Yili, lektura sensu i zasady

Najczęstsze pytania

Co oznacza Yili?

Yi oznacza sens lub prawość, a li zasadę bądź ład, więc złożenie to nazywa lekturę skupioną na tym, co tekst znaczy i jakie zasady wyraża. Stanowi ono trwałe przeciwieństwo Xiangshu, szkoły znaku i liczby, która czyta heksagramy jako system formalny powiązany z kalendarzami i przemianami.

Kim był Wang Bi?

Komentatorem z III wieku, który pisał zarówno o Laozi, jak i o Księdze Przemian, wyznaczając ramy dla całej późniejszej interpretacji sensu i zasady. Jego argument, że obrazy są środkiem do wyrażenia sensu i należy je porzucić po jego uchwyceniu, położył kres dominacji hanowskiej numerologii. Zmarł w wieku dwudziestu trzech lat.

Czym różniły się podejścia Cheng Yi i Zhu Xi?

Cheng Yi czytał Przemiany jako czystą etykę i niemal nie interesował się ich rolą wyroczni. Zhu Xi zgadzał się z jego filozofią, lecz podkreślał, że księga powstała jako podręcznik wróżenia i ignorowanie tego faktu prowadzi do błędnego odczytania jej języka. Zhu Xi przywrócił procedurę krwawnika, zachowując interpretację moralną, a połączone stanowisko Cheng-Zhu stało się obowiązującą ortodoksją.

Jakimi narzędziami posługuje się ta szkoła przy odczytywaniu heksagramu?

Wyłącznie tym, co znajduje się wewnątrz samego znaku: która linia nim rządzi, czy dana linia odpowiada swojemu miejscu, czy jest centralna, czy odpowiada linii oddalonej o trzy pozycje, czy opiera się na sąsiadach lub ma w nich oparcie, oraz jak oddziałują na siebie oba trigramy. Wszystkie te elementy pochodzą z Dziesięciu Skrzydeł, a nie z korelacji zewnętrznych.

Dlaczego ta lektura zdobyła tak dominującą pozycję?

Zadecydowały o tym dwa wydarzenia. Kong Yingda wybrał komentarz Wang Bi na podstawę oficjalnego subkomentarza tangowskiego, co przesądziło o tym, jakie teksty przepisywano. Następnie w 1313 roku lektura Cheng-Zhu stała się podstawą państwowych egzaminów urzędniczych i pozostała nią aż do 1905 roku, dzięki czemu każdy wykształcony urzędnik w Chinach, Korei i Wietnamie poznawał tekst właśnie przez nią.

Czy szkoła Yili sprzeciwia się wróżeniu?

Cheng Yi w praktyce był mu przeciwny; Zhu Xi nie. Podstawowa teza szkoły dotyczy interpretacji, a nie samego faktu sięgania po radę wyroczni. Stanowisko Zhu Xi, według którego należy poprawnie postawić heksagram, a następnie odczytać wynik ze względu na zawartą w nim zasadę zamiast obliczać gałęzie i przemiany, stanowiło pogląd głównego nurtu.

Czy zachodni I Ching wywodzi się z tej szkoły?

W przeważającej mierze tak. Legge pracował na kanonicznym wydaniu qingowskim, a Wilhelm uczył się u uczonego wyrosłego w tej tradycji, dlatego znane czytelnikom ujęcie moralne i filozoficzne, w tym powracająca postać człowieka szlachetnego, to właśnie interpretacja Cheng-Zhu. Metody znaku i liczby, którymi posługiwali się chińscy wróżbici, nigdy nie dotarły na Zachód w porównywalny sposób.

Czym jest Taijitu shuo?

Bardzo krótki traktat Zhou Dunyi objaśniający diagram Najwyższego Kresu, wyprowadzający yin i yang, Pięć Przemian oraz dziesięć tysięcy rzeczy z niezróżnicowanego źródła. Liczy zaledwie dwieście znaków i stał się kosmologicznym fundamentem neokonfucjanizmu, czerpiąc swoje kluczowe pojęcie z Wielkiego Traktatu Księgi Przemian.

Kim był Wang Fuzhi?

XVII-wiecznym myślicielem, który stworzył liczne pisma poświęcone Przemianom, ukrywając się po upadku dynastii Ming. Zaprzeczał, jakoby zasada istniała w oderwaniu od siły materialnej, postrzegając świat jako qi w nieustannym przekształcaniu. Za życia niemal nieznany, został odkryty w XIX wieku i uznany za rodzimego prekursora nowoczesnej filozofii chińskiej.

Czy obie szkoły można łączyć?

W praktyce zazwyczaj tak się działo. Wydanie Zhu Xi łączy już procedurę wróżebną z lekturą filozoficzną, a songowscy myśliciele znaku i liczby, tacy jak Shao Yong, zajmowali się metafizyką, a nie prostym przepowiadaniem przyszłości. Polemika była najostrzejsza w III wieku, a później wyraźnie złagodniała, większość uczonych czerpała bowiem z obu tradycji.