Mannaz

Το σχήμα

Δύο κατακόρυφα στελέχη που ενώνονται κοντά στην κορυφή με γραμμές οι οποίες διασταυρώνονται μεταξύ τους. Πρόκειται ουσιαστικά για το Ehwaz (ᛖ), όπου οι ενωτικές γραμμές τέμνονται αντί να συναντώνται απλώς σε μια κορυφή, και οι δύο αυτοί ρούνοι βρίσκονται ο ένας δίπλα στον άλλον στη σειρά.

Το Νεότερο Φούθαρκ εγκατέλειψε εντελώς τη δομή του διπλού στελέχους, επανασχεδιάζοντας τον ρούνο ως ᛘ, ένα ενιαίο στέλεχος με δύο υψωμένους βραχίονες. Αυτή η μορφή πλησιάζει οπτικά το Algiz, και η ομοιότητα αυτή προκάλεσε πραγματική σύγχυση στη μεταγενέστερη χειρόγραφη παράδοση.

Το όνομα

Προέρχεται από το πρωτογερμανικό θέμα mann-, που σημαίνει άνθρωπος. Δίνει το παλαιοαγγλικό man, το αρχαιοσκανδιναβικό maðr, το γοτθικό manna, τα γερμανικά Mann και Mensch, καθώς και το σύγχρονο αγγλικό man.

Αυτή η σημασιολογική στένωση αξίζει να διατυπωθεί με σαφήνεια. Στα παλαιοαγγλικά, η λέξη man δήλωνε ένα άτομο οποιουδήποτε φύλου· οι λέξεις για τον ενήλικο άνδρα ή τη γυναίκα ειδικά ήταν wer και wif. Το wer επιβιώνει σήμερα μόνο στη λέξη werewolf (λυκάνθρωπος). Ο σύγχρονος περιορισμός της λέξης αποκλειστικά στους άνδρες συνέβη πολύ αργότερα στα αγγλικά, και δεν αντικατοπτρίζει την αρχική σημασία του ονόματος του ρούνου.

Συνεπώς, το Mannaz είναι ο ρούνος του ανθρώπου και όχι του άρρενος. Τα σύγχρονα εγχειρίδια που το αντιπαραβάλλουν με το Berkano ως ένα ζεύγος αρσενικού και θηλυκού εισάγουν έναν διαχωρισμό τον οποίο η ίδια η αρχαία λέξη δεν περιείχε.

Κάθε ποίημα αναφέρει τον θάνατο

Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο σχετικά με το Mannaz και εμφανίζεται με συνέπεια και στις τρεις πηγές, κάτι εξαιρετικά σπάνιο.

Η παλαιοαγγλική στροφή ξεκινά θερμά: ο χαρούμενος άνθρωπος είναι αγαπητός στους συγγενείς του. Στη συνέχεια όμως γίνεται αδυσώπητη. Sceal þeah anra gehwylc oðrum swican: κι όμως ο καθένας αναπόφευκτα θα εγκαταλείψει τον άλλον. Όχι απαραίτητα από προδοσία, καθώς το ρήμα swican σημαίνει αποτυγχάνω, υποχωρώ ή εγκαταλείπω. Όλοι αναγκαστικά θα απογοητεύσουν τους πάντες, επειδή όλοι πεθαίνουν. Ακολουθεί το χριστιανικό πλαίσιο: ο Κύριος ορίζει εκείνη η ταλαίπωρη σάρκα να παραδοθεί στη γη.

Η νορβηγική στροφή συμπυκνώνει ολόκληρο το νόημα σε τέσσερις λέξεις: maðr er moldar auki, ο άνθρωπος είναι μια αύξηση της σκόνης. Ό,τι κι αν είστε, είστε αυτό από το οποίο το χώμα θα αποκτήσει περισσότερο.

Το ισλανδικό ποίημα τοποθετεί την ίδια φράση ανάμεσα στις άλλες δύο μεταφορές του. Maðr er manns gaman, ο άνθρωπος είναι η χαρά του ανθρώπου. Έπειτα ακολουθεί η σκόνη. Και τέλος το skipa skreytir, ο στολιστής των πλοίων.

Αν διαβάσει κανείς την ισλανδική στροφή με τη σειρά της, αντικρίζει μια ολοκληρωμένη δήλωση για την ανθρώπινη ύπαρξη: είμαστε η χαρά ο ένας του άλλου, καταλήγουμε στο χώμα, και στο ενδιάμεσο δημιουργούμε όμορφα πράγματα. Τρεις φράσεις. Πρόκειται για το πιο λακωνικό και μεστό κείμενο σε ολόκληρο το σώμα των ρουνικών ποιημάτων.

Τα ανθρώπινα όντα ορίζονται πληθυντικά

Ούτε η παλαιοαγγλική ούτε η ισλανδική στροφή περιγράφει ένα απομονωμένο άτομο. Και οι δύο ορίζουν τον άνθρωπο σε σχέση με τους άλλους: αγαπητός στους συγγενείς του, η χαρά του ανθρώπου.

Αυτή η παρατήρηση αξίζει να αντιπαραβληθεί με τη σύγχρονη ερμηνεία του Mannaz ως συμβόλου του ατομικού εαυτού. Σε μια κοινωνία όπου οι συγγενικοί δεσμοί καθόριζαν τη νομική υπόσταση, την προστασία και την αξία αποζημίωσης ενός ανθρώπου, όποιος δεν είχε συγγενείς μόλις και μετά βίας θεωρούνταν πρόσωπο. Ο εξόριστος στη στροφή του Gebo προσεγγίζει ακριβώς το ίδιο ζήτημα από την αντίθετη πλευρά.

Το Mannaz εκπροσωπεί πράγματι τον εαυτό, αλλά ως κόμβο ενός ευρύτερου δικτύου και όχι ως απομονωμένη νησίδα. Όταν εμφανίζεται σε ένα ρίξιμο σχετικό με την ταυτότητα, το πιο ουσιαστικό ερώτημα σπάνια είναι «ποιος είμαι» αλλά μάλλον «ανάμεσα σε ποιους βρίσκομαι».

Στις επιγραφές

Ως γράμμα m εμφανίζεται σε ολόκληρο το σώμα των επιγραφών.

Ο ρούνος ανήκει επίσης στην ομάδα εκείνη που απαντάται επαναλαμβανόμενη ή στοιβαγμένη σε βρακτεάτες, δίπλα στους Tiwaz, Algiz και Sowilo, αποτελώντας μια πιθανή ανάγνωση αρκετών ασαφών χαράξεων. Όπως συμβαίνει πάντοτε με αυτές τις ακολουθίες, παραμένουν μη αποκρυπτογραφημένες και θα μπορούσαν να αφορούν αλφαβητική μαγεία, αρίθμηση ή απλή διακόσμηση.

Η λέξη manna ή οι πτώσεις της εμφανίζονται σε αρκετά κείμενα του Πρεσβύτερου Φούθαρκ σε καθημερινή χρήση. Δεν υπάρχει καμία επιβεβαιωμένη αυτόνομη χρήση του ως μαγικού φυλαχτού.

Στην ερμηνεία, σε όρθια θέση

Το Mannaz επιδέχεται δύο ερμηνείες με διαφορετική κατεύθυνση, και το ποια ισχύει γίνεται συνήθως φανερό από το ίδιο το ερώτημα.

Ως ένα πρόσωπο, είναι ο πιο κυριολεκτικός ρούνος της σειράς. Συχνά υποδεικνύει ένα συγκεκριμένο άτομο στην κατάσταση του ερωτώντος, και σε ένα ρίξιμο σημαίνει απλώς: το θέμα αφορά κάποιον συγκεκριμένο άνθρωπο. Το ποιο είναι αυτό το άτομο προκύπτει συνήθως από τα συμφραζόμενα.

Ως ανθρωπότητα, είναι ο ρούνος της κοινής ανθρώπινης μοίρας: όσων μοιράζονται όλοι οι άνθρωποι, των συνηθισμένων περιορισμών και της αναγνώρισης ότι ένα πρόβλημα δεν αποτελεί μοναδική εξαίρεση. Ερμηνεύεται εύστοχα σε ερωτήματα όπου ο ερωτών θεωρεί τον εαυτό του εξαίρεση από τους κανόνες. Το Mannaz απαντά συνήθως ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

Καλύπτει επίσης τη νοημοσύνη και τις αμιγώς ανθρώπινες ικανότητες (τη λογική, τη γλώσσα και τη δημιουργία), με το ισλανδικό skipa skreytir (στολιστής των πλοίων) να αντιπροσωπεύει τη μαστοριά και τη βαθιά ανθρώπινη συνήθεια να διακοσμεί κανείς ό,τι είναι απλώς χρηστικό.

Η θνητότητα παραμένει επίσης παρούσα, είτε είναι ευπρόσδεκτη είτε όχι, όπως δηλώνουν ρητά και τα τρία ποιήματα. Το όρθιο Mannaz δεν αποτελεί οιωνό θανάτου, αλλά έναν ρούνο που εμπεριέχει έναν σαφή χρονικό ορίζοντα. Σε ερωτήματα σχετικά με το πόσο μπορεί να αναβληθεί κάτι, αυτός ο ορίζοντας αποτελεί συχνά την απάντηση.

Στην ερμηνεία, σε ανάστροφη θέση

Το Mannaz αντιστρέφεται με απόλυτη σαφήνεια.

Σε ανάστροφη θέση δηλώνει τον άνθρωπο που έχει αποκοπεί από το κοινωνικό δίκτυο: απομόνωση, αποξένωση και ένα άτομο που απομακρύνθηκε οικειοθελώς ή εξοστρακίστηκε. Με βάση τον τρόπο με τον οποίο τα ποιήματα ορίζουν την ανθρώπινη φύση, πρόκειται για μια ιδιαίτερα σοβαρή αναστροφή.

Υποδηλώνει επίσης ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο στο ρίξιμο αποδεικνύεται προβληματικό: ένας εχθρός, ένας ανειλικρινής φίλος ή κάποιος του οποίου τα συμφέροντα διαφέρουν ριζικά από όσα υποθέτει ο ερωτών. Όταν το όρθιο Mannaz σημαίνει «το θέμα αφορά κάποιο πρόσωπο», σε ανάστροφη θέση συχνά συμπληρώνει «και το πρόσωπο αυτό δεν είναι με το μέρος σας».

Η τρίτη ερμηνεία αφορά την αυταπάτη. Το ανάστροφο Mannaz χαρακτηρίζει συχνά έναν ερωτώντα που αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως εξαίρεση στη δική του εκδοχή των γεγονότων, ακριβώς δηλαδή τη στάση την οποία αντικρούει ο όρθιος ρούνος.

Σύγχρονα εσωτεριστικά στρώματα

Οι αντιστοιχίσεις με τα δέντρα, το στοιχείο του αέρα και η σύνδεση με τον Heimdall προέρχονται από την αποκρυφιστική αναβίωση του 20ού αιώνα, κυρίως από τα έργα των Thorsson και Aswynn. Η συσχέτιση με τον Heimdall βασίζεται στο ενδικό ποίημα Rígsþula, όπου μια μορφή που ταυτίζεται μαζί του γίνεται γεννήτορας των τριών τάξεων της ανθρωπότητας. Πρόκειται για αυθεντικό κείμενο, το οποίο όμως δεν κάνει καμία αναφορά στον συγκεκριμένο ρούνο.

Η θεώρηση του Mannaz ως αρσενικού συμπληρώματος του Berkano είναι εντελώς σύγχρονη και στηρίζεται στη σύγχρονη αγγλική λέξη man και όχι στην πρωτογερμανική ρίζα από την οποία αυτή προέρχεται.

Το σύστημα Armanen του Guido von List περιλαμβάνει έναν ρούνο Man, που αποτέλεσε ένα από τα σύμβολα που χρησιμοποίησαν εντονότερα οι οπαδοί του. Η μορφή με τους υψωμένους βραχίονες υιοθετήθηκε σε ναζιστικά συμφραζόμενα ως Lebensrune (ρούνος της ζωής) δίπλα στο Algiz. Το ᛘ του Νεότερου Φούθαρκ και το Algiz ᛉ βρίσκονται τόσο κοντά σε σχήμα, ώστε συχνά συγχέονται σε εκείνη τη βιβλιογραφία. Τίποτα από όλα αυτά δεν διαθέτει επιγραφική βάση.

Σε συνδυασμό με άλλους ρούνους

Το Mannaz μαζί με το Ehwaz (ᛖ) ενώνει τους δύο ρούνους που μοιράζονται το ίδιο πλαίσιο, υποδηλώνοντας μια συγκεκριμένη σχέση ανάμεσα σε δύο κατονομαζόμενα πρόσωπα.

Το Mannaz με το Wunjo (ᚹ) ή το Gebo (ᚷ) τοποθετεί το άτομο ανάμεσα στους δικούς του ανθρώπους: συντροφικότητα, αμοιβαίες υποχρεώσεις και ένα κοινωνικό δίκτυο που λειτουργεί αρμονικά.

Το Mannaz με το Isa (ᛁ) φέρνει την ερμηνεία της απομόνωσης ακόμη και σε όρθια θέση, δηλώνοντας έναν άνθρωπο που κρατιέται σε απόσταση.

Το Mannaz με το Ansuz (ᚨ) περιορίζει το μήνυμα σε έναν συγκεκριμένο αγγελιοφόρο, υποδεικνύοντας συνήθως τη συμβουλή ενός συγκεκριμένου προσώπου αντί για γενικές πληροφορίες.

Το Mannaz με το Dagaz (ᛞ) ή το Jera (ᛃ) τοποθετεί την ανθρώπινη ζωή απέναντι σε έναν ευρύτερο φυσικό κύκλο. Σε ερωτήσεις χρονισμού δείχνει συνήθως ότι ο περιοριστικός παράγοντας είναι η υπομονή του ερωτώντος και όχι οι εξωτερικές συνθήκες.