De geomantische systemen van de wereld

Het onzichtbare in kaart brengen

In vrijwel geen enkele cultuur is een gebouw ooit als louter onderdak behandeld. Men bond het aan de kosmos, bracht onzichtbare energiestromen in kaart en stemde het huis af op het land om gezondheid en fortuin veilig te stellen. Het bekendste van deze systemen is het Chinese feng shui, waarvan de naam 'wind-water' betekent, maar de drang erachter is universeel. Feng shui is ouder dan het magnetische kompas: de woningen van Banpo waren al vierduizend jaar voor onze jaartelling op de sterren gericht, vlak na de winterzonnewende, en een graf in Puyang bevat mozaïeken van de Draak en de Tijger op een noord-zuidas. Uit die vroege sterrenkennis, gevormd door het daoïsme en de I Tjing, groeide een verfijnde wetenschap, en daarnaast staan de geomantieën van Korea, Japan, India en zelfs West-Europa.

Yin-yang en de Vijf Elementen

Twee ideeën lopen door het hele feng shui. De eerste is yin en yang, de dynamische polariteit van donker en stil tegen licht en bewegend, die een gebouw moet uitbalanceren: een berg in de rug geeft yin-stabiliteit, een open voorzijde geeft yang-licht, en te veel van het een of het ander brengt stagnatie of rusteloosheid. De tweede is Wu Xing, de vijf fasen Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water, die elkaar in de ene cyclus voortbrengen en in de andere beteugelen. In een kamer worden die fasen gedragen door kleur, vorm en materiaal, zodat een beoefenaar een zwakke ruimte kan voeden of een schadelijke kan afvoeren. Het is dezelfde redenering die onder de Chinese geneeskunde ligt, en daarom laat feng shui zich lezen als een soort macrogeneeskunde: het huis behandelen om de mens te genezen.

De Vormschool

Toen feng shui zich formaliseerde, vooral onder de Song-dynastie, viel het uiteen in twee elkaar aanvullende helften. De oudste is de Vormschool, de geomantie van het landschap, toegeschreven aan de negende-eeuwse keizerlijke geomant Yang Yun-Sun. Zij leest de grote omgeving van bergen, dalen en rivieren, en tegenwoordig van wegen en torens, op zoek naar de 'Vier Hemelse Dieren': de heuvel van de Zwarte Schildpad achter als steun, de Groene Draak links, de lagere Witte Tijger rechts en een open uitzicht van de Rode Feniks voor. Samen vormen ze een leunstoel die een plek beschut tegen harde wind en de levensadem, de Drakenadem, verzamelt voordat die binnenkomt. Waar het land die vormen mist, bouwt de beoefenaar ze zelf en plant bomen voor een ontbrekende schildpad, en de regel blijft dat goede vormen zwaarder wegen dan slimme formules.

De Kompasschool en de Luo Pan

De tweede helft is de Kompasschool, de leer van het Qi, die pas tot haar recht kwam toen het magnetische kompas bestond. Zij houdt energie voor richtinggebonden en cyclisch en leest een plek met de Luo Pan, een geomantisch kompas dat op een vierkante aardeplaat rust en op een ronde hemelplaat om een magneetnaald draait. De concentrische ringen, van achttien tot ruim zestig, bevatten hexagrammen, sterrenbeelden en de elementen. De sleutelring is die van de 24 Bergen, die elk van de acht richtingen in drie sectoren van vijftien graden deelt voor exacte meting, met aparte ringen voor het gebouw zelf, voor de landvormen buiten en voor de datumkeuze. De school splitst zich in de San He-lijn, die landvormen en de loop van het water weegt, en de San Yuan, die tijd en richting weegt voor dichtbevolkte moderne steden.

Statische ruimte: de Acht Woningen

Binnen de San Yuan-traditie bepalen twee formules hoe een huis wordt gebruikt. De eerste, de Acht Woningen, is statisch. Zij leest de blijvende aard van een huis uit de zitrichting, sorteert huizen naar trigram in acht typen en legt die naast het Kua-getal van de bewoner, een getal uit geboortejaar en geslacht dat iedereen in een Oost- of een Westgroep plaatst. Daaruit valt het kompas uiteen in vier goede en vier slechte richtingen voor die persoon, van de voorspoed van Sheng Chi en de gezondheid van Tian Yi tot het totale verlies van Jueh Ming. Het doel is eenvoudig: zet de deur, het bed en het bureau in de gunstige richtingen en verstop badkamers en bergruimte in de ongunstige.

Energie in de tijd: de Vliegende Sterren

De tweede formule, de Vliegende Sterren, voegt de tijd toe en geeft een gebouw een eigen horoscoop. Bewaard binnen een selecte lijn en berucht om de aankoop en kopie door meester Shen Zhu Reng, verdeelt zij de tijd in Perioden van twintig jaar, waarvan er negen een cyclus van honderdtachtig jaar vormen. Op 4 februari 2024 ging de wereld van de aardse Periode 8 over naar de vurige Periode 9, die tot 2043 loopt. Negen sterren, vastgelegd bij de bouw en de kijkrichting van een gebouw, 'vliegen' door de sectoren, en een aparte reeks jaarsterren verschuift met elk zonnejaar. De lezer stelt vast welke ster waar zit en schrijft vervolgens een elementaire correctie voor uit de Wu Xing-cycli: metaal om een kwade aardester uit te putten, vuur om een kwade houtster op te branden, en de grillige Ster 5 laat men stil en ongestoord.

Feng shui gaat naar het Westen

Toen feng shui het Westen bereikte in de late twintigste eeuw, trof het onbekende steden en denkwijzen aan, en nieuwe scholen vereenvoudigden de rekenkunde. De dominante daarvan, Black Sect of Black Hat, werd in de jaren zeventig en tachtig gebouwd door grootmeester Thomas Lin Yun als versmelting van klassiek feng shui met Tibetaans bön, boeddhisme en moderne psychologie. De boudste stap is het kompas volledig laten vallen en een vaste Bagua-kaart van aspiraties over de hoofddeur van elke kamer leggen, met vertrouwen op intentie, ritueel en opruimen in plaats van magnetische oriëntatie. Traditionalisten noemen dat een placebo, maar als middel voor focus en orde werkt het voor velen. Een tweede westerse school, Nancilee Wydra's Piramideschool uit 1989, ging de andere kant op en verankerde de praktijk in biologie en psychologie, met onderzoek naar hoe mensen zich in een ruimte werkelijk voelen.

Korea: de ruggengraat van de natie

In Korea werd de Chinese geomantie tot Pungsu-jiri, wind-watergeografie, in de negende eeuw gevormd door de boeddhistische monnik Doseon. In een land dat voor ongeveer driekwart uit bergen bestaat, leest zij de grote ononderbroken kam van de Baekdu-daegan als de letterlijke ruggengraat van de natie, kloppend van energie. Het doel is de myeongdang te vinden, de lichte plek waar de energie van een berg zich verzamelt zonder weg te lekken, volgens de regel dat je 'een berg op je rug bindt en het water tegemoet kijkt'; Seoel werd juist om die balans gekozen. Doseon voegde bibo-pungsu toe, aanvullende geomantie, die een gebrekkig landschap herstelt met aangeplante bossen, pagodes of stenen beelden. De traditie zit nog altijd diep, van families die de draak voeden bij voorouderlijke graven tot bedrijven die stilletjes meesters inhuren, en zij leeft voort in de pijnlijke legende van koloniale ijzeren pinnen die in de bergen zouden zijn geslagen om de energie van de natie door te snijden.

Japan: de demonenpoort bewaken

Japan ontving in de zesde eeuw het denken over yin-yang en de vijf elementen en bouwde het uit tot Onmyōdō, de Weg van Yin en Yang, vastgelegd in de Taihō-code van 701 met een eigen overheidsbureau en geleid door onmyōji als Abe no Seimei. Versmolten met shintoïstische opvattingen over reinheid en de angst voor wraakzuchtige geesten werd het uitgesproken defensief rond de Kimon, de demonenpoort in het noordoosten waardoor onheil zou binnenkomen, en haar tegenhanger in het zuidwesten. Kyoto werd bewaakt door de Enryaku-ji-tempel op de berg in het noordoosten te plaatsen, en huizen vermeden deuren, keukens of baden op de Kimon-lijn. Bouwers lieten zelfs de noordoosthoek van het keizerlijk paleis terugspringen om de 'horens' te verwijderen die demonen aantrokken, en edelen beoefenden katatagae: een omweg nemen om niet in een ongunstige richting te reizen.

India: de Vedische blauwdruk

Ouder dan het Chinese feng shui is Vastu Shastra, de Indiase wetenschap van het wonen, geworteld in de Veda's. Zij stemt een huis af op Prana in plaats van op Qi, werkt met de vijf ayurvedische elementen aarde, water, vuur, lucht en ruimte, zonder hout en metaal, en waardeert noord en oost waar feng shui het zuiden waardeert. Haar hart is de Vastu Purusha Mandala, een geometrisch raster waarop een kosmisch wezen, in de Matsya Purana door de goden voorovergedrukt, wordt uitgespreid over een vierkant van vierenzestig of eenentachtig vakken. Het hoofd van het wezen ligt in het noordoosten en de voeten in het zuidwesten, en elke zone draagt een godheid, een element en een passend vertrek: een keuken in het vurige zuidoosten, een hoofdslaapkamer in het aardse zuidwesten, en bovenal een open, onbebouwd midden, de Brahmasthan, dat vol licht moet blijven.

Aardenergieën en de binnenplaats

De drang om onzichtbare krachten op het land te projecteren is niet alleen Aziatisch. In de jaren twintig stelde de Engelse oudheidkundige Alfred Watkins in zijn boek The Old Straight Track de 'leylijnen' voor: rechte lijnen die megalieten, grafheuvels en oude kerken door heel Groot-Brittannië verbinden. Hij bedoelde ze als oude wegen, maar latere schrijvers lazen ze als stromen aardenergie die kracht winnen waar ze ondergronds water kruisen, een opvallende echo van de Chinese drakenaders en het zich verzamelende Qi. In de islamitische wereld kwam de harmonie juist uit de theologie, uit de goddelijke eenheid van Tawhid, uitgedrukt in heilige geometrie en licht, en het binnenplaatshuis van het Midden-Oosten en de Middellandse Zee werkt vrijwel als de Chinese SiHeYuan: een naar binnen gekeerd ontwerp rond een lichte lege kern die licht en lucht binnenhaalt, een klein model van de geordende kosmos.

Zo gebruik je deze bibliotheek

Blader op systeem om één traditie van geomantie vanaf haar wortels te volgen, of dat nu de Chinese Vorm- en Kompasschool is, de westerse bewerkingen, het Koreaanse Pungsu-jiri, het Japanse Onmyōdō of het Indiase Vastu, of blader op methode om te vergelijken hoe elke methode energie, richting en de vorm van een kamer leest. Elk systeem, de methoden en het vocabulaire zijn beschikbaar in de tweeënvijftig talen van het Tarot Academie-ecosysteem, zodat je de architectuur van energie kunt bestuderen in de taal waarin je denkt.