομμάτι οστό.

Με τα καρύδια φοίνικα, ο μάντης κρατά και τα δεκαέξι στο αριστερό του χέρι και προσπαθεί να τα πάρει με το δεξί με μία κίνηση. Εάν ένα καρύδι μείνει πίσω, σχεδιάζει δύο σημάδια στη σκόνη· εάν μείνουν δύο, ένα σημάδι· με κάθε άλλο αριθμό προσπαθεί ξανά. Οκτώ έγκυρα πιασίματα φτιάχνουν ένα πλήρες σχήμα, το οποίο καταγράφεται σε δύο στήλες των τεσσάρων, με τη δεξιά στήλη να γεμίζει πρώτη. Το opele κάνει την ίδια δουλειά σε μια ρίψη: οκτώ μισά κελύφη σπόρων σε μια αλυσίδα πέφτουν με την κοίλη ή την κυρτή πλευρά προς τα πάνω, και κάθε πλευρά της αλυσίδας δίνει μια στήλη.

Η συνεδρία ανοίγει με το iroke να χτυπά τον δίσκο για να καλέσει τον Orunmila. Συνήθως, ο πελάτης ψιθυρίζει την ερώτηση σε ένα νόμισμα ή στο ibo αντί να την πει στον μάντη, ώστε η διάγνωση να προέρχεται από το μαντείο και όχι από τις μαντεψιές του μάντη.

Ο δίσκος μαντείας

Ο opon Ifa είναι σκαλισμένος από ένα κομμάτι ξύλο, στρογγυλός, τετράγωνος ή ορθογώνιος, με ένα ρηχό πηγάδι για τη σκόνη. Το περίγραμμα είναι εκεί που μιλάει ο γλύπτης. Η κορυφή του δίσκου, το oju opon, το πρόσωπο, βρίσκεται απέναντι από τον μάντη και σχεδόν πάντα δείχνει το πρόσωπο του Esu, που παρακολουθεί την ανάγνωση που θα μεταφέρει στον ουρανό. Το κάτω μέρος, το ese opon, το πόδι, βρίσκεται πιο κοντά στον μάντη, και οι δύο πλευρές είναι περαιτέρω κατονομασμένα τέταρτα, ώστε ο δίσκος να εκθέτει το σταυροδρόμι του κόσμου.

Γύρω από το χείλος εμφανίζονται λασπόψαρα και χελώνες, πλάσματα τόσο του νερού όσο και της στεριάς και άρα εμβλήματα ενός μάντη που κινείται μεταξύ των κόσμων· πουλιά· πλεγμένα φίδια· ιππείς για τη βασιλική εξουσία· και γονατιστές γυναίκες με μπολ, η στάση κάποιου που ζητά έλεος από τα orisa. Οι ιστορικοί τέχνης Rowland Abiodun, Henry John Drewal και John Pemberton III έχουν περιγράψει πώς ορισμένα περιγράμματα αφηγούνται μια ενιαία, συνδεδεμένη ιστορία, ενώ άλλα τοποθετούν άσχετες φιγούρες δίπλα-δίπλα, ως τις πολλές ανεξάρτητες δυνάμεις που πιέζουν έναν μάντη και έναν πελάτη ταυτόχρονα.

Οι στίχοι του Ίφα και η θυσία

Μόλις το σημάδι βρεθεί στον δίσκο, η ανάγνωση περνά από την αριθμητική στη λογοτεχνία. Κάθε Odu κρατά πολλά απομνημονευμένα ποιήματα που ονομάζονται ese Ifa, και ένας babalawo περνά χρόνια μαθητείας μαθαίνοντάς τα. Η UNESCO ανακήρυξε το σώμα του Ίφα Αριστούργημα της Προφορικής και Άυλης Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας το 2005, και το ενέγραψε στον Αντιπροσωπευτικό της Κατάλογο το 2008.

Ο Wande Abimbola έδειξε ότι ένα πλήρες ese Ifa ακολουθεί ένα κανονικό μοτίβο οκτώ μερών. Τα αρχικά μέρη είναι τα πιο σταθερά· τα μεταγενέστερα είναι πιο ανοιχτά στα λόγια του ίδιου του μάντη, και οι σύντομοι στίχοι μπορεί να παραλείψουν μερικά.

Ο μάντης απαγγέλλει αρκετούς στίχους από το σημάδι που έριξε, και ο πελάτης επιλέγει την ιστορία που ταιριάζει στην περίπτωσή του. Οι ιστορίες λειτουργούν με αναλογία. Ένας στίχος για έναν ελέφαντα που αγνοεί τον μάντη και πέφτει στον κυνηγό, ακούγεται ως προειδοποίηση στον πελάτη, όχι ως ζωολογία.

Οι περισσότερες αναγνώσεις καταλήγουν στο ebo, τη θυσία: μια προσφορά τροφής, ζώων, υφάσματος, χρημάτων ή εργασίας, η οποία μοιράζεται στα orisa, τους προγόνους και τους γείτονες. Ο Esu μεταφέρει το μερίδιό του στις δυνάμεις από πάνω και κρατά τα ajogun μακριά. Εδώ η θυσία είναι μια μορφή ανταλλαγής που επιδιορθώνει τις σχέσεις, όχι μια εγγυημένη αγορά ενός αποτελέσματος. Επειδή οι στίχοι φέρουν επίσης φυτικές θεραπείες, ιστορία, ταμπού και ηθική, το Ίφα λειτουργεί ως μια εγκυκλοπαίδεια με ευρετήριο τα 256 σημάδια.

Διασκορπισμένοι στον Ατλαντικό

Η παράδοση των Γιορούμπα θυμάται την πτώση της αυτοκρατορίας του Oyo μέσα από μια κατάρα. Γύρω στη δεκαετία του 1790 ο Alaafin Awole, απορριφθείς από τον δικό του στρατό, λέγεται ότι έριξε βέλη προς τον βορρά, τον νότο, την ανατολή και τη δύση και έσπασε ένα πήλινο πιάτο, δηλώνοντας ότι όπως το σπασμένο πιάτο δεν μπορούσε να επιδιορθωθεί, έτσι και ο λαός του θα μεταφερόταν ως σκλάβοι προς κάθε κατεύθυνση. Καθώς η αυτοκρατορία κατέρρεε στις αρχές του 19ου αιώνα, ο πόλεμος έστειλε μεγάλους αριθμούς αιχμαλώτων Γιορούμπα στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, κυρίως στην Κούβα και τη Βραζιλία. Εκεί, το Ίφα και τα orisa ανοικοδομήθηκαν στη Σαντερία (Santería), ή Λουκουμί (Lucumí), και στο Καντομπλέ (Candomblé), και γι' αυτό τον λόγο τα 256 Odu συμβουλεύονται σήμερα στην Αβάνα, στο Σαλβαδόρ, στο Μαϊάμι και στη Νέα Υόρκη, καθώς και στη Νιγηρία.

Κοσμολογία των Ντόγκον: Ο Άμμα, οι Nommo και η Χλωμή Αλεπού

Οι Ντόγκον εγκαταστάθηκαν πάνω και κάτω από τον γκρεμό του Μπαντιαγκάρα, έναν βράχο από ψαμμίτη ύψους περίπου 500 μέτρων, περίπου ανάμεσα στον δέκατο τέταρτο και τον δέκατο έκτο αιώνα. Οι γκρεμοί τους προστάτευαν από τα κράτη και τους επιδρομείς των πεδιάδων, και βοήθησαν τη θρησκεία τους να επιζήσει από την εξάπλωση του Ισλάμ στην περιοχή. Η ζωή του χωριού είναι οργανωμένη γύρω από αυτή τη θρησκεία: ο hogon είναι ο ανώτερος ιερέας μιας περιοχής, και η χαμηλοτάβανη toguna, όπου μαζεύονται οι άνδρες για να μιλήσουν, είναι πολύ χαμηλή για να σταθείς όρθιος, γεγονός που λέγεται ότι κρατά τις διαφωνίες καθιστές και ήρεμες.

Οι ξένοι γνωρίζουν τη σκέψη των Ντόγκον κυρίως μέσα από τον Γάλλο εθνογράφο Marcel Griaule και τη συνάδελφό του Germaine Dieterlen. Ο Griaule ήρθε για πρώτη φορά με την αποστολή Ντακάρ-Τζιμπουτί του 1931. Το 1946 πέρασε τριάντα τρεις ημέρες ακούγοντας τον τυφλό γέροντα Ogotemmêli, του οποίου η αφήγηση έγινε το Dieu d'eau (1948), γνωστό στα αγγλικά ως Conversations with Ogotemmêli. Ακολούθησε το πιο πυκνό Le Renard pâle, Η Χλωμή Αλεπού, το 1965, εννέα χρόνια μετά τον θάνατο του Griaule.

Σε αυτή την αφήγηση, ο δημιουργός Άμμα σχημάτισε τον κόσμο μέσα σε ένα αυγό, όπου οι σπόροι των πάντων αναπτύσσονταν σε ζευγάρια διδύμων. Οι Nommo, αμφίβια δίδυμα όντα που συνδέονται με το νερό, τον λόγο και την τάξη, προορίζονταν να αναδυθούν σε αρμονία. Ένα ον, ο Ogo, ξεπήδησε πριν την ώρα του αναζητώντας τον δίδυμό του, αποκόπτοντας ένα μέρος του πλακούντα, το οποίο έγινε η γη. Η εξέγερσή του έφερε αταξία, ξηρασία και ατέλεια στη δημιουργία, και ο Άμμα τον μετέτρεψε στη χλωμή αλεπού, τον Yurugu. Ένας Nommo θυσιάστηκε για να αποκατασταθεί η τάξη και στη συνέχεια κατέβηκε στη γη σε μια κιβωτό με τους πρώτους προγόνους, φέρνοντας την ομιλία, τις τέχνες και τη γεωργία. Σε αυτήν την ανάγνωση, το τελετουργικό των Ντόγκον είναι η συνεχής επιδιόρθωση ενός κόσμου που χάλασε κατά τη γέννησή του. Οι Ντόγκον εξακολουθούν να διαβάζουν τα ίχνη της αλεπούς στα τραπέζια μαντείας στην άμμο, αφού ο επαναστάτης που γνωρίζει τα μυστικά της δημιουργίας, γνωρίζει επίσης τι πρόκειται να συμβεί.

Ο σκοπός του Griaule ήταν εν μέρει πολεμικός. Ήθελε να δείξει ότι ένας αφρικανικός λαός κατείχε μια φιλοσοφία τόσο πλήρη και συνεκτική όσο οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο, ενάντια σε μια αποικιακή επιστήμη που αντιμετώπιζε τους Αφρικανούς ως στερούμενους συστηματικής σκέψης.

Η διαμάχη για τον Σείριο

Το 1950, ο Griaule και η Dieterlen δημοσίευσαν ένα άρθρο για αυτό που ονόμασαν Σουδανικό σύστημα του Σείριου. Ανέφεραν ότι οι μυημένοι των Ντόγκον γνώριζαν πως ο Σείριος, sigi tolo, είχε έναν αόρατο σύντροφο, τον po tolo, που πήρε το όνομά του από το φόνιο (fonio), τον μικρότερο καλλιεργούμενο σπόρο. Ο Po tolo ειπώθηκε ότι ήταν το μικρότερο και βαρύτερο από τα άστρα, φτιαγμένος από ένα μέταλλο που ονομαζόταν sagala, και ότι έκανε κύκλο γύρω από τον Σείριο σε ελλειπτική τροχιά μια φορά στα πενήντα χρόνια. Πρόσθεσαν ένα τρίτο άστρο, το emme ya tolo, το άστρο του θηλυκού σόργου, με έναν δικό του δορυφόρο. Ο Griaule και η Dieterlen συνέδεσαν επίσης την τελετή Sigui των εξήντα ετών με αυτόν τον κύκλο.

Οι παραλληλισμοί με την αστρονομία είναι πραγματικοί. Ο Σείριος Β υπάρχει· είναι ένας λευκός νάνος, περίπου στο μέγεθος της Γης με περίπου τη μάζα του Ήλιου, τόσο πυκνός που ένα κουταλάκι του γλυκού από την ύλη του θα ζύγιζε αρκετούς τόνους. Η τροχιά του διαρκεί 50,1 χρόνια και είναι μια έλλειψη με τον Σείριο Α στη μία εστία. Προβλέφθηκε από την ταλάντευση του Σείριου από τον Friedrich Bessel το 1844, παρατηρήθηκε για πρώτη φορά από τον Alvan Graham Clark το 1862, και δεν είναι ορατός με γυμνό μάτι.

Το βιβλίο του Robert Temple, The Sirius Mystery (1976), υποστήριξε ότι οι αμφίβιοι Nommo ήταν επισκέπτες από το σύστημα του Σείριου που δίδαξαν τους Ντόγκον και, πριν από αυτούς, τους Βαβυλώνιους, των οποίων τον ψαράνθρωπο Οάννη διάβασε ως την ίδια φιγούρα. Ο Carl Sagan απάντησε στο Broca's Brain (1979) ότι η επαφή με τους Ευρωπαίους ήταν η πιθανότερη πηγή. Ο Σείριος Β δημοσιοποιήθηκε ευρέως τη δεκαετία του 1920, μόλις έγινε κατανοητή η εξαιρετική πυκνότητά του, και οι παραδόσεις των Ντόγκον που ανέφερε επίσης ο Temple για τα φεγγάρια του Δία και τους δακτυλίους του Κρόνου ταίριαζαν με όσα θα έλεγε ένας Ευρωπαίος της εποχής, όχι με όσα θα γνώριζε ένας διαστρικός επισκέπτης.

Η καθοριστική μελέτη ήρθε από τον Ολλανδό ανθρωπολόγο Walter van Beek. Η ομάδα του εργάστηκε ανάμεσα στους Ντόγκον για χρόνια και δημοσίευσε μια επανεξέταση στο Current Anthropology το 1991. Κανένας από τους πληροφοριοδότες τους δεν γνώριζε τον po tolo ως σύντροφο του Σείριου, και πολλοί δεν είχαν ακούσει ποτέ καθόλου τις παραδόσεις για τον Σείριο. Ο Van Beek κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διδασκαλία είχε αναπτυχθεί μέσα από τις μακροχρόνιες ανακρίσεις του Griaule, διαμορφωμένη από τις δικές του γνώσεις αστρονομίας και από την επιθυμία των πληροφοριοδοτών του να δώσουν απαντήσεις σε έναν ξένο με κύρος. Η Geneviève Calame-Griaule, κόρη του Griaule, απάντησε ότι η εσωτερική γνώση κατέχεται από λίγους μυημένους και δεν θα μοιραζόταν με κάθε χωρικό. Οι περισσότεροι ανθρωπολόγοι δέχονται πλέον κάποια εκδοχή της άποψης του van Beek: οι παραδόσεις εξηγούνται καλύτερα από την πρόσφατη επαφή, όπως κι αν αυτή συνέβη, και δείχνουν πόσο εύκολα μια ζωντανή προφορική κοσμολογία απορροφά νέο υλικό.

Μια εκκρεμότητα κρατά την ιστορία ζωντανή. Το 1995, οι Γάλλοι αστρονόμοι Daniel Benest και Jean-Louis Duvent πρότειναν, από ανωμαλίες στην τροχιά, ότι ο Σείριος μπορεί να κρατά ένα μικροσκοπικό τρίτο σώμα περίπου 0,05 ηλιακών μαζών, έναν καφέ νάνο σε τροχιά έξι ετών. Ποτέ δεν παρατηρήθηκε, και μεταγενέστερες απεικονίσεις και μετρήσεις του Hubble για την τροχιά απέκλεισαν κάθε σύντροφο αυτού του μεγέθους σε μια τέτοια τροχιά. Ακόμα κι αν υπήρχε, δεν θα ταίριαζε με το emme ya, το οποίο τα κείμενα των Ντόγκον περιγράφουν ως μεγαλύτερο από το po tolo και δεν του δίνουν περίοδο έξι ετών.

Τι μοιράζονται οι δύο παραδόσεις

Το Ίφα και η κοσμολογία των Ντόγκον καταλήγουν σε παρόμοιες ιδέες μέσω διαφορετικών διαδρομών. Το Ίφα αποθηκεύει τη γνώση του μέσω της αριθμητικής: 256 σχήματα λειτουργούν ως ένα σταθερό ευρετήριο σε μια τεράστια προφορική λογοτεχνία, και τα φυσικά εργαλεία, τα καρύδια, η αλυσίδα και ο δίσκος, λειτουργούν ως βοηθήματα μνήμης για τον εκπαιδευμένο μάντη. Η σκέψη των Ντόγκον αποθηκεύει τη γνώση μέσω της ιστορίας, του τόπου και του τελετουργικού: η πάλη μεταξύ των Nommo και της Χλωμής Αλεπούς είναι εγγεγραμμένη στα σχέδια των χωριών, στις αγροτικές εποχές και στον κύκλο των εξήντα ετών του Sigui.

Και στα δύο, ο κόσμος είναι ευανάγνωστος. Η τάξη και η αταξία είναι ενσωματωμένες σε αυτόν από την αρχή, η γνώση περνά από το αόρατο στο ορατό, και οι άνθρωποι συμμετέχουν στη διατήρηση της ισορροπίας μέσω τελετουργικών πράξεων και καλού χαρακτήρα. Κανένα από τα δύο δεν υπόσχεται ότι το μέλλον είναι προδιαγεγραμμένο ή ότι μια ανάγνωση θα το κάνει να είναι έτσι. Προσφέρουν έναν τρόπο να δει κανείς πού βρίσκεται, και τι θα μπορούσε να κάνει στη συνέχεια.