Týr

Il-fdalijiet tal-lupu

Ulfs leifar. Din hi l-aktar kenning ekonomika fil-poeżija Iżlandiża u tfisser l-id nieqsa ta' Týr.

L-istorja hija meqjusa bħala magħrufa. L-allat kellhom bżonn jorbtu lil Fenrir, il-lupu ddestinat li joqtol lil Óðinn waqt Ragnarök. Żewġ ktajjen ma kinux biżżejjed. It-tielet waħda, Gleipnir, inħadmet minn nani bl-użu ta' sitt affarijiet impossibbli (fosthom il-ħoss tal-passi ta' qattus u n-nifs ta' ħuta) u kienet qisha żigarella tal-ħarir. Fenrir issuspetta ingann u qabel li jintrabat biss jekk xi alla jpoġġi idu f'ħalqu bħala garanzija.

Týr hekk għamel. Ir-rabta żammet u l-lupu gidem u qata' l-id. Il-Gylfaginning jgħid li kulħadd daħaq barra Týr.

Id-dettall li jagħti l-veru tifsira lil din ir-runa huwa li l-garanzija kienet falza iżda ġiet onorata xorta waħda. Týr kien jaf li ż-żigarella kienet se żżomm u ta idu għax kien jaf li se jitlifha, għaliex mingħajr garanzija r-rabta ma setgħetx issir. L-alla tal-ġuramenti hu dak li ħallas il-prezz kollu għal ġurament li ma kellu l-ebda intenzjoni li jżomm.

Din hi figura ħafna iktar kumplessa minn sempliċi alla tal-ġustizzja, u huwa għalhekk li r-runa qatt ma tfisser rebħa b'xejn.

Il-ħaddied irid jonfoħ spiss

It-tieni linja Norveġiża tidher qisha kumment addizzjonali iżda tfisser xi ħaġa speċifika.

Opt værðr smiðr blása ifisser li l-ħaddied irid jonfoħ spiss bl-imniefaħ. Il-frażi tirrima ma' ása u dik hija r-raġuni ewlenija għaliex qiegħda hemm.

Iżda t-tqegħid tagħha eżatt wara l-alla b'id waħda jagħmilha kumment dwar ix-xogħol li jirnexxi biss jekk jinżamm għaddej. Forn irid jinżamm f'temperatura għolja għal sigħat twal. Jekk tieqaf tonfoħ, ix-xogħol kollu jintilef. Billi wieħed jaqra ż-żewġ linji flimkien, l-istrofa tgħaqqad sagrifiċċju magħmul darba ma' sforz li jrid jiġi ripetut b'mod kontinwu. It-tnejn huma dak li jeħtieġ biex xi ħaġa żżomm sod.

Dan jista' jkun iktar milli ried ifisser il-poeta. It-tieni linji fil-poeżija Norveġiża ħafna drabi jkunu sempliċement għar-rima.

L-istruzzjoni tar-runi tar-rebħa

Din hi r-raġuni ewlenija għaliex Týr hu iktar importanti fit-tradizzjoni Nordika milli fl-Elder Futhark.

L-istrofa 6 tas-Sigrdrífumál fl-Edda Poetika turi lill-valkirja Sigrdrífa tgħallem lil Sigurðr liema runi għandu jnaqqax. Hija tibda bir-runi tar-rebħa. Dawn għandhom jitnaqqxu fuq il-manku tax-xabla u jkun hemm Týr imsemmi darbtejn.

Hu l-uniku post fil-letteratura Nordika fejn ittra speċifika tissejjaħ b'isimha għal skop maġiku f'sett ta' struzzjonijiet. Il-poeżija mbagħad issemmi runi oħra iżda l-ebda waħda minnhom ma tissemma b'ittra individwali b'dan il-mod.

Hemm żewġ twissijiet. Il-poeżija hi mis-seklu tlettax u tirreġistra l-passat leġġendarju. Dan ifisser li tgħidilna x'kienu jemmnu l-Iżlandiżi medjevali dwar ir-runi aktar minn x'kienu jagħmlu l-Vikingi. U l-arkeoloġija taqbel ma' dan, billi runi f'forma ta' 't' instabu mnaqqxa flimkien fuq l-armi madwar id-dinja Ġermanika kollha.

Dik it-taħlita ta' struzzjoni letterarja espliċita flimkien ma' skoperti fiżiċi hija l-ikbar prova eżistenti. Minkejja dan, xorta mhijiex prova assoluta.

Prinċep tat-tempji

It-tielet kenning tal-istrofa Iżlandiża hija hofa hilmir, prinċep tat-tempji, u din hi daqsxejn stramba.

Meta nkitbet il-poeżija, Týr kien figura minuri fil-mitoloġija, ferm wara Óðinn u Þórr. Iżda l-etimoloġija tindika mod ieħor. Il-kelma Tíwaz ġejja mill-missier tas-sema tal-Proto-Indo-Ewropew, l-istess għerq għal Zeus u Ġove, u dan jissuġġerixxi li hu kien imexxi l-panteon qabel ma ġie mibdul.

Hofa hilmir taf tkun fdal ta' dak l-istatus eqdem. Evidenza mill-ismijiet tal-postijiet turi li kien hemm kult qawwi fid-Danimarka kollha, bil-kelma Tuesday innifisha tkun traduzzjoni mil-Latin dies Martis. Il-kummentarju Iżlandiż jagħmel l-istess assoċjazzjoni billi jorbtu ma' Marte, fl-istess ħin fejn jorbot lil Óðinn ma' Ġove.

Ir-Rumani waslu għall-istess konklużjoni wkoll. Tacitus isemmi lil Marte fost l-allat Ġermaniċi li kienu jirċievu s-sagrifiċċji.

Fil-qari

Týr hi ġustizzja b'rabta magħha u t-tradizzjoni Nordika tagħmel il-prezz ħafna aktar ċar minn dik Ingliża.

Meta toħroġ dritta, tiffavorixxi lil min ġenwinament għandu raġun. Hija waħda mill-ftit runi li taqra bħala negattiva għal min qed jistaqsi f'każ li dan ma jkollux raġun. Tapplika sew għal kwistjonijiet legali, tilwim formali, u għal kwalunkwe sitwazzjoni bi proċedura u verdett.

Ir-runa b'mod konsistenti tfisser il-mument fejn ir-riżultat it-tajjeb jeħtieġ li xi ħadd iċedi xi ħaġa. Mhux mument simboliku, billi l-id ta' Týr ma terġax tikber. F'qari tal-karti dan ħafna drabi jindika dak li l-persuna se jkollha taċċetta li titlef sabiex tikseb ir-riżoluzzjoni li tixtieq.

L-istruzzjoni fis-Sigrdrífumál iżżid element ta' gwerra u rebħ f'kompetizzjoni. Madankollu hu tajjeb li wieħed jinnota li r-runi jitnaqqxu fuq l-arma minn xi ħadd li jrid imur u jużaha biex jiġġieled.