Systemy interpretacyjne

Dziesięć Skrzydeł

Podręcznik wróżebny z epoki brązu stał się klasykiem filozoficznym, ponieważ ktoś dołączył do niego komentarze. Siedem tekstów w dziesięciu częściach, tradycyjnie przypisywanych Konfucjuszowi, a z pewnością nie przez niego napisanych, dostarczyło kosmologii, etyki i słownictwa, z których korzysta później cała tradycja.

7
tekstów
10
części
c. 300 BCE
najstarsze warstwy

Siedem tekstów

Liczba dziesięć wynika z tego, że trzy z tych tekstów są podzielone na dwie części. Każdy wnosi coś, czego pierwotna wyrocznia nie miała, i nie wszystkie zgadzają się ze sobą co do wszystkiego.

⚖️

Tuan Zhuan, o Wyrokach

Chiny ok. III w. p.n.e.

W dwóch częściach. Wyjaśnia Wyrok każdego heksagramu, odwołując się do struktury figury: która linia nim rządzi, czy linia rządząca jest centralna i właściwa, co robią oba trigramy. To tutaj ustala się techniczne słownictwo analizy linii.

🏔️

Wielkie Obrazy

Chiny ok. III w. p.n.e.

Odczytuje oba trigramy jako obraz i wyprowadza z niego zasadę postępowania, niemal zawsze w formie „tak więc człowiek szlachetny czyni to a to”. Najczęściej cytowana i najbardziej konsekwentnie etyczna warstwa całej księgi.

🔍

Małe Obrazy

Chiny ok. III w. p.n.e.

Krótkie glosy do poszczególnych tekstów linii, wyjaśniające każdy z nich przez jego pozycję, poprawność albo relację do sąsiadów. Lakoniczne, czasem błędne koło, i główny pomost między językiem wyroczni a jej analizą strukturalną.

🌌

Wielki Traktat, część pierwsza

Chiny ok. III w. p.n.e.

Filozoficzne serce całości. Wykłada kosmologię przemiany, Najwyższą Ostateczność rodzącą dwa tryby i cztery obrazy oraz opowieść o tym, jak mędrcy stworzyli figury. Zawiera też jedyny starożytny opis procedury krwawnika.

🧠

Wielki Traktat, część druga

Chiny ok. III w. p.n.e.

Kontynuuje wątek wynalezienia cywilizacji przypisywanego obrazowości heksagramów, refleksje nad językiem i znaczeniem oraz rozbudowany komentarz do wybranych linii. Źródło wielu zwrotów, które weszły do potocznego języka chińskiego.

🐉

Wenyan, o pierwszych dwóch heksagramach

Chiny ok. III w. p.n.e.

Rozbudowany komentarz dotyczący wyłącznie Qian i Kun, traktujący je z głębią, jakiej nie otrzymuje żaden inny heksagram. Jego wielowarstwowe odczyty linii smoka są wzorem tego, jak tradycja interpretuje linię jednocześnie na kilku poziomach.

☰

Shuogua, o trigramach

Chiny ok. III w. p.n.e.

Katalog odpowiedniości trigramów: obrazy, role rodzinne, zwierzęta, części ciała, kierunki i pory roku. Bez niego Kwiat Śliwy, Wen Wang Gua i większość feng shui nie miałyby z czego czerpać.

🔗

Xugua, sekwencja

Chiny ok. III w. p.n.e.

Wyjaśnia, dlaczego każdy heksagram następuje po poprzednim, w łańcuchu krótkich stwierdzeń przyczynowych. Rozumowanie bywa naciągane, a mimo to jest to własne wyjaśnienie tradycji, dlaczego sekwencja króla Wena w ogóle jest sekwencją.

🔀

Zagua, heksagramy mieszane

Chiny ok. III w. p.n.e.

Łączy heksagramy w pary i charakteryzuje każdy z nich za pomocą garści znaków, głównie przez kontrast. Rymowany, skondensowany i użyteczny jako mnemotechnika, ignoruje sekwencję, której Xugua właśnie broniła.

📐

Aparat analizy linii

Chiny ze Skrzydeł

Poprawność, centralność, odpowiedniość, dosiadanie i wspieranie: cały zestaw narzędzi do odczytu heksagramu z jego wewnętrznej struktury pochodzi z tych tekstów, a nie z Zhouyi.

☯️

Kosmologia przemiany

Chiny ze Skrzydeł

Najwyższa Ostateczność, przemienność Yin i Yang jako Droga, odpowiedniość między niebem, ziemią i człowiekiem. Neokonfucjańska metafizyka jest w dużej mierze rozwinięciem kilku zdań z Wielkiego Traktatu.

🧭

Zwrot etyczny

Chiny ze Skrzydeł

Skrzydła przekształciły wyrocznię dotyczącą ofiar, jeńców i kampanii wojennych w księgę o postępowaniu. Człowiek szlachetny, który ledwie pojawia się w najstarszej warstwie, staje się centralną postacią tekstu.

Idee, pytania i dowody

Co wprowadziły Skrzydła, kto faktycznie je napisał i co pokazały odkopane rękopisy.

Atrybucja Konfucjuszowi

tradycyjna Chiny

Tradycja przypisuje Skrzydła Konfucjuszowi, czego nie akceptuje dziś żaden współczesny badacz. Teksty powstały co najmniej dwa wieki po nim, różnią się słownictwem i filozofią i wyraźnie napisało je kilka różnych rąk.

Ouyang Xiu

1007–1072 Chiny epoki Song

Pierwszy poważny chiński uczony, który w druku argumentował, na podstawie wewnętrznych przesłanek, że Skrzydła nie mogły powstać spod jednego pióra. Uderzający przykład wczesnej krytyki tekstu, który zyskał powszechną akceptację dopiero po wiekach.

Rękopisy z Mawangdui

wykopaliska z 1973 roku Hunan

Kopia z około 200 roku p.n.e. o innej kolejności heksagramów i z tekstami komentatorskimi nieobecnymi w znanych Skrzydłach, w tym dialogami między Konfucjuszem a uczniami. Bezpośredni dowód na to, że warstwa komentatorska wciąż się kształtowała.

Wykorzystanie ich przez Wang Bi

226–249 Chiny epoki Wei

Jego odczyt oparty na znaczeniu i zasadzie opiera się niemal wyłącznie na aparacie strukturalnym dostarczonym przez Skrzydła, odrzucając hanowskie korelacje. W tym sensie szkoła Yili jest powrotem do Skrzydeł.

Han Kangbo

ok. 332–380 Wschodnia Jin

Wang Bi komentował heksagramy, ale nie Skrzydła; Han Kangbo dokończył dzieło, komentując je. Od tego czasu oba komentarze krążyły razem jako jeden przekazywany tekst.

Rozdzielenie dokonane przez Zhu Xi

1130–1200 Fujian

Nalegał na odróżnienie oryginalnego tekstu wróżebnego od nałożonych na niego komentarzy i wydrukował je osobno w swoim wydaniu. Kluczowy zabieg redakcyjny dla każdego, kto chce zobaczyć poszczególne warstwy.

Fragment o Najwyższej Ostateczności

Wielki Traktat Chiny

Pojedyncze zdanie o Najwyższej Ostateczności rodzącej dwa tryby, które rodzą cztery obrazy, a te osiem trigramów. Siedemnaście wieków później Zhou Dunyi zbudował na nim neokonfucjańską kosmologię.

Żuraw w cieniu

Wielki Traktat Chiny

Traktat zatrzymuje się, by rozwinąć drugą linię heksagramu 61, wyprowadzając z niej twierdzenie, że szczere słowa znajdują odpowiedź nawet z odległości tysiąca mil. Najczęściej cytowany moment komentatorski w całej księdze.

Dlaczego Shuogua ma największe znaczenie

praktyczna Chiny

Spośród wszystkich Skrzydeł to właśnie z niego pracujący wróżbici korzystają codziennie, ponieważ tabele odpowiedniości trigramów są surowcem zarówno dla Kwiatu Śliwy, Sześciu Linii, jak i feng shui.

Współczesne rozdzielenie

Od XX wieku Zachód

Tłumacze o nastawieniu historycznym, tacy jak Richard Rutt, prezentują Zhouyi bez Skrzydeł, by pokazać, co mówi tekst z epoki brązu, zanim dodano do niego filozofię. Kontrast jest uderzający.

Integracja Wilhelma

1924 Niemcy

Wilhelm, przeciwnie, wplótł Skrzydła w swój przekład, dlatego anglojęzyczna Księga Przemian czyta się jako ciągłą literaturę mądrościową, a nie jako wyrocznię z załącznikami.

Dlaczego dziesięć, a nie siedem

tradycyjna Chiny

Trzy z siedmiu tekstów, Tuan, Xiang i Wielki Traktat, są podzielone na dwie części każdy, co daje w sumie dziesięć. Ta liczba wynika z podziału, a nie z treści.

Co zrobiły Skrzydła

Odedrzyj Księgę Przemian do jej najstarszej warstwy, a to, co zostanie, jest lakoniczne i dziwne. Nazwy heksagramów, krótkie wyrocznie Wyroków oraz po sześć stwierdzeń linii dotyczących ofiar, jeńców, bydła, polowań, małżeństw i kampanii wojennych. Jest w tym bardzo mało filozofii i niemal żadnej etyki.

Księga, którą wszyscy faktycznie czytają, to ten tekst plus Dziesięć Skrzydeł: siedem komentarzy w dziesięciu częściach, dołączanych w okresie kończącym się mniej więcej wraz z epoką Han. Dostarczyły kosmologii, słownictwa moralnego i aparatu analitycznego, i to dzięki nim Księga Przemian stała się klasykiem, a nie pozostała zwykłym podręcznikiem.

Liczba dziesięć jest kwestią arytmetyki, a nie treści. Trzy z siedmiu tekstów są podzielone na dwie części każdy, co daje w sumie dziesięć części.

Siedem tekstów

Tuan Zhuan wyjaśnia Wyrok każdego heksagramu na podstawie struktury figury: która linia nim rządzi, czy jest centralna i właściwa, co robią sobie nawzajem trigramy. Xiang Zhuan występuje w dwóch odmianach. Wielkie Obrazy odczytują parę trigramów jako obraz i wyprowadzają z niego zasadę postępowania, niemal zawsze w formie tego, co odpowiednio czyni człowiek szlachetny. Małe Obrazy objaśniają poszczególne teksty linii przez ich pozycję i relację.

Xici, czyli Wielki Traktat, w dwóch częściach, stanowi filozoficzny rdzeń całości. Zawiera opowieść o Najwyższej Ostateczności rodzącej dwa tryby, cztery obrazy i osiem trigramów; historię mędrców wynajdujących cywilizację z obrazowości heksagramów; refleksje nad granicami języka; oraz jedyny starożytny opis procedury krwawnika.

Wenyan komentuje wyłącznie Qian i Kun, z głębią, jakiej nie otrzymuje nic innego. Shuogua katalogizuje odpowiedniości trigramów. Xugua wyjaśnia, dlaczego każdy heksagram następuje po poprzednim. Zagua łączy heksagramy w pary i charakteryzuje każdy z nich kilkoma rymowanymi znakami, bez cienia skrępowania ignorując sekwencję, którą Xugua właśnie uzasadniła.

Nie autorstwa Konfucjusza

Tradycja przypisuje Skrzydła Konfucjuszowi. Żaden współczesny badacz tego nie akceptuje, a wątpliwości nie są niczym nowym: już w XI wieku Ouyang Xiu argumentował, na podstawie wewnętrznych przesłanek, że nie mogły powstać spod jednej ręki.

Teksty powstały co najmniej dwa wieki po Konfucjuszu. Różnią się między sobą słownictwem, założeniami filozoficznymi i jakością. Zawierają idee, zwłaszcza dotyczące Yin i Yang jako zasad kosmicznych, które należą do Okresu Walczących Królestw i epoki Han, a nie do czasów, w których żył Konfucjusz.

Rękopisy z Mawangdui, wykopane w 1973 roku z grobowca zamkniętego około 168 roku p.n.e., rozstrzygnęły sprawę z drugiej strony. Ta kopia ma inną kolejność heksagramów i zawiera teksty komentatorskie nieobecne w znanych Skrzydłach, w tym dialogi, w których Konfucjusz omawia Księgę Przemian. Warstwa komentatorska wciąż była pisana i przekształcana w czasie, gdy tradycja twierdzi, że była już od dawna ustalona.

Co dokładnie wniosły

Trzy rzeczy, a bez którejkolwiek z nich tradycja byłaby nie do rozpoznania.

Aparat analityczny: poprawność, centralność, odpowiedniość, dosiadanie i wspieranie. Każda technika odczytu heksagramu z jego wewnętrznej struktury pochodzi ze Skrzydeł, a nie z Zhouyi, i na tym aparacie zbudowana jest cała szkoła Yili.

Kosmologia: przemienność Yin i Yang jako Droga, Najwyższa Ostateczność i jej kolejne podziały, triada nieba, ziemi i człowieka. Założycielski tekst neokonfucjańskiej metafizyki Zhou Dunyi jest w istocie rozwinięciem jednego zdania z Wielkiego Traktatu.

Etyka: człowiek szlachetny, który ledwie pojawia się w najstarszej warstwie, staje się centralną postacią. Każdy Wielki Obraz przekształca obraz w zasadę postępowania, i to ta warstwa odpowiada w największym stopniu za to, że księgę czyta się jako literaturę mądrościową.

Shuogua zasługuje na osobną wzmiankę, ponieważ to właśnie z tego Skrzydła pracujący wróżbici korzystają codziennie. Jej tabele znaczeń poszczególnych trigramów są surowcem dla Kwiatu Śliwy, Wen Wang Gua i feng shui.

Czytanie z nimi albo bez nich

Zhu Xi nalegał na oddzielenie oryginalnej wyroczni od komentarzy i wydrukował je osobno, co jest znaczącą przysługą dla każdego, kto chce zobaczyć poszczególne warstwy. Współcześni tłumacze o nastawieniu historycznym, tacy jak Richard Rutt, idą jeszcze dalej i prezentują samą Zhouyi.

Richard Wilhelm poszedł w przeciwną stronę, wplatając Skrzydła w swój przekład tak, by komentarz i tekst czytały się jako jedno ciągłe dzieło. Dlatego anglojęzyczna Księga Przemian sprawia wrażenie księgi mądrości, a nie wyroczni z załącznikami, i jest to uprawnione przedstawienie tego, jak Azja Wschodnia faktycznie odbierała ten tekst.

Żadne z tych podejść nie jest błędne, ale dają one naprawdę różne księgi, a czytelnik powinien wiedzieć, którą trzyma w rękach.

Najczęściej zadawane pytania

Wszystkie metody I Ching

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.