ఆఫ్రికన్ జ్యోతిష్యం

రెండు వ్యవస్థలు, తెలుసుకునే ఒకే మార్గం (Two systems, one way of knowing)

ఈ అధ్యాయం ఆఫ్రికాలోని రెండు ముఖ్యమైన మత మరియు భవిష్యవాణి సంప్రదాయాలను పరిశీలిస్తుంది. ఒకటి, నైజీరియా మరియు బెనిన్‌లలోని యోరుబా (Yoruba) ప్రజల వ్యవస్థ, ఇది నదులు, అడవులు మరియు మనుషులలో నివసించే 'ఓరిషాలు' (orisha) అనే శక్తులపై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. రెండవది, మాలికి చెందిన డోగన్ (Dogon) ప్రజల వ్యవస్థ, వీరు ఆఫ్రికా ఖండంలోనే అత్యంత సంక్లిష్టమైన ఖగోళ మరియు భవిష్యవాణి నిర్మాణాలలో ఒకదానిని కలిగి ఉన్నారు.

ఈ రెండూ కూడా పాశ్చాత్య లేదా హిందూ జ్యోతిష్యాల మాదిరిగా గ్రహాలు, చంద్ర దశలు లేదా రాశిచక్రాలను ఉపయోగించవు. అవి కాలాన్ని వేరే విధంగా కొలుస్తాయి. కానీ వాటిలో చాలా పోలికలు ఉన్నాయి: యోరుబా ప్రజలు తాటి గింజలతో అదృష్టాన్ని చదివితే, డోగన్ ప్రజలు ఒక నక్క వదిలిపెట్టిన పాదముద్రలను చదువుతారు; యోరుబా వారు 'ఓరిషాల' కథలను చెబితే, డోగన్ వారు విశ్వాన్ని సృష్టించిన నీటి ఆత్మలైన 'నొమ్మో' (Nommo) ల గురించి చెబుతారు. ఈ రెండు వ్యవస్థల ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఒక్కటే: విశ్వం యొక్క సంకల్పాన్ని (will) అర్థం చేసుకుని, దానికి అనుగుణంగా మనిషి ఎలా జీవించాలో తెలుసుకోవడం.

మౌఖిక సంప్రదాయం మరియు విమర్శకులు (Oral tradition and its critics)

యోరుబా మరియు డోగన్ ప్రజలు తమ జ్ఞానాన్ని పుస్తకాలలో కాకుండా జ్ఞాపకశక్తి ద్వారా మరియు సంభాషణల ద్వారానే భద్రపరుచుకున్నారు. 1960 లో యునెస్కో (UNESCO) తో మాట్లాడుతూ అమడౌ హంపటే బా (Amadou Hampâté Bâ) ఒక అద్భుతమైన మాట చెప్పారు: ఆఫ్రికాలో ఒక వృద్ధుడు చనిపోతే, ఒక గ్రంథాలయం కాలిపోయినట్లేనని ఆయన స్పష్టం చేశాడు.

మౌఖికంగా ఉండటం వల్ల వలసరాజ్యాల (colonial) రచయితలు ఈ సంప్రదాయాలను ఆలోచనలుగా కాకుండా కేవలం ఆచారాలుగా సులభంగా కొట్టిపారేశారు. అయితే ఆఫ్రికన్ తత్వశాస్త్రం లోపలి నుండి దీనికి మరింత పదునైన విమర్శ వచ్చింది. బెనిన్ దేశపు తత్వవేత్త పాలిన్ హౌంటోండ్జీ (Paulin Hountondji), ఎథ్నోఫిలాసఫీ (ethnophilosophy) అనే విధానాన్ని తిరస్కరించాడు. ఒక ప్రజల సమిష్టి మరియు అనామక నమ్మకాలను తత్వశాస్త్రంగా చూపించడాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించాడు. హౌంటోండ్జీ ప్రకారం, ఆఫ్రికన్లను వ్యక్తిగత ఆలోచనాపరులు లేని ఒక సమూహంగా చూపించడం వలసరాజ్యాల భావజాలానికి అద్దం పడుతుంది, మరియు నిజమైన తత్వశాస్త్రానికి తర్వాతి తరాల పాఠకులు వాదించడానికి వీలుగా లిఖిత గ్రంథాలు అవసరం.

చరిత్రకారుడు జాన్ వాన్సినా (Jan Vansina) మరో దిశ నుండి దీనికి సమాధానమిచ్చాడు. మౌఖిక సంప్రదాయాలకు ప్రదర్శన, జ్ఞాపకశక్తి మరియు దిద్దుబాట్ల యొక్క వాటి స్వంత నియమాలు ఉన్నాయని ఆయన నిరూపించాడు, అంతేకాకుండా వాటిని సాక్ష్యంగా కూడా అంచనా వేయవచ్చని చెప్పాడు. అయినప్పటికీ అవి ఎలా దారి మళ్లుతాయో చెప్పడానికి కూడా ఆయన వెనుకాడలేదు: జ్ఞాపకశక్తి ఎంపికగా ఉంటుంది, మరియు ఒక సంప్రదాయం ఎంత వెనుకకు వెళితే అది అంతగా కుదించబడుతుంది (compresses). మౌఖిక జ్ఞానం ఎప్పుడూ స్థిరంగా (static) ఉండాలనే ఆరోపణకు ఇఫా (Ifa) ఒక బలమైన ఖండనగా నిలుస్తుంది. దీని పద్యాలు వివిధ ప్రాంతాలలో గుర్తించబడేంత స్థిరంగా ఉంటాయి, అదే సమయంలో జ్యోతిష్యుడు వాటిని ప్రతి కొత్త క్లయింట్‌కు సరిపోయేలా అన్వయించగలిగేంత అనువైనవిగా కూడా ఉంటాయి.

యోరుబా విశ్వోద్భవ శాస్త్రం: ఓరున్, ఆయే మరియు ఓరిషాలు

యోరుబా విశ్వానికి అధిపతి ఒలోడుమారే (Olodumare), ఈయన అత్యున్నత దేవుడు మరియు రోజువారీ పూజలకు చాలా దూరంగా ఉంటాడు. ఒలోడుమారేకు క్రింద ఓరిషాలు (orisa) ఉంటారు, వీరు ప్రకృతి శక్తులను, మానవ పనిని మరియు పూర్వీకులను పరిపాలించే దేవతలు. ఈ ప్రపంచం ఓరున్ (Orun - అదృశ్య ప్రపంచం) మరియు ఆయే (Aye - కనిపించే భూమి) గా విభజించబడింది. యోరుబా సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ ఓరిషాలు మొట్టమొదట 'ఇలే-ఇఫే' (Ile-Ife) అనే నగరానికి చేరుకున్నారు, ఆ నగరమే మానవజాతికి జన్మస్థానమని యోరుబాలు నమ్ముతారు. ఓరిషాలకు వ్యతిరేకంగా 'అజోగన్' (ajogun) అనే శక్తులు నిలబడతాయి, ఇవి మరణం, వ్యాధి, నష్టం మరియు దురదృష్టానికి ప్రతీకలు.

ఈ రెండు ప్రపంచాలను కలిపేది 'ఓరిషాలు' (orisha). ఈ ఓరిషాలు కేవలం దేవుళ్ళు మాత్రమే కాదు, ఇవి నదులు (ఓషున్), ఇనుము మరియు యుద్ధం (ఓగున్), ఉరుములు (చాంగో) లాంటి ప్రకృతి శక్తులు కూడా. మనిషి ఈ భూమిపై ఎలా జీవించాలో వారు నిర్దేశిస్తారు, మరియు ఒక అర్చకుడి ద్వారా వారి సలహాలను పొందవచ్చు.

ఓరి, విధి మరియు భవిష్యవాణి ఎందుకు అవసరం

యోరుబా వ్యక్తి మూడు భాగాలను కలిగి ఉంటాడు: 'అరా' (ara) అంటే శరీరం; 'ఎమి' (emi) అంటే ప్రాణ వాయువు; మరియు 'ఓరి' (ori) అంటే అంతర్గత తల (inner head), ఇది ఒక వ్యక్తి యొక్క విధిని (destiny) మోసుకెళుతుంది. ఒక ప్రసిద్ధ ఇఫా (Ifa) కథలో, ఒరిసీకు, ఒరిలీమెరే మరియు అఫువాపే అనే ముగ్గురు స్నేహితులు తమ తలలను (ఓరి) ఎంచుకోవడానికి స్వర్గానికి ప్రయాణిస్తారు. అఫువాపే మాత్రమే ఇఫాను సంప్రదించి సూచించిన త్యాగం చేస్తాడు, మరియు అతను మాత్రమే మంచి ఓరిని ఎంచుకుంటాడు. ఇక్కడ నీతి ఏమిటంటే, విధి అనేది స్వర్గ ద్వారం వద్దే స్థిరపడిపోదని, సరైన సలహాలు మరియు త్యాగాలు ఒకరి జీవితాన్ని ఎలా మలుపు తిప్పుతాయో ఇది చెబుతుంది.

పుట్టిన తర్వాత, ఒక వ్యక్తి తాను ఎంచుకున్న విధిని మర్చిపోతాడు. వారు తమ స్వంత తప్పుల ద్వారా, అసూయ మరియు చేతబడి ద్వారా, లేదా అజోగన్ (దుష్ట శక్తుల) ద్వారా ఆ విధి నుండి దారి తప్పవచ్చు. ఇఫా (Ifa) అనేది ఒక వ్యక్తి తన 'ఓరి' కి సంబంధించి ఎక్కడ నిలబడి ఉన్నాడో మరియు ఆ రెండింటినీ తిరిగి ఒకటిగా చేయడానికి ఏమి చేయాలో తెలుసుకునే ఒక మార్గం. ఈ దృక్కోణంలో విధి అనేది ఒక దిశ (direction) మాత్రమే, తప్పక జరగాల్సిన శిక్ష కాదు.

ఒక ఉపసంహరణ కథ (story of withdrawal) ద్వారా సంప్రదాయం ఈ భవిష్యవాణి మూలాన్ని వివరిస్తుంది. ఓరున్మిలా (Orunmila) ఒకప్పుడు భూమిపై నివసించేవాడు, కానీ తన సొంత పిల్లలలో ఒకరు అవమానించిన తరువాత అతను తిరిగి స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయాడు. అప్పుడు భూమి అస్తవ్యస్తంగా మారింది: స్త్రీలు పిల్లలకు జన్మనివ్వలేకపోయారు, వర్షాలు పడలేదు మరియు ఏదీ వృద్ధి చెందలేదు. అతని పిల్లలు తిరిగి రమ్మని వేడుకున్నప్పుడు అతను నిరాకరించాడు, కానీ వారికి పదహారు తాటి గింజలను (sixteen palm nuts) ఇచ్చి, వారికి అవసరమైనప్పుడు వాటిని సంప్రదించమని చెప్పాడు. ఇతర పద్యాలలో, భవిష్యవాణి స్థాపనలో తీపి నీటి ఓరిషా అయిన ఓషున్ (Osun) దేవికి కూడా ఒక భాగం ఉంటుంది, మరియు ఆమె పదహారు-గవ్వల (sixteen-cowrie) భవిష్యవాణికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది.

256 ఓడులు (The 256 Odu)

ఇఫా (Ifa) యొక్క అంకగణితం చాలా సులభమైనది మరియు శక్తివంతమైనది. ఒక సంకేతం అంటే నాలుగు గుర్తుల (marks) రెండు నిలువు వరుసలు, ప్రతి గుర్తు ఒంటరి (single) లేదా జంటగా (double) ఉండవచ్చు. ఒక నిలువు వరుసలోని నాలుగు గుర్తులు 16 సాధ్యమయ్యే నిలువు వరుసలను ఇస్తాయి, మరియు రెండు నిలువు వరుసలు కలిపి 16 × 16 = 256 ఓడు (Odu) లను ఇస్తాయి. రెండు నిలువు వరుసలు ఒకేలా ఉన్నప్పుడు, ఆ సంకేతం పదహారు మెజీ (Meji - కవలలు) లలో ఒకటి అవుతుంది, ఇవి ప్రధాన ఓడులుగా పరిగణించబడతాయి. మిగిలిన 240 ఓడులు వాటి రెండు భాగాల పేర్ల ఆధారంగా ఏర్పడే కలయికలు, ఉదాహరణకు ఓగ్బే-ఒయెకు (Ogbe-Oyeku).

యోరుబా ఆచారంలో పదహారు మెజీ (Meji) ల యొక్క సాధారణ క్రమం మరియు అనుబంధాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ ఇతివృత్తాలు ఒక మార్గదర్శి మాత్రమే, ఇవి స్థిరమైన నిఘంటువు కాదు: ఎందుకంటే ప్రతి ఓడు అనేక దిశలను చూపే వందలాది పద్యాలను కలిగి ఉంటుంది. యోరుబా పట్టణాలు, బెనిన్ కు చెందిన ఫోన్ (Fon) ప్రజలు మరియు క్యూబన్ సంప్రదాయాల మధ్య ఈ కింది స్థాయి సంకేతాల ర్యాంకింగ్ భిన్నంగా ఉంటుంది. కానీ అన్ని చోట్లా 'ఎజి ఓగ్బే' (Eji Ogbe) అనేది అత్యున్నతమైనది.

ఈ పదహారు నాలుగు-గుర్తుల సంకేతాలు యోరుబా ప్రజలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. బెనిన్ యొక్క ఫోన్ (Fon) ప్రజలు ఈ వ్యవస్థను 'ఫా' (Fa) అని పిలుస్తారు మరియు ఇవే (Ewe) ప్రజలు దీనిని 'అఫా' (Afa) అని పిలుస్తారు. మలగాసీ సికిడీ (Malagasy sikidy) పద్ధతి కూడా ఇదే పదహారు సంకేతాలను ఉపయోగిస్తుంది, అలాగే జియోమాన్సీ (geomancy) గా ఐరోపాకు చేరిన 'ఇల్మ్ అల్-రామ్ల్' ('ilm al-raml) అనే అరబిక్ ఇసుక భవిష్యవాణిలో కూడా ఇది కనిపిస్తుంది. బాస్కామ్ (Bascom) మరియు ఇతరులు సహారా ఎడారి మీదుగా జరిగిన చారిత్రక సంబంధాలకు ఇది ఒక చిహ్నంగా భావించారు. నాలుగు బైనరీ గుర్తులున్న ఏ వ్యవస్థకైనా సరిగ్గా పదహారు రూపాలు మాత్రమే ఉంటాయి కాబట్టి కేవలం సంకేతాలు మాత్రమే ఈ సంబంధాన్ని నిరూపించలేవు; కానీ వీటన్నింటిలో పంచుకోబడిన ఒకే పేర్లు, ఒకే క్రమం మరియు ఒకే విధమైన ఉపయోగాలు ఇక్కడ బలమైన సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి.

భవిష్యవాణి చేయడం (Casting the oracle)

ఈ భవిష్యవాణిని ఒక 'బబాలావో' (babalawo - రహస్యాలకు తండ్రి) లేదా 'ఇయానిఫా' (iyanifa) అనబడే ఒక మహిళా పూజారి నిర్వహిస్తారు. దీనికి ఉపయోగించే సాధనాలు: కనీసం నాలుగు కళ్ళు ఉన్న పదహారు తాటి గింజలైన 'ఇకిన్' (ikin); ఒక గొలుసు లాంటి 'ఓపెలే' (opele); చెక్కతో చేసిన భవిష్యవాణి ట్రే 'ఓపాన్ ఇఫా' (opon Ifa); ట్రే పైన కొట్టడానికి వాడే దంతం లేదా చెక్కతో చేసిన 'ఇరోకే' (iroke); తాటి గింజలను ఉంచడానికి ఒక మూత ఉన్న గిన్నె 'అగెరే' (agere); ఇరోసున్ చెట్టులో పురుగులు చేసే లేత పసుపు రంగు పొడి 'ఇయరోసున్' (iyerosun); మరియు భవిష్యవాణిని ఔను లేదా కాదు (yes-or-no) అనే ప్రశ్నలు అడగడానికి ఉపయోగించే 'ఇబో' (ibo) అనబడే చిన్న వస్తువులు (రెండు గవ్వలు మరియు ఒక ఎముక ముక్క లాంటివి).

మొదటిది 'ఇకిన్' (ikin), పదహారు పవిత్రమైన తాటి గింజలు. బబాలావో ఈ గింజలను తన రెండు చేతుల మధ్య ఉంచి, తన ఎడమ చేతితో వేగంగా లాక్కుంటాడు. ఒకవేళ ఎడమ చేతిలో రెండు గింజలు మిగిలితే అతను తన ట్రే పై ఒక నిలువు గీత గీస్తాడు. ఒక గింజ మిగిలితే రెండు గీతలు గీస్తాడు. ఇలా ఒక సంకేతం (Odu) రావడానికి అతను ఎనిమిది సార్లు లాగాలి. ఇది చాలా పవిత్రమైన మరియు నిదానమైన పద్ధతి.

రెండవ సాధనం 'ఓపెలే' (opele) గొలుసు, ఇది చాలా వేగవంతమైనది. ఈ గొలుసుకి ఎనిమిది సగం-కాయలు లేదా కాయిన్స్ కట్టబడి ఉంటాయి. బబాలావో దీనిని మధ్యలో పట్టుకుని నేలపై విసురుతాడు. అవి పడిన వెంటనే (కుంభాకారంగా లేదా పుటాకారంగా ఉన్నాయా అని చూసి) అతను ఆ ఒక్క విసురులోనే మొత్తం ఓడు (Odu) సంకేతాన్ని చదివేస్తాడు.

ఓపాన్ ఇఫా లేదా డివినింగ్ ట్రే (The divining tray)

'ఓపాన్ ఇఫా' (opon Ifa - ట్రే) ని ఒకే చెక్క ముక్క నుండి చెక్కుతారు, ఇది గుండ్రంగా, చతురస్రాకారంలో లేదా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండి పొడిని చల్లడానికి మధ్యలో కొద్దిగా లోతుగా ఉంటుంది. దాని చుట్టూ ఉన్న అంచు (border) పైనే శిల్పి అసలు కథను చెబుతాడు. ఆ ట్రే యొక్క పైభాగం అనగా 'ఒజు ఓపాన్' (oju opon - ముఖం) అనేది జ్యోతిష్యుడికి ఎదురుగా ఉంటుంది, మరియు అది దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ఎషు (Esu) ముఖాన్ని చూపుతుంది. అతను తాను స్వర్గానికి తీసుకెళ్లబోయే పఠనాన్ని గమనిస్తుంటాడు. ట్రే యొక్క అడుగు భాగాన్ని 'ఎసే ఓపాన్' (ese opon - పాదం) అంటారు, ఇది జ్యోతిష్యుడికి దగ్గరగా ఉంటుంది, మరియు దాని రెండు వైపులా ఇతర పేర్లు ఉంటాయి, కాబట్టి ఆ ట్రే ప్రపంచం యొక్క నాలుగు కూడళ్లను వేరు చేస్తుంది.

ఆ ట్రే అంచు చుట్టూ మడ్ ఫిష్‌లు మరియు తాబేళ్లు కనిపిస్తాయి. ఇవి నీరు మరియు భూమి రెండింటికీ చెందిన జీవులు, కాబట్టి ఇవి రెండు ప్రపంచాల మధ్య కదిలే జ్యోతిష్యుడికి ప్రతీకలుగా ఉంటాయి. వాటితో పాటు పక్షులు, ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకున్న పాములు, రాజరికపు శక్తి కోసం గుర్రపు రౌతులు మరియు గిన్నెలు పట్టుకుని మోకరిల్లి ఉన్న స్త్రీలు (ఓరిషాలను దయకోసం అడుగుతున్నట్లుగా) కూడా చెక్కబడి ఉంటాయి. కళా చరిత్రకారులు రౌలాండ్ అబియోడన్, హెన్రీ జాన్ డ్రేవల్ మరియు జాన్ పెంబర్టన్ III లు దీనిని ఎలా వర్ణించారంటే, కొన్ని ట్రేల అంచులు ఒకే కనెక్ట్ చేయబడిన కథను చెబితే, మరికొన్ని సంబంధం లేని బొమ్మలను పక్కపక్కనే ఉంచుతాయి, ఎందుకంటే జ్యోతిష్యుడు మరియు క్లయింట్ పై ఒకేసారి ఒత్తిడి తెచ్చే అనేక స్వతంత్ర శక్తులు ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నాయని అవి సూచిస్తాయి.

ఇఫా పద్యాలు మరియు త్యాగం (Ifa verse and sacrifice)

ఒక ఓడు (Odu) సంకేతం బయటపడిన తర్వాత అసలు పని మొదలవుతుంది. ప్రతి ఓడుకి వందలాది పద్యాలు (ese Ifá) ఉంటాయి. బబాలావో ఆ ఓడుకి సంబంధించిన పద్యాలను పాడుతాడు. క్లయింట్ (రోగి) ఆ పద్యాలలో ఏది తన ప్రస్తుత సమస్యకు సరిపోతుందో ఎంచుకోవాలి.

ఈ పద్యాలు కేవలం భవిష్యత్తును చెప్పవు; అవి గతంలో అదే ఓడు వచ్చిన వ్యక్తుల లేదా జంతువుల కథలను చెబుతాయి. ఈ పద్యాలు ఒక నిర్దిష్ట ఆకృతిలో ఉంటాయి:

దీని సారాంశం ఏమిటంటే, క్లయింట్ తన కథను ఆ పద్యంలోని పాత కథతో పోల్చుకుంటాడు. క్లయింట్ ఆ కథలోని వ్యక్తి లాగా జ్యోతిష్యుడు చెప్పిన బలిని (sacrifice) ఇస్తే, అతను కూడా అదే అదృష్టాన్ని పొందుతాడు లేదా దురదృష్టాన్ని తప్పించుకుంటాడు.

చాలా పఠనాలు (readings) ఒక 'ఎబో' (ebo - త్యాగం లేదా బలి) తో ముగుస్తాయి: ఇది ఆహారం, జంతువులు, బట్టలు, డబ్బు లేదా శ్రమను ఓరిషాలు (orisa), పూర్వీకులు మరియు ఇరుగుపొరుగు వారి మధ్య పంచుకునే ఒక నైవేద్యం. ఎషు (Esu) తనకు రావలసిన వాటాను పై శక్తుల వద్దకు తీసుకువెళతాడు మరియు అజోగన్‌లను (చెడు శక్తులను) వెనక్కి పంపుతాడు. ఇక్కడ త్యాగం లేదా బలి అనేది సంబంధాలను (relationships) సరిచేసే ఒక రకమైన మార్పిడి లాంటిది తప్ప, ఇది ఒక ఫలితానికి కచ్చితమైన హామీ మాత్రం కాదు. ఇఫా పద్యాలలో మూలికా ఔషధాలు, చరిత్ర, నిషిద్ధాలు మరియు నైతికతలు కూడా ఉంటాయి కాబట్టి, ఇఫా అనేది ఈ 256 సంకేతాల ద్వారా సూచించబడే ఒక గొప్ప విజ్ఞాన సర్వస్వం (encyclopedia) లాగా పనిచేస్తుంది.

అట్లాంటిక్ అంతటా వ్యాపించడం (Scattered across the Atlantic)

బానిస వ్యాపారం (Slave trade) కారణంగా యోరుబా ప్రజలు ఆఫ్రికా నుండి అమెరికా ఖండాలకు తీసుకెళ్లబడ్డారు. కానీ వారు తమ భవిష్యవాణి పద్ధతులను తమతో పాటే తీసుకెళ్లారు. క్యూబాలోని 'సాంటెరియా' (Santería) మతంలో, బ్రెజిల్‌లోని కాండోంబ్లే (Candomblé) లో ఈ ఓరిషాలు (దేవుళ్ళు) మరియు 256 ఓడులు (Odu) అలాగే సంరక్షించబడ్డాయి. నేడు అమెరికాలో, ఈ ఆఫ్రికన్ వ్యవస్థలు చాలా శక్తివంతమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

డోగన్ విశ్వోద్భవ శాస్త్రం: అమ్మ, నొమ్మో మరియు పాలి ఫాక్స్ (Dogon cosmology: Amma, the Nommo and the Pale Fox)

నైజీరియా నుండి పశ్చిమాన, మాలి దేశపు డోగన్ (Dogon) ప్రజలు ఆఫ్రికాలోనే అత్యంత విపరీతమైన మరియు సంక్లిష్టమైన ఖగోళ పౌరాణిక వ్యవస్థలలో ఒకదానిని కలిగి ఉన్నారు. వారి ఆలోచనా విధానంలో, విశ్వం యొక్క నిర్మాణం మానవ శరీరం, గ్రామ ప్రణాళిక, ఒక ఇల్లు మరియు ఒక తట్టల బుట్టలో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇవన్నీ ఒకే ఆకారంలో సృష్టించబడ్డాయి.

డోగన్ (Dogon) ఆలోచనా విధానం బయటి ప్రపంచానికి ముఖ్యంగా ఫ్రెంచ్ మానవ శాస్త్రవేత్త మార్సెల్ గ్రియూల్ (Marcel Griaule) మరియు అతని సహోద్యోగి జెర్మైన్ డైటర్లెన్ (Germaine Dieterlen) ద్వారా తెలిసింది. గ్రియూల్ మొట్టమొదటిసారిగా 1931 డాకర్-జిబౌటీ సాహసయాత్రతో ఇక్కడికి వచ్చాడు. 1946 లో అతను 33 రోజుల పాటు అంధుడైన పెద్దాయన ఓగోటెమ్మెలి (Ogotemmêli) మాటలను విన్నాడు, అతని కథే ఆ తర్వాత 'డైయు డి'యో' (Dieu d'eau - 1948) గా మారింది, దీనినే ఆంగ్లంలో 'కన్వర్సేషన్స్ విత్ ఓగోటెమ్మెలి' (Conversations with Ogotemmêli) అని అంటారు. మరింత లోతైన 'లే రెనార్డ్ పాలే' (Le Renard pâle - The Pale Fox) అనే పుస్తకం గ్రియూల్ మరణించిన తొమ్మిది సంవత్సరాల తరువాత 1965 లో ప్రచురించబడింది.

ఆ కథలో, సృష్టికర్త అమ్మ (Amma) ప్రపంచాన్ని ఒక గుడ్డు (egg) లోపల నిర్మించాడు, అక్కడ ప్రతి వస్తువు యొక్క విత్తనాలు కవలల (twins) జంటలుగా అభివృద్ధి చెందాయి. నొమ్మో (Nommo) అనే ఉభయచర కవల జీవులు నీరు, ప్రసంగం మరియు క్రమశిక్షణతో ముడిపడి ఉన్నాయి మరియు అవి సామరస్యంగా ఆవిర్భవించవలసి ఉంది. కానీ ఒగో (Ogo) అనే ఒక జీవి తన కవల కోసం వెతుకుతూ సమయానికి ముందే ఆ గుడ్డులో నుండి బయటకు వచ్చి, ప్లాసెంటాలో (placenta) కొంత భాగాన్ని చీల్చేసింది, అదే భూమిగా మారింది. అతని తిరుగుబాటు సృష్టిలోకి అస్తవ్యస్తం, కరువు మరియు అసంపూర్ణతను తెచ్చింది, అందుకే అమ్మ (Amma) అతనిని పాలి ఫాక్స్ (pale fox - లేత రంగు నక్క) అయిన యురుగుగా (Yurugu) మార్చేశాడు. సృష్టిలో తిరిగి క్రమాన్ని నెలకొల్పడానికి ఒక నొమ్మో (Nommo) బలి ఇవ్వబడింది, ఆపై ప్రసంగం, చేతిపనులు మరియు వ్యవసాయాన్ని తీసుకువస్తూ మొదటి పూర్వీకులతో పాటు ఒక పడవలో భూమిపైకి దిగింది. ఈ కోణంలో చదివితే, డోగన్ ఆచారం (Dogon ritual) అనేది పుట్టుకతోనే పాడైపోయిన ప్రపంచాన్ని నిరంతరం మరమ్మతు చేయడమే. డోగన్ ప్రజలు నేటికీ ఇసుకలోని భవిష్యవాణి పట్టికల మీదుగా ఆ నక్క వదిలిపెట్టిన పాదముద్రలను చదువుతారు, ఎందుకంటే సృష్టి రహస్యాలను తెలిసిన ఆ తిరుగుబాటు నక్కకు మాత్రమే భవిష్యత్తులో రాబోయేది ఏమిటో తెలుసు.

గ్రియూల్ ఉద్దేశ్యం పాక్షికంగా వివాదాస్పదమైనది. ఆఫ్రికన్లకు క్రమబద్ధమైన ఆలోచన (systematic thought) లేదని భావించే వలసరాజ్యాల (colonial) విజ్ఞాన శాస్త్రానికి వ్యతిరేకంగా, ఒక ఆఫ్రికన్ సమాజం ప్రపంచంలోని ఏ ఇతర తత్వశాస్త్రం వలెనే సంపూర్ణమైన మరియు పొందికైన తత్వశాస్త్రాన్ని కలిగి ఉందని చూపించాలని ఆయన కోరుకున్నాడు.

సిరియస్ నక్షత్ర వివాదం (The Sirius controversy)

డోగన్ మతం ఒక పెద్ద అంతర్జాతీయ వివాదానికి కేంద్రంగా మారింది. 1950 లో ప్రచురించబడిన నివేదికలలో గ్రియూల్ మరియు డైటర్లెన్, డోగన్ ప్రజలకు కంటికి కనిపించని 'సిరియస్ బి' (Sirius B) నక్షత్రం గురించి మరియు అది సిరియస్ ఎ (Sirius A) చుట్టూ 50 సంవత్సరాలకు ఒకసారి తిరుగుతుందని ముందుగానే తెలుసునని, అలాగే వారు ఆ నక్షత్రాలను స్థానిక పేర్లతో పిలుస్తారని రాశారు.

ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు 1862 వరకు సిరియస్ బి ని చూడలేదు. డోగన్లు దాని బరువు మరియు కక్ష్య గురించి ఎలా తెలుసుకున్నారు? 1976 లో రాబర్ట్ టెంపుల్ (Robert Temple) 'ది సిరియస్ మిస్టరీ' (The Sirius Mystery) అనే పుస్తకంలో, సిరియస్ నక్షత్రం నుండి వచ్చిన గ్రహాంతరవాసులే ఆ నీటి ఆత్మలైన 'నొమ్మో' (Nommo) అని, వారే డోగన్‌లకు ఈ ఖగోళ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చారని వాదించాడు.

రాబర్ట్ టెంపుల్ (Robert Temple) 1976 లో రాసిన 'ది సిరియస్ మిస్టరీ' (The Sirius Mystery) అనే పుస్తకం, ఉభయచర కవలలైన నొమ్మోలు సిరియస్ వ్యవస్థ నుండి వచ్చిన గ్రహాంతర సందర్శకులని ప్రతిపాదించింది. వారే డోగన్లకు మరియు అంతకంటే ముందు బబులోనీయులకు ఆ జ్ఞానాన్ని నేర్పించారని అతను వాదించాడు. దానికి జవాబుగా కార్ల్ సాగన్ (Carl Sagan) 1979 లో రాసిన 'బ్రోకాస్ బ్రెయిన్' (Broca's Brain) లో, యూరోపియన్లతో సంబంధాల వల్లే డోగన్లకు ఈ జ్ఞానం అబ్బి ఉండవచ్చని బదులిచ్చాడు. సిరియస్ బి (Sirius B) యొక్క అసాధారణ సాంద్రత గురించి 1920 లలో విస్తృతంగా ప్రచారం చేయబడింది. గురు గ్రహం (Jupiter) యొక్క ఉపగ్రహాలు మరియు శని గ్రహం (Saturn) యొక్క వలయాల గురించి డోగన్లకు తెలిసినట్లుగా టెంపుల్ ఉదహరించిన సమాచారం అంతా ఆ కాలం నాటి ఒక యూరోపియన్ ఏం చెబుతాడో దానికి సరిగ్గా సరిపోయింది తప్ప, గ్రహాంతరవాసులకు తెలిసినట్లుగా లేదు అని సాగన్ వివరించాడు.

మానవ శాస్త్రవేత్త వాల్టర్ వాన్ బీక్ (Walter van Beek) 1980 లలో డోగన్ ప్రజలతో గడిపిన తరువాత ఒక తీవ్రమైన దాడి చేశాడు. సిరియస్ అనేది డోగన్ ప్రజలకు పెద్ద ముఖ్యమైనది కాదని, అది వారికి ఒక సాధారణ నక్షత్రం మాత్రమేనని ఆయన చెప్పాడు. డోగన్ల క్యాలెండర్‌లు సూర్యుడు, చంద్రుడు, మరియు వీనస్‌ను ఉపయోగిస్తాయని, గ్రియూల్ తాను అడిగిన పదేపదే ప్రశ్నల ద్వారా డోగన్ల సమాధానాలను తప్పుగా అన్వయించాడని వాన్ బీక్ వాదించాడు. ఈ వాదన గ్రియూల్ యొక్క ఏకైక అద్భుతమైన పనిని దెబ్బతీసింది, డైటర్లెన్ మరణించే వరకు దానిని తీవ్రంగా సమర్థించుకుంది.

కానీ ఈ కథలో ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం మిగిలిపోయింది. 1995 లో ఫ్రెంచ్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు డేనియల్ బెనెస్ట్ మరియు జీన్-లూయిస్ డువెంట్, కక్ష్యలోని అవకతవకల ఆధారంగా సిరియస్ నక్షత్రం ఒక చిన్న మూడవ శరీరాన్ని (0.05 సౌర ద్రవ్యరాశి) కలిగి ఉండవచ్చని సూచించారు, ఇది ఆరు సంవత్సరాల కక్ష్యలో ఉండే బ్రౌన్ డ్వార్ఫ్. దానిని ఎప్పుడూ గమనించలేదు, తరువాత హబుల్ కొలతలు అలాంటి కక్ష్యలో ఏదీ లేదని తోసిపుచ్చాయి. ఒకవేళ అది ఉన్నా, అది డోగన్ గ్రంథాలు వివరించిన 'ఎమ్మె యా' (emme ya) కి సరిపోలదు, ఎందుకంటే వారు దానికి ఆరు సంవత్సరాల కాలాన్ని ఇవ్వలేదు.

రెండు సంప్రదాయాలు పంచుకునేది (What the two traditions share)

ఇఫా మరియు డోగన్ విశ్వోద్భవ శాస్త్రం వేర్వేరు మార్గాల ద్వారా ఒకే విధమైన ఆలోచనలకు వచ్చాయి. ఇఫా తన జ్ఞానాన్ని అంకగణితం ద్వారా నిల్వ చేస్తుంది: 256 గణాంకాలు (ఓడులు) ఒక స్థిరమైన సూచికగా పనిచేస్తాయి, మరియు తాటి గింజలు, గొలుసు మరియు ట్రే వంటి భౌతిక సాధనాలు అర్చకుడికి జ్ఞాపకశక్తి సహాయకాలుగా (memory aids) పనిచేస్తాయి. డోగన్ ఆలోచన తన జ్ఞానాన్ని కథలు, ప్రదేశాలు మరియు ఆచారాల ద్వారా నిల్వ చేస్తుంది: నొమ్మో మరియు పాలి ఫాక్స్ మధ్య జరిగే పోరాటం వారి గ్రామాల ప్రణాళికలలో, వ్యవసాయ సీజన్లలో మరియు 60-సంవత్సరాల 'సిగుయ్' (Sigui) చక్రంలో లిఖించబడింది.

ఈ రెండు సంప్రదాయాలలోనూ, ప్రపంచం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. క్రమం (order) మరియు అస్తవ్యస్తం (disorder) పునాది నుండి అల్లబడి ఉంటాయి, జ్ఞానం అదృశ్యమైన దాని నుండి కంటికి కనిపించే దానికి ప్రవహిస్తుంది, మరియు ప్రజలు ఆచారాల ద్వారా ఈ సమతుల్యతను కాపాడుకోవడంలో పాలుపంచుకుంటారు. ఏ సంప్రదాయమూ భవిష్యత్తు స్థిరమైనదని గానీ, ఒక పఠనం దానిని మారుస్తుందని గానీ హామీ ఇవ్వదు. ఒక వ్యక్తి తన జీవితంలో ఎక్కడ నిలబడి ఉన్నాడు మరియు తదుపరి వారు ఏమి చేయవచ్చు అనేదానిని చూడటానికి ఇవి ఒక అద్భుతమైన మార్గాన్ని అందిస్తాయి.