Rúnalíkt letur

Ogham

Eigin stafróf Írlands, skorið sem eitt til fimm strik meðfram brún á bautasteini. Tuttugu stafir í fjórum fimm stafa fjölskyldum, hannaðir fyrir tungumál sem er ekki lengur til, og frægir í dag fyrir eitthvað sem þeir voru aldrei.

20
frumstafir
~400
varðveittir steinar
c. 400–700
CE á steini

Stafrófið

Tuttugu feda í fjórum aicmí, fylgt eftir af forfeda sem var bætt við síðar. Hvert spil gefur raunverulega grunnmerkingu stafsins og, aðskilið, tréð sem miðaldaskýrendur úthlutuðu honum.

Ogham táknin eru sýnd í Unicode, sett upp frá vinstri til hægri. Á bautasteini liggja stafirnir neðan frá og upp meðfram brúninni, þannig að þessi röð er til hægðarauka frekar en nákvæm eftirlíking.

Aicme Beithe

1–5

B-hópurinn: eitt til fimm strik skorin til hægri við stofnlínuna, eða undir henni þegar línan liggur lárétt. B, L, F, S, N.

ᚁ
1

Beithe

b /b/

birkité

Einn af átta feda þar sem trjánafn hans er ósvikið. Fornirska beithe, skylt velsku bedw og latínu betula.

ᚂ
2

Luis

l /l/

blossa, eða jurt

Fyrsta nafnið sem trjáteórían brotnar á. Luis hefur enga orðsifjafræðilega tengingu við reyni. Það þýðir blossa eða jurt, og kenningarnar snúast um nautgripi.

ᚃ
3

Fern

f /w/ > /f/

elritré

Sannarlega ættað úr trjám, frá frum-indóevrópsku *wernā. Kenningar þess ná yfir skildi og mjólkurfötur, sem voru einmitt tvö notkunarsvið elris í raunveruleikanum.

ᚄ
4

Sail

s /s/

víðitré

Ósvikið og skylt latneska orðinu salix. Kenningar þess spanna allt frá fölva líksins til fyrsta hunangslagar ársins.

ᚅ
5

Nin

n /n/

kvíslótt grein, eða vefstóll

Ekki tré. Nin þýðir kvísl eða loft og varð orðið yfir Ogham stafinn sjálfan, þar sem hver stafur kvíslast út frá stofnlínunni.

Aicme hÚatha

6–10

H-hópurinn: eitt til fimm strik til vinstri við stofnlínuna, eða yfir henni. H, D, T, C, Q. Hann inniheldur varahljóðið /kʷ/ sem fornirska týndi síðar.

ᚆ
6

Úath

h /j/ (umdeilt)

skelfing

Þýðir hryllingur og allir þrír kenningalistarnir eru sammála. Hvítyrnisskýringin er síðari tíma röksemdafærsla upprunnin í hugmyndinni um ógnvekjandi þyrnagirðingu.

ᚇ
7

Dair

d /d/

eikartré

Ósvikið, frá indóevrópska frummálinu *doru-, viður. Kenningar þess fjalla jafn mikið um meistarasmiðinn og tréð sjálft.

ᚈ
8

Tinne

t /t/

járnstöng

Málmfræði frekar en grasafræði. Tinne er hleifur og kenningar þess nefna kolamerg og málmblað vopns.

ᚉ
9

Coll

c /k/

heslitré

Ósvikið, skylt velsku collen. Heslið úr Visku laxinum (Salmon of Knowledge), og mikilvægur hitaeiningagjafi.

ᚊ
10

Ceirt

q /kʷ/

runni, eða tuska

Varðveitir varahljóðið /kʷ/ sem fornírska missti. Rótarorðið er eikar-orðið á frum-indóevrópsku sem liggur að baki latneska quercus, en á fornírska tímabilinu var farið að nota það líka um tusku.

Aicme Muine

11–15

M-hópurinn: eitt til fimm strik skorin skáhallt beint yfir stofnlínuna. M, G, NG, Z, R. Elstu hljóðin og minnst grasafræðilegu nöfnin í stafrófinu.

ᚋ
11

Muin

m /m/

hálsinn eða efri hluti baksins

Orð með þrjár mismunandi merkingar á fornírsku, og kenningahöfundarnir notuðu allar þrjár merkingarnar í einu. Vínviðarskýringin er hrein og klár fræðileg uppspuni.

ᚌ
12

Gort

g /ɡ/

girtur akur

Skylt enska orðinu garden (garður). Hver einasta kenning lýsir bithaga og nautgripum, á meðan bergfléttuskýringin á sér enga stoð.

ᚍ
13

nGéadal

ng /ɡʷ/

að fella

Frá frum-indóevrópsku *gwen-, að drepa. Kenningarnar para upphaf dráps við lífsviðurværi læknisins, sem er fremur kaldranaleg hagfræði.

ᚎ
14

Straif

z /st/ eða /sw/

brennisteinn

Efnafræði frekar en tré. Kenningar þess fjalla um litun, vel varðveitt leyndarmál og reyk frá brennandi brennisteini.

ᚏ
15

Ruis

r /r/

roði

Allir þrír kenningalistarnir lýsa andliti sem roðnar af skömm eða reiði. Ylluskýringin virkar aðeins út frá lit berja hennar.

Aicme Ailme

16–20

Sérhljóðarnir: eitt til fimm hak skorin þvert á stofnlínuna. A, O, U, E, I. Ekki eitt einasta af nöfnum þeirra er með vissu innlent írskt tré, og þar hrynur trjáteórían að lokum.

ᚐ
16

Ailm

a /a/

óþekkt, hljóðið A sjálft

Orðsifjar eru óljósar. Kenningar þess tengjast málvísindum og lýsa sérhljóðinu sem fyrsta hljóði í ópi eða svari frekar en nokkurri plöntu.

ᚑ
17

Onn

o /o/

asktré

Skrýtnasta dæmið í röðinni: Nafnið er í raun tré, en miðaldaskýrendurnir hunsuðu það algjörlega og úthlutuðu gulþyrni í staðinn.

ᚒ
18

Úr

u /u/

mold, og gröfin

Kaldranalegt og víst. Kenningar þess spanna allt frá köldum hýbýlum og líkklæðum til fjölgunar plantna.

ᚓ
19

Edad

e /e/

óþekkt

Annar helmingur rímpars með Idad, sem var líklega búið til til þess að fylla upp í sérhljóðaröðina. Kenningar þess eru spilltar eða ólæsilegar í handritum.

ᚔ
20

Idad

i /i/

óþekkt, líklega ýviður

Sá síðasti af upprunalegu tuttugu stöfunum, fimm hök á dýpt. Kenningar hans um elsta tréð og hið fegursta hinna fornu, passa við ývið jafnvel þó orðsifjafræðin geti ekki staðfest það.

Forfeda

21–26

Aukastafir, hannaðir á handritatímanum fyrir hljóð sem upprunalegu tuttugu stafirnir gátu ekki skrifað. Form þeirra eru samsettar lykkjur og fléttur fremur en talin strik, og að einni undantekningu slepptri sjást þeir vart á steinum.

ᚕ
21

Ébad

ea /k/ eða /x/, síðar ea

KOI formúlan, síðar lax

Eini forfid sem sést á steinum að einhverju ráði, nánast alltaf í KOI, sem jafngildir hic iacet, eða "hér hvílir" á Ogham.

ᚖ
22

Ór

oi /oi/

gull

Lántökuorð úr latínu sem fékk staf. Kenningar þess lofa gull sem virtasta allra efna.

ᚗ
23

Uilleann

ui /ui/

olnbogi

Nefndur eftir sínu eigin formi. Stafurinn bognar, og uilleann er fornírska orðið fyrir olnboga.

ᚘ
24

Ifín

io /p/, síðar io

upprunalega stafurinn P

Fundinn upp af því írska hafði algjörlega glatað hljóðinu /p/ og þurfti á því að halda fyrir tökuorð úr latínu. Skrifarar síðari tíma tóku það hljóðgildi af honum í viðleitni sinni við að samræma forfeda í sérhljóða.

ᚙ
25

Emancholl

ae /x/, síðar ae

tvíburi hesla

Tvö C-form felld yfir stofnlínuna. Kenningin, stunur sjúks manns, líkir eftir skrapandi önghljóðinu sem hann stóð eitt sinn fyrir.

ᚚ
26

Peith

p /p/

mjúkt B

Stafurinn P, sem fannst upp eftir að Ifín missti hljóðið. Breytt Beithe, kallað beithe bog eða mjúkt birki.

Þaðan sem við þekkjum það

Fjögur hundruð steinar, tvær miðaldaritgerðir, þrír kenningalistar og ein skáldsaga frá tuttugustu öld sem gerði meiri skaða en allt annað samanlagt.

Suður-írska ritsafnið

Kerry, Cork og Waterford 4.–7. öld

Flestir hinna tæplega 400 Ogham steina sem varðveist hafa standa í þremur sýslum. Þeir eru í senn minnismerki og landakröfur, skrásetja nöfn í eignarfalli og þá ætt sem veitti réttlætingu á yfirráðum landsins.

MAQI MUCOI og formúlusteinarnir

Írland og írska dreifingin 4.–7. öld

Safnið af ritum er einstaklega formúlubundið. MAQI er sonur af, MUCOI er ættkvísl eða ætt af, ANM er nafn af. MAQI MUCOI eitt og sér kemur fyrir um átatíu sinnum, og það er ástæðan fyrir því að steinarnir veita mikla þekkingu um málfræði en nánast ekkert um nokkuð annað.

KOI steinarnir

Írland 5.–6. öld

Nokkrir áletranir bera orðið KOI, ritað með forfid Ébad, sem virkar sem írskt jafngildi latneska hic iacet, eða hér hvílir. Hann er eini aukastafurinn sem kemur fyrir reglulega á hefðbundnum minnismerkjum.

Wales, Skotland, Cornwall og Man

Bretland 5.–7. öld

Írskir landnemar færðu letrið yfir hafið. Margir velskir steinar eru tvítyngdir, með Ogham á brúninni og latínu á framhliðinni, en þannig voru gildi sumra stafa fyrst staðfest.

Killogrone steinninn (CIIC 235)

County Kerry 6. öld

Óvenju þétt áletrun sem sameinar formúluorð aukastöfum og stendur sem lifandi dæmi um að hið almenna safn af ritum er alls ekki alltaf einfallt.

Auraicept na n-Éces

Írland 7.–8. öld, stækkað síðar

Kennslubók fræðimannanna: ritgerðin sem raðar stöfunum í aicmí, sér um trjánafnagiftirnar og tengir Ogham við biblíulega sögusögn með því að eigna Fenius Farsa uppfinningu þeirra við Babelsturninn.

In Lebor Ogaim

Bók Ballymote varðveitt á 14. öld

Ogam ritgerðin (The Ogam Tract), sem telur upp í kringum hundrað afbrigði af Ogham: fugla-ogham, lita-ogham, skjaldar-ogham, vatns-ogham og restina. Þetta eru dulmál fremur en stafróf og þau sýna fræðimenn að leika sér með letur sem enginn hafði þörf fyrir lengur.

Bríatharogaim listarnir þrír

Írland Fornírska tímabilið

Þrír sjálfstæðir listar yfir tveggja orða kenningar, eignaðir Morann mac Moín, Mac ind Óc og Cú Chulainn. Þeir eru það næsta sem Ogham kemst að eiga sín rúnakvæði, og eru megin sönnun þess að flestir stafirnir voru aldrei nefndir eftir trjám.

Damian McManus

nútímafræði 1991

A Guide to Ogam, hin staðlaða nútímameðferð sem vann sig til baka í gegnum kenningarnar og orðaforða fornírskunnar til þess að staðfesta að aðeins um átta af tuttugu nöfnum eiga sér sannarlega rætur í grasafræði. Flest það sem þessi síða segir um orðsifjar byggist á því verki.

Robert Graves, The White Goddess

nútímauppspuni 1948

Bók skálds þar sem uppspunnu keltnesku trjadagatali með þrettán mánuðum var splæst við Ogham. Hún er uppruni næstum hverrar einustu samvörunar á trjám og mánuðum sem finnast í dag, hún á sér engan sögulegan grunn og Graves tók aldrei fram að hann væri að sinna fræðistörfum.

Super Petram þulan

Donegal og Meath skrásett 19. öld

Ogham afbrigði skjóta upp kollinum í alþýðulækningaþulum gegn tannpínu, og segja frá Heilögum Pétri þar sem hann kvartar yfir sárri tönn við Krist við ána Jórdan. Það ber vott um að letrið hélt ljóma sínum sem völd í heilar aldir eftir að ekki var lengur hægt að lesa það.

Hvað Ogham er í raun

Ogham er stafróf fundið upp til að skrifa frumírsku, elsta skráða stig gaelísku tungumálanna, og var skorið í bautasteina á Írlandi frá því um fjórðu öld fram á þá sjöundu.

Hönnun þess líkist engu sem er germanskt. Ekki er um neinn hóp af bókstafaformum til að leggja á minnið að ræða. Það er ein stofnlína, á minnismerki er það náttúruleg brún steinsins sjálfs, og stafir eru búnir til með því að skera eitt til fimm strik í einni af fjórum stöðum gagnvart stofnlínunni: til hægri, til vinstri, á ská yfir hana eða sem hök beint á línuna. Fjórar stöður sinnum fimm gildi gefa okkur nákvæmlega tuttugu stafi. Kerfinu eru síðan sett mörk út frá því sem manneskjan sjálf getur skynjað, en enginn getur talið sex samsíða strik í fljótu bragði.

Stafirnir eru kallaðir feda, eða viðir, og hópur fimm stafa er aicme, eða fjölskylda. Á steini liggur textinn neðan frá og upp vinstri brúnina, yfir toppinn og niður þá hægri.

Af hverju Ogham er í flokki með Rúnum

Það er ekki rúnastafróf. Ogham er á engan hátt skylt forn-fúþarkinu, eða Elder Futhark: málættin er önnur, meginregla hönnunarinnar önnur, uppruninn annar og enginn stafur sameiginlegur. Ekkert í kerfinu sjálfu er dregið af germönskum rúnum og engin rún á uppruna sinn í Ogham stöfunum.

Það sem þessi tvö form af lestrum eiga sameiginlegt er hlutverkið og útlitið. Bæði eru oddhvöss letur skorin í hörð efni af fólki sem átti nágranna er rituðu á latínu. Bæði voru notuð á minnismerki ásamt því að halda fram eignarrétti. Einnig hlutu bæði hið dulræna framhaldslíf sem þau báðu aldrei um. Þetta er ástæða þess að þau liggja saman hér, en gott er að hafa aðgreininguna skýra.

Trjástafrófið er frá miðöldum, og að mestu rangt

Þetta er mikilvægasta atriði síðunnar.

Ogham er frægt sem keltneska trjástafrófið, þar sem hver stafur stendur fyrir tré og stafrófið sjálft felur í sér dagatal af helgum viðum. Sú trú á sér tvær uppsprettur og hvorug kemur frá fornri írskri hefð.

Fyrri er fræðistörf miðalda. Um leið og latínan hafði leyst Ogham af hólmi fyrir raunverulega ritun fluttist letrið yfir í klaustrin og varð rannsóknarefni fræðimanna. Skrifarar tóku eftir því að stafirnir væru kallaðir feda, viðir, og að handfylli þeirra voru í raun nefndir eftir trjám. Í kjölfarið settu þeir af stað kerfisbundna vinnu til að gera þá alla að trjám, og ef nafn merkti sýnilega eitthvað annað skálduðu þeir upp réttlætingu. Textinn Auraicept na n-Éces hefur jafnvel heiðarleikann til að viðurkenna að sum trén hafi verið öllum óþekkt og eigna listann dularfullri Ogham bók skóganna.

Seinni er skáldsaga. Árið 1948 gaf Robert Graves út bókina The White Goddess og lagði ofan á stafrófið uppspunnið þrettán mánaða keltneskt trjadagatal. Næstum hver einasta samsvörun á trjám og mánuðum sem eru í veltu í dag meiga rekja ættir sínar til þessarar bókar. Hún er full af skáldlegu ímyndunarafli, en Graves var sjálfur fyllilega opinn með það að bókin snerist ekki um fræðistörf, og hún er stór hluti þeirra Ogham spádóma sem eru seldir í dag.

Eins og sönnunargögn sýna, en stór hluti þess var greindur af Damian McManus, hafa aðeins átta af tuttugu stöfum staðfestar grasafræðilegar orðsifjar. Restin nefnir málmhleif, brennistein, akur, kvísl, roða, skelfingu, dráp, mold, olnboga, gull, og, tvisvar sinnum: eitthvað sem enginn virðist geta endurgerað eða áttað sig á.

Kenningarnar, og til hvers þær eru

Ogham á sér engin rúnakvæði. Í staðinn á það eitthvað annað sem getur að sumu leyti talist betra: þrjá sjálfstæða lista af tveggja orða kenningum, kallaða Bríatharogaim, sem eru eignaðir Morann mac Moín, Mac ind Óc og Cú Chulainn.

Hver um sig gefur út þjappað orðasamband fyrir hvern staf, og vegna þess að listarnir voru gerðir sjálfstætt, er samhljómur á milli þeirra mikilvæg vísbending. Þar sem allir þrír listarnir tala um andlit að roðna, hlýtur stafurinn að þýða roða. Þar sem allir þrír listarnir tala um ótta, hlýtur stafurinn að þýða skelfingu. Þar sem útskýringar er tengjast trjám stangast á við alla þrjá, liggur vandamálið í trjáskýringunni sjálfri.

Lesnir sem heild gefa þeir sanna mynd af efnislegu lífi Forníra sem kemur helgum lundum ekkert við: skjaldagerð, mjólkurfötur, járnbræðsla, býflugnarækt, nautgripabeit, litun, vefnaður, tekjur læknis af sárum annarra og köld mold yfir líki.

Hvað steinarnir segja okkur

Nánast ekkert, og alltaf það sama.

Ogham áletranir eru að miklum meirihluta mannanöfn í eignarfalli, sameinuð örfáum formúluorðum: MAQI, sonur; MUCOI, af ættinni; ANM, nafn. MAQI MUCOI eitt og sér kemur fyrir um átatíu sinnum.

Það gerir þá að lélegum bókmenntum en frábærum fyrir málvísindi. Ástæðan er sú að áður en frumírska gekk í gegnum það hrun sem leiddi að sér fornírsku, þar sem innri sérhljóðum fækkaði, endalok atkvæða týndust og stökkbreytingar fylgdu byrjun orða, varðveittu þessir steinar indóevrópskar eignarfallsendingar sem hafa horfið úr öllum írskum textum síðan. Ogham steinn er tungumál steingervinga sem enginn hefur talað í fjórtán hundruð ár.

Þeir eru einnig fasteign. Steinn sem inniheldur nafn manns og ætt, staðsettur á mörkum jarðar, er ættfræðileg rökræða um eignarrétt á túninu.

Spádómar

Engar sannanir benda til þess að druídar hafi nokkru sinni notað Ogham til að spá fyrir um framtíðina. Engar: hvorki í fornleifafræði, né í textum, og ekki heldur í lögum.

Letrið er ritkerfi, eftirlifandi notkun þess eru minnismerki og yfirráð, á meðan miðalda eftirlíf þess felur í sér málfræði og dulritun, og fyrstu heimildir sem lýsa írskum spádómum minnast ekki á Ogham með einu orði. Nútíma Ogham spádómar voru settir saman á tuttugustu öld út frá grunni Graves, í meðvitaðri eftirlíkingu af rúnalestri sem er sjálft einnig starfsemi frá tuttugustu öldinni.

Það gerir kerfið ekki tilgangslaust, og þessi síða hefur aldrei haldið því fram um tarot heldur. Engu að síður þýðir það að allir þeir sem segjast lesa Ogham á sama hátt og druídar gerðu eru að lýsa einhverju sem búið var til í fersku minni.

Algengar spurningar

Stafróf búið til til að skrifa frumírsku, og var skorið í bautasteina á Írlandi frá því um fjórðu fram á sjöundu öld. Stafir eru búnir til með því að skera eitt til fimm strik í einni af fjórum stöðum gagnvart stofnlínunni. Á minnismerkjum er stofnlínan náttúruleg brún steinsins. Fjórar stöður sinnum fimm gildi gefa tuttugu stafi.

Nei. Ogham tengist á engan hátt forn-fúþarkinu, eða Elder Futhark, og því sem síðar varð úr því: málættin er önnur, meginregla hönnunarinnar önnur, uppruninn annar og ekki einn stafur sem þau eiga sameiginlegan. Það sem þessi tvö form af lestrum eiga sameiginlegt er hlutverkið og útlitið, oddhvöss letur sem að mestu leyti voru skorin í hörð efni af fólki sem átti nágranna er rituðu á latínu. Einnig voru bæði notuð á minnismerki og til að halda fram eignarrétti.

Nei, og er það lífseigasta mýtan um það. Aðeins átta af tuttugu stöfum eiga sér tryggar grasafræðilegar orðsifjar. Restin nefnir málmhleif, brennistein, akur, kvísl, roða, skelfingu, dráp, mold og hluti í þeim dúr. Trjáfræðin var lögð ofan á Ogham á miðöldum af skrifurum sem veittu því athygli að stafirnir voru kallaðir feda, eða viðir, og lögðu sig fram við að færa þá alla yfir í tré.

Úr bók Roberts Graves The White Goddess, sem var gefin út árið 1948. Graves lagði uppspunnið þrettán mánaða dagatal yfir stafrófið, og hægt er að rekja næstum allar trjáa og mánaða samsvaranir sem eru á reiki í dag til þessarar bókar. Verkið snýst frekar um skáldlegt ímyndunarafl en fræðistörf, og átti Graves aldrei neitt annað við.

Ogham er skipt upp í fjórar fjölskyldur sem hver um sig telur fimm stafi, hver og ein staðfest út frá því hvernig línur hvers stafs sitja nálægt stofnlínunni: hægri, vinstri, á ská yfir hana, eða sem hök beint á línuna. Fjölskyldurnar heita eftir sínum fyrsta staf: Aicme Beithe, Aicme hÚatha, Aicme Muine, Aicme Ailme.

Þrír sjálfstæðir listar af tveggja orða kenningum fyrir hvern og einn staf, þar sem Morann mac Moín, Mac ind Óc og Cú Chulainn eru taldir vera höfundar þeirra. Þeir teljast það næsta sem Ogham kemst því að eiga rúnakvæði, og af því að listarnir voru gerðir sjálfstætt er samhljómur á milli þeirra traustur grunnur sönnunargagna. Þeir eru megin ástæða þess að flestir stafirnir voru ekki nefndir eftir trjám.

Mannanöfn í eignarfalli, ásamt örfáum formúluorðum: MAQI, sonur af; MUCOI, ættkvísl eða ætt af; ANM, nafn. MAQI MUCOI kemur oftar en ekki fram um átatíu sinnum. Þeir teljast minnismerki og yfirráðakröfur, á meðan dýpt þeirra liggur í tungumálinu: þeir varðveita indóevrópskar eignarfallsendingar sem horfið höfðu áður en fornírska var skrifuð niður.

Aukastafir sem hannaðir voru á handritatímanum og komu í stað hljóða sem upprunalegu tuttugu stafirnir gátu ekki táknað, þar á meðal latneska hljóðið /p/, sem írska hafði týnt algjörlega. Form þeirra eru samsettar lykkjur og fléttur frekar en talin strik, og að undanskildum Ébad í formúlunni KOI, sjást þau nánast aldrei á steinum.

Það finnast engin sönnunargögn um slíkt, hvorki í fornleifafræði, né textum né lög sem gilda um það. Lífseig notkun letrsins á steinum sýna aðeins nöfn til minningar eða yfirráða, og eftirlíf þess á miðöldum var nýtt meira sem málfræðileg og dulritunarleg tilraun. Nútíma Ogham spádómar voru settir saman á tuttugustu öld út frá grunni Graves, í meðvitaðri eftirlíkingu af rúnalestri sem er sjálfur starfsemi frá tuttugustu öld.

Lesið er neðan frá og upp meðfram vinstri brún, yfir toppinn og niður hægra megin. Unicode röðin á þessari síðu liggur frá vinstri til hægri til hægðarauka, sem sýnir vel hvernig handrit rita stafina, en er ekki hvernig farið var að því á steinum.

Vegna þess að við getum ekki talið sex samsíða strik í fljótu bragði. Kerfið táknar hvern staf út frá stöðu hans gagnvart línunni plús fjölda strika, en okkar skynjun kemur í veg fyrir að við getum fljótt metið fleiri en fimm. Fjórar stöður sinnum fimm gildi læsir kerfinu við tuttugu, og að því loknu þurfti að byggja afganginn á flóknari og samsettari formum.

Nýjustu Færslur

Kynntu þér forna visku spádómskorta og opnaðu leyndardóma andlegrar ferðar þinnar. Bloggið okkar er þinn hliður að skilningi á ríkri táknfræði, merkingum og hagnýtum notkun spádómslestrar.