مکتب‌های شرق آسیا

جویوک، کتاب دگرگونی‌ها در کره

کره صرفاً پذیرندهٔ کتاب دگرگونی‌ها نبود؛ بلکه با آن به مباحثه برخاست. دانشوران چوسان بر پایهٔ مفاهیم آن مابعدالطبیعه‌ای از اصل و نیرو پی افکندند، پزشکی چهار تصویر آن را به نظام درمانی ماندگاری بدل ساخت که هنوز به کار می‌رود، و عارفی در سدهٔ نوزدهم آن را به عنوان پیشگویی از عصری نو بازنویسی کرد.

12
جریان
12
اندیشمند
600
سال تفسیرنگاری کره‌ای

جریان‌ها

از برنامهٔ درسی نوکنفوسیوسی آکادمی‌های چوسان گرفته تا طب مزاجی و کتاب مقدسی نوین، این‌ها مسیرهایی هستند که اندیشمندان کره‌ای در تفسیر کتاب دگرگونی‌ها پیمودند.

📜

انتقال در دوران گوریو

کره سده‌های دهم تا چهاردهم

کتاب دگرگونی‌ها همراه با متون کلاسیک کنفوسیوسی و نظام آزمون‌های دولتی وارد کره شد و روزگاری دراز پیش از سازمان‌یافتن در چارچوب نوکنفوسیوسی، در کنار سنت‌های بودایی و زمین‌خوانی مطالعه می‌شد.

⬛

سنت نمودارها

کره سده‌های چهاردهم تا پانزدهم

کتاب «ایپهاک دوسول» اثر کوون گون متون کلاسیک را از طریق نمودارها آموزش داد و به نوکنفوسیوسیسم کره‌ای روشی دیداری بخشید که در آن نمودارهای تریگرام و قطبیت اعلا بخش عمدهٔ تبیین مفاهیم را بر دوش دارند.

🔢

عددشناسی هوادام

کره سدهٔ شانزدهم

سو گیونگ‌دوک کتاب دگرگونی‌ها را از دریچهٔ کیهان‌شناسی نماد و عدد شائو یونگ خواند و به تقدم نیروی مادی استدلال کرد؛ دیدگاهی که جریانی را در اندیشهٔ کره گشود که در تقابل با ارتدوکسی مسلطِ اصالت اصل قرار داشت.

⚖️

مناظرهٔ اصل و نیرو

کره از سدهٔ شانزدهم به بعد

مناقشهٔ بنیادین در فلسفهٔ چوسان که عمدتاً با واژگان برگرفته از کتاب دگرگونی‌ها و نمودار قطبیت اعلا پیش رفت. این پرسش که آیا اصل می‌تواند فاعلیت داشته باشد یا تنها نیروی مادی عمل می‌کند، سه سده مورد بحث بود.

💬

مناقشهٔ چهار-هفت

کره از 1559

مکاتباتی چند ده‌ساله دربارهٔ این‌که آیا چهار سرآغاز اخلاقی و هفت احساس بشری از اصل سرچشمه می‌گیرند یا از نیرو. این پایدارترین مناظرهٔ فلسفی در تاریخ کره است که بر مابعدالطبیعهٔ برگرفته از کتاب دگرگونی‌ها استوار است.

🗺️

یوک‌هاک نظام‌مند

کره سدهٔ هفدهم

کتاب «یوک‌هاک دوسول» اثر چانگ هیون‌گوانگ مطالعهٔ کتاب دگرگونی‌ها را در قالب طرحی جامع از نمودارها و همبستگی‌ها سامان داد و کامل‌ترین پژوهش کره‌ای در حوزهٔ نماد و عدد را رقم زد.

🔍

خوانش سیل‌هاک

کره سده‌های هجدهم تا نوزدهم

دانشوران مکتب یادگیری عملی (سیل‌هاک) روش متن‌پژوهی و دیدگاه شکاکانه را بر این اثر کهن اعمال کردند. کتاب «جویوک ساجون» اثر چونگ یاک‌یونگ به جای پذیرش تفسیر سونگ، روش کهن تفأل را از خود متن بازسازی کرد.

🩺

طب مزاجی ساسانگ

کره از 1894 به بعد

لی جه-ما انسان‌ها را بر پایهٔ چهار تصویر کتاب دگرگونی‌ها به چهار تیپ مزاجی دسته‌بندی کرد که هر یک فیزیولوژی، خلق‌وخو و درمان خاص خود را دارند. این رویکرد همچنان شاخه‌ای رسمی و شناخته‌شده از طب کره‌ای است.

🌅

جونگیوک، دگرگونی‌های راستین

کره 1885

بازآرایی تریگرام‌ها توسط کیم ایل‌بو در نظمی سوم پس از توالی فو شی و شاه ون، که به عنوان مکاشفه‌ای از دگرگونی کیهان و گذر از عصر تنازع به دوران تعادل مطرح شد.

🕯️

جنبش‌های دینی نوین

کره سده‌های نوزدهم تا بیستم

آیین‌های دونگ‌هاک، جونگ‌سان‌گیو و دسون جین‌ری‌هو انتظار جونگیوک برای عصری نو را در خود جذب کردند و کتاب دگرگونی‌ها را به بخشی از بنیان‌های متنی جنبش‌های دینی بومی کره بدل ساختند.

🇰🇷

پرچم ملی

کره از 1882 به بعد

پرچم کره قطبیت اعلا را در مرکز و چهار تریگرام را در گوشه‌ها دارد: چیان، کون، کان و لی، نشان‌دهندهٔ آسمان، زمین، آب و آتش. هیچ کشور دیگری نمادهای کتاب دگرگونی‌ها را بر پرچم ملی خود جای نداده است.

⛰️

پونگسو و مکان‌یابی زمین‌اخترانه

کره از دوران گوریو به بعد

زمین‌خوانی کره‌ای برای تعیین جای آرامگاه‌ها، خانه‌ها و پایتخت‌ها از تریگرام‌ها و چیدمان آسمان پسین بهره می‌برد. این فن بنیاد جای‌گیری هانیانگ را شکل داد و تا سدهٔ بیستم اهمیت سیاسی داشت.

اندیشمندان

فیلسوفان درباری، دانشوران دگراندیش، یک پزشک و یک پیشگو، در گسترهٔ شش سده از پایه‌گذاری سلسلهٔ چوسان تا الحاق به ژاپن.

کوون گون

1352–1409 کره

دانشور اوایل دورهٔ چوسان که در کتاب «ایپهاک دوسول» مابعدالطبیعهٔ نوکنفوسیوسی را از طریق نمودارها آموزش داد. او رویکردی دیداری و مبتنی بر جدول را پی ریخت که تا سده‌ها شیوهٔ آشنایی دانش‌پژوهان کره‌ای با کتاب دگرگونی‌ها را تعیین کرد.

سو گیونگ‌دوک

1489–1546 که‌سونگ

ملقب به هوادام، او از خدمت دولتی سر باز زد و به آموزش خصوصی پرداخت. او فلسفه‌ای یگانه‌انگارانه بر پایهٔ نیروی مادی و متکی بر کیهان‌شناسی عددی شائو یونگ بنا نهاد که به نقطهٔ مرجع اندیشه‌های ماده‌محور بعدی در کره بدل شد.

یی هوانگ (توگه)

1501–1570 آندونگ

محترم‌ترین کنفوسیوسی کره که اصل را پویا و مقدم بر نیرو می‌دانست. اثر او «ده نمودار» که به پادشاه جوان تقدیم شد چکیدهٔ منظومهٔ فکری اوست، و مکاتباتش آغازگر مناقشهٔ چهار-هفت بود.

گی ده‌سونگ

1527–1572 جولا

مکاتبه‌کنندهٔ بسیار جوان‌تر توگه که تفکیک میان چهار سرآغاز و هفت احساس را به چالش کشید. مبادلهٔ فکری محترمانه و دقیق آن دو طی هشت سال، سند بنیادین مناظره‌های فلسفی کره است.

یی ای (یولگوک)

1536–1584 گانگ‌نئونگ

همتای بزرگ توگه که استدلال می‌کرد تنها نیروی مادی عمل می‌کند و اصل الگوی آن است. او دولتمردی برجسته نیز بود که در مقامات عالی خدمت کرد و برای اصلاحات نظامی و اداری کوشید.

چانگ هیون‌گوانگ

1554–1637 کره

گردآورندهٔ «یوک‌هاک دوسول»، نظام‌مندترین پژوهش کره‌ای در زمینهٔ نماد و عدد در کتاب دگرگونی‌ها، که نمودارها و همبستگی‌ها را در قالبی فراگیر سامان داد.

یی ایک

1681–1763 گیونگی

دانشور پیشرو مکتب سیل‌هاک که متون کلاسیک را با نگاهی به اصلاحات عملی و گشودگی به دانش غربیِ واردشده از چین مطالعه می‌کرد. یادداشت‌های دانشنامه‌ای او شامل مباحث گسترده دربارهٔ کتاب دگرگونی‌ها است.

چونگ یاک‌یونگ (داسان)

1762–1836 گانگ‌جین

برجسته‌ترین دانشور تاریخ کره که کتاب «جویوک ساجون» را در هجده سال تبعید نگاشت و به جای پذیرش عقاید ژو شی، روش کهن تفأل را با بررسی‌های زبان‌شناختی و متن‌پژوهانه بازسازی کرد. او در دوران تبعید چندصد جلد کتاب تدوین نمود.

چوئه هان‌گی

1803–1877 سئول

فلسفه‌ای از نیروی مادی پی افکند که علم نوین غربی را در خود جای می‌داد و با متون کلاسیک بیش از آن‌که به مثابهٔ نظمی اخلاقی برخورد کند، آن‌ها را توصیف فرایندهای طبیعی جهان می‌دانست.

کیم هانگ (ایل‌بو)

1826–1898 چونگ‌چونگ

پدیدآورندهٔ «جونگیوک» در سال 1885، چیدمان سومی از تریگرام‌ها که به صورت مکاشفه ارائه شد و نوید می‌داد که عصر تعارض رو به پایان است و عصر تعادل آغاز می‌شود. اثر او مستقیماً جنبش‌های دینی نوین کره را بارور کرد.

لی جه-ما

1837–1900 هام‌گیونگ

پزشک و نظامی کره‌ای که انسان‌ها را بر الگوی چهار تصویر به چهار گونهٔ مزاجی تقسیم کرد که هر یک نیازمند درمانی متفاوت است. کتاب او «دونگ‌اوی سوسه بووون» پایهٔ طب ساسانگ را گذاشت که امروز نیز در کره رواج دارد.

کانگ جونگ‌سان

1871–1909 جولا

بنیان‌گذار جنبشی دینی که آموزهٔ سامان‌بخشی کیهانی او از نوید جونگیوک برای فرارسیدن عصری نو مایه می‌گرفت. جنبش‌های برآمده از مکتب او در میان بزرگ‌ترین ادیان بومی کره جای دارند.

متنی کلاسیک که به مناقشه‌ای ملی بدل شد

کتاب دگرگونی‌ها همراه با دیگر متون کانون کنفوسیوسی به کره رسید و چندین سده همانند چین مطالعه شد: به عنوان یکی از پنج کتاب کلاسیک، مبنای آزمون‌های دولتی، و از دریچهٔ شرح‌های مکتب چنگ-ژو. اما آنچه تاریخ کره را متمایز می‌کند رویدادی است که هنگامی رخ داد که دانشوران چوسان مابعدالطبیعهٔ این اثر را چنان جدی گرفتند که آشکارا به اختلاف‌نظر با یکدیگر پرداختند.

واژگان کتاب دگرگونی‌ها، یعنی اصل (لی) و نیروی مادی (گی)، قطبیت اعلا، چهار تصویر و تریگرام‌ها، به زبان کاری فلسفهٔ کره تبدیل شدند. هنگامی که متفکران کره‌ای دربارهٔ اخلاق، سرشت انسان یا ساختار بنیادین جهان بحث می‌کردند، استدلال‌هایشان با مفاهیم برخاسته از این کتاب شکل می‌گرفت و این شیوه به مدت سیصد سال دوام یافت.

مناظرهٔ چهار-هفت

ماجرای اصلی در سال 1559 آغاز شد؛ هنگامی که دانشور جوانی به نام گی ده‌سونگ به یی هوانگ سالخورده و مورد احترام همگان، نامور به توگه، نامه‌ای نگاشت تا صورتبندی او دربارهٔ چهار سرآغاز اخلاقی و هفت احساس را به چالش بکشد. آیا همان‌طور که توگه می‌گفت، چهار سرآغاز از اصل برمی‌خیزند و هفت احساس از نیروی مادی، یا اینکه چنین تمایزی از نظر مابعدالطبیعی قابل دفاع نیست؟

این مکاتبات هشت سال به طول انجامید و با احترامی فراوان و دقتی کم‌نظیر پیش رفت، و هرگز به پایان قطعی نرسید: پس از آن، یی ای نامور به یولگوک، جانب گی ده‌سونگ را گرفت و بحث را عمیق‌تر کرد؛ او معتقد بود تنها نیروی مادی است که در عمل فاعلیت دارد و اصل صرفاً الگوی آن است، نه عاملی مستقل. مواضع توگه و یولگوک به دو قطب کنفوسیوسیسم کره‌ای تبدیل شد و پیروان آنان این مباحثه را تا سدهٔ نوزدهم ادامه دادند.

شایان توجه است که این رویداد تا چه اندازه نامعمول و بی‌سابقه بود. مناظرهٔ چهار-هفت جدالی فلسفی، مستند و پایدار در میان چندین نسل بود که تقریباً تماماً با واژگان مفهومی کتاب دگرگونی‌ها پیش برده شد. نظیر چنین پدیده‌ای هرگز در چین یا ژاپن رخ نداد.

داسان و بازگشت به تفأل

درخشان‌ترین پژوهش کره‌ای دربارهٔ این متن از سوی مردی پدید آمد که فراغتی ناخواسته داشت. چونگ یاک‌یونگ، مشهور به داسان، در ماجرای آزار کاتولیک‌ها در سال 1801 متهم و به مدت هجده سال به سواحل جنوبی تبعید شد، جایی که در آن صدها جلد کتاب در زمینهٔ متون کهن، حقوق، دیوان‌سالاری و پزشکی به نگارش درآورد.

کتاب او با نام «جویوک ساجون» رویکردی متن‌پژوهانه در پیش گرفت که در زمانهٔ خود بسیار ساختارشکنانه بود. داسان به جای پذیرفتن تفاسیر دوران سونگ، کوشید تا شیوهٔ واقعی کاربرد کتاب توسط دودمان ژو را با اتکا به شواهد درون‌متنی و منابع نخستین بازسازی کند. او کتاب دگرگونی‌ها را سندی تاریخی با روشی اصیل می‌دانست که زیر لایه‌های سده‌ها فلسفه‌بافی پنهان مانده بود؛ دیدگاهی که یک قرن پیش از پژوهش‌های غربی سدهٔ بیستم پدیدار شد.

چهار تصویر، چهار کالبد

در سال 1894 پزشکی به نام لی جه-ما اثری منتشر کرد که کتاب دگرگونی‌ها را به قلمرویی کاملاً نو رهنمون شد. طب ساسانگ او انسان‌ها را بر اساس چهار تصویر بنیادین که میان قطبیت اعلا و هشت تریگرام جای دارند، به چهار تیپ مزاجی دسته‌بندی می‌کند: یانگ مهین، یانگ کهین، یین مهین و یین کهین.

هر مزاج در نظام او دارای ساختار بدنی ویژه، خلق‌وخوی خاص، الگوی توانمندی و ضعف اندام‌ها، و مجموعه‌ای متناظر از داروها و خوراکی‌هاست. دارویی که برای یک مزاج شفاست ممکن است برای مزاج دیگر زیان‌بار باشد، و از این رو تعیین دقیق نوع مزاج اقدام محوری در درمان بالینی به‌شمار می‌رود.

طب ساسانگ یک پدیدهٔ تاریخی فراموش‌شده نیست، بلکه شاخه‌ای به رسمیت شناخته‌شده از طب سنتی کره است که در دانشکده‌های پزشکی تدریس می‌شود، در درمانگاه‌ها به کار می‌رود و موضوع پژوهش‌های مستمر دربارهٔ ارتباط تیپ‌شناسی آن با تفاوت‌های فیزیولوژیک سنجش‌پذیر است. این طب احتمالاً پرثمرترین کاربرد عملی کتاب دگرگونی‌ها در سراسر جهان است.

چیدمان سوم

در سال 1885 کیم ایل‌بو کتاب «جونگیوک» (دگرگونی‌های راستین) را منتشر ساخت و چیدمانی نوین از تریگرام‌ها را در کنار دو توالی کهن منسوب به فو شی و شاه ون عرضه کرد. مدعای او این بود که توالی‌های آسمان پیشین و آسمان پسین توصیف‌گر اعصار کیهانی گذشته‌اند و آن دوران رو به پایان است، در حالی که چیدمان نویافتهٔ او عصر پیش‌رو را نشان می‌دهد: دورانی که در آن ناموزونی‌های جهان کنونی به تعادل می‌رسد.

زمان‌بندی این رویداد اهمیت ویژه‌ای داشت. کره در دههٔ 1880 تحت فشارهای شدید ژاپن، چین و روسیه قرار داشت و نشانه‌های زوال سلسله آشکار بود. متنی مکاشفه‌ای که خبر از پایان عصر تنازع و کشمکش می‌داد مخاطبانی مشتاق یافت، و نوید آن دربارهٔ دگرگونی و سامان‌بخشی نوین به آیین دونگ‌هاک، آموزه‌های کانگ جونگ‌سان و ادیان نوینی راه یافت که از دل آنها برآمدند و شماری از آنها هنوز پیروان پرشماری دارند.

بر فراز پرچم

کره تنها کشوری است که پرچم ملی آن نمادی برآمده از کتاب دگرگونی‌هاست. پرچم تهگوکگی نشان قطبیت اعلا را در مرکز خود به رنگ‌های سرخ و آبی درهم‌تنیده جای داده و در چهار گوشهٔ آن تریگرام‌های چیان، کون، کان و لی قرار دارند: آسمان، زمین، آب و آتش. این طرح به سال 1882 بازمی‌گردد و در برهه‌ای به کار گرفته شد که کره در پی اثبات هویت و جایگاه مستقل خود در برابر قدرت‌های پیرامون بود.

نشاندن این کیهان‌شناسی خاص بر پرچم، بیانگر درک کره از هویت خویش بود. تا آن زمان، کتاب دگرگونی‌ها به مدت پانصد سال زبان مشترک حیات فکری کره به شمار می‌رفت، و جای گرفتنش بر پرچم ملی نه یک تزیین صرف، بلکه چکیده‌ای از یک تمدن بود.

پرسش‌های متداول

همهٔ مکتب‌های ای چینگ

آخرین نوشته‌ها

حکمت باستانی کارت‌های تاروت را کشف کنید و اسرار سفر معنوی خود را باز کنید. وبلاگ ما دروازه شما به درک نمادگرایی غنی، معانی و کاربردهای عملی خواندن تاروت است.