NL (Nederlands)
ᚘ
Ifín
oorspronkelijk de letter P; later een doorn of kruisbes
Iets wat voor een specifiek doel is ontworpen en daar vervolgens weer aan is onttrokken
Ogham-tekens worden in Unicode weergegeven, van links naar rechts geplaatst. Op een staande steen lopen de letters van onder naar boven langs de rand (de arris), dus deze rij is een praktische weergave en geen facsimile.
- Sound
- io oorspronkelijk /p/; later de tweeklank io
- Positie
- 24
- Group
- De forfeda
- Root meaning
- van het Latijnse pinus, pijnboom of doorn; vandaar de oorspronkelijke naam Pín
- Medieval tree gloss
- kruisbes (opgelegd nadat de letter werd hernoemd)
- Unicode
- U+1698
- Tijdsframe
- Vervangen
- Ja / Nee
- De rol is veranderd
Rechtop
- een geleende klank
- een herverdeelde rol
- overbodigheid
- een doorn
- wat nodig was en daarna niet meer
- vervanging
- een import
In the rune poems
milsem fedo
zoetste van de bomen: dezelfde formulering als bij Coll, wat aantoont hoe wankel de forfeda-kennings zijn
de handschriftlezingen voor deze letter zijn onzeker
er is geen betrouwbare tweede kenning overgeleverd
Het Iers had geen P
Dit is het feit waar de letter een oplossing voor moest bieden, en het is een opmerkelijk gegeven.
De Proto-Indo-Europese *p ging in de Keltische talen volledig verloren: de klank verdween en liet niets achter op de plek waar hij had gestaan. Het Latijnse pater correspondeert met het Oudiers athair, het Latijnse piscis met het Ierse íasc. De beginmedeklinker is simpelweg verdwenen.
Daardoor kende het Vroegiers in het geheel geen /p/-foneem. Het twintigletterige alfabet had dan ook geen enkele behoefte aan een P en bezat er geen. Om Iers te schrijven was dat allerminst een gemis.
Vervolgens deed het christendom zijn intrede, en daarmee het Latijn: Patricius, pascha, popul, pennit. Woorden met een P erin die voortdurend werden gebruikt, maar die het alfabet fysiek niet kon schrijven.
Dus werd er een letter ontworpen. Ze kreeg de naam Pín, naar het Latijnse pinus (pijnboom of doorn): een naam die acrofonisch werd gekozen, omdat hij begint met de klank die de letter moest dragen. Een geleend woord om een geleende klank te benoemen.
En toen werd hij weer afgenomen
Wat er daarna gebeurde, is de meest veelzeggende episode in de manuscriptgeschiedenis van het Ogham.
Middeleeuwse kopiisten wilden dat de forfeda een nette vijfde aicme vormden die de vierde weerspiegelde: vijf letters, allemaal klinkers, passend bij de klinkerreeks. De feitelijke forfeda waren echter niets van dien aard; het was een allegaartje van medeklinkers en tweeklanken, ad hoc ontworpen voor praktische behoeften.
In plaats van die wanorde te accepteren, wezen de kopiisten hun nieuwe waarden toe. Ébad, dat op echte stenen voor /k/ stond, veranderde in ea. En Pín, dat met het uitsluitende doel bestond om de P te schrijven, werd van die waarde ontdaan, kreeg de tweeklank io toebedeeld en werd hernoemd tot Ifín.
Het alfabet had een reëel probleem opgelost, om die oplossing vervolgens ten gunste van de symmetrie weer teniet te doen.
Waardoor het opnieuw zonder P zat. Er moest dus nog een extra letter worden bedacht om het zojuist geneutraliseerde teken te vervangen: Peith, een aangepaste Beithe, genaamd beithe bog, zachte berk.
Die reeks van behoefte, oplossing, opschoning, opnieuw dezelfde behoefte en een tweede oplossing biedt het duidelijkste beeld van wat de manuscripttraditie in werkelijkheid met dit alfabet deed. Symmetrie telde zwaarder dan functie, omdat tegen die tijd toch niemand het meer gebruikte om daadwerkelijk iets te schrijven.
De kruisbes
Met een nieuwe naam en een nieuwe klankwaarde had Ifín ook een boom nodig, en het kreeg de kruisbes toegewezen, ispín of vergelijkbare vormen.
De onderliggende gedachte lijkt fonetisch van aard te zijn: Ifín en ispín lijken immers genoeg op elkaar om de associatie te wekken, en niet semantisch. Het is een woordspeling die voor een etymologie moet doorgaan.
De kennings zijn navenant onzeker. De formulering die er het vaakst aan wordt gekoppeld, milsem fedo (zoetste van de bomen), is exact dezelfde frase die de Bríatharogaim aan Coll, de hazelaar, toekennen. Hetzij de toeschrijving is gaan schuiven, hetzij een kopiist vulde een leemte op met een zinsnede die al in het systeem aanwezig was.
Die dubbeling is het noteren waard vanwege wat zij over de forfeda in het algemeen zegt. Deze letters bezitten niet de drievoudige, onafhankelijke kenning-traditie van de primaire twintig. Hun kennings zijn fragmentarisch, tegenstrijdig en soms van elders geleend, simpelweg omdat ze nooit deel uitmaakten van het geheugensteunsysteem waar de Bríatharogaim oorspronkelijk voor waren ontworpen.
In een duiding
Er is hier geen sprake van een vaste traditionele betekenis, en wie die wel stellig presenteert, construeert die ter plekke.
Wat de geschiedenis van de letter wél aandraagt, is opmerkelijk specifiek en goed bruikbaar: iets wat voor een reële behoefte is ontworpen en daar vervolgens weer van is weggehaald. Ifín is een oplossing die uitstekend functioneerde, maar van haar taak werd ontheven om redenen die niets met haar werking te maken hadden, waarna ze werd vervangen door een tweede oplossing die precies hetzelfde deed.
In een legging duidt dit op een rol die opnieuw is gedefinieerd door andermans behoefte aan orde, of op een persoon of regeling die aan de kant is geschoven terwijl alles nog naar behoren functioneerde. Het is een herkenbare situatie die veelvuldig voorkomt, en geen enkele andere letter in het alfabet beschrijft haar.
De betekenislaag van de doorn (ontleend aan pinus) is beschikbaar als secundaire duiding, en de kruisbes staat open voor wie de middeleeuwse lezing zoekt. Beide verdienen het om expliciet als zodanig te worden benoemd.
Questions to sit with
- Wat functioneerde naar behoren, maar kreeg een andere bestemming om redenen die losstonden van de werking?
- Wordt er hier iets opgeruimd ten koste van de bruikbaarheid?
- Ze schaften de P af en moesten vervolgens een nieuwe uitvinden. Wat sta jij op het punt ongedaan te maken, om het straks weer hard nodig te hebben?
Veelgestelde vragen
Laatste Berichten
Ontdek de oude wijsheid van tarotkaarten en ontgrendel de mysteries van je spirituele reis. Onze blog is jouw toegangspoort tot het begrijpen van de rijke symboliek, betekenissen en praktische toepassingen van tarot lezen.
