Talismannen · Tekens en zegels

Het Zegel van Salomo

Ook bekend als: Hexagram, khatam Sulayman, magen David

Twee in elkaar grijpende driehoeken, vernoemd naar de ring waarmee een koning over geesten heerste.

In één oogopslag

Vorm
Twee in elkaar grijpende gelijkzijdige driehoeken
Arabische naam
Khatam Sulayman
Hebreeuwse naam
Magen David
In de magie sinds
Late oudheid; Testament van Salomo, 1e eeuw n.Chr.
Gemeenschapsembleem sinds
Praag, 14e eeuw, en verder
Ook getekend als
Een vijfpuntige ster onder dezelfde benaming

Het teken en de legende

Twee gelijkzijdige driehoeken die zestig graden ten opzichte van elkaar zijn gedraaid en samen een zespuntige ster vormen met een zeshoek in het midden. Soms getrokken in één doorlopende lijn, soms als twee afzonderlijke figuren, en dikwijls voorzien van heilige letters of namen in de punten en het centrum.

De legende achter het symbool stamt niet uit de bijbelse canon. Het apocriefe Testament van Salomo, waarvan de kern doorgaans in de vroege eeuwen van de jaartelling wordt gedateerd, verhaalt over een zegelring die aan Salomo werd geschonken met daarin de onuitsprekelijke Godsnaam gegraveerd. Hiermee dwong hij demonen, onder wie hun koning Asmodeus, tot arbeid aan de Tempel. De islamitische overlevering deelt ditzelfde verhaal omtrent de djinn, waarbij Salomo's gezag over hen een vaste koranische aanname is. De gegraveerde figuur op die ring is het zegel. In magische handschriften hecht de legende zich soms aan een vijfpuntige en soms aan een zespuntige ster, en beide worden Zegel van Salomo genoemd.

In islamitische en joodse magie

Binnen de islamitische magie geldt het khatam Sulayman als een van de meest verbreide tekens. Het siert amuletten, schalen, munten, vaandels, moskeedecoraties en diagrammen in handschriften van Marokko tot Indonesië, geregeld vergezeld van de reeks die bekendstaat als de zeven zegels.

Het joodse magische gebruik ontwikkelde zich parallel daaraan. Het hexagram verschijnt op amuletten, in de Sefer Raziel en aanverwante literatuur, op beschermende schalen en perkamenten, en in het rijke materiaal van de Cairo Genizah. Daar fungeerde het primair als drager van goddelijke namen en minder als een zelfstandige kracht. Rabbinale opvattingen over amuletten liepen sterk uiteen, waardoor de magische toepassing van het teken een enigszins ambivalente positie innam ten opzichte van de hoofdstroom.

Vroege archeologische vondsten van de figuur vormen geen bewijs voor een joodse gemeenschapsidentiteit. Een hexagram komt voor op een Sidonisch zegel uit de zevende eeuw v.Chr. en in de synagoge van Kapernaüm uit de derde eeuw n.Chr., maar in Kapernaüm staat het naast swastika's en andere geometrische ornamenten met een decoratief of algemeen afwerend doel.

Hoe het een gemeenschapsebleem werd

De vereenzelviging van het hexagram met de joodse identiteit vond veel later plaats dan vaak wordt verondersteld. De vijftig jaar die Gershom Scholem aan dit vraagstuk wijdde, hebben dat overtuigend aangetoond.

Het beslissende keerpunt kwam in de veertiende eeuw, toen keizer Karel IV de joodse gemeenschap van Praag het recht toekende een eigen vaandel te voeren, waarop het hexagram werd afgebeeld. Vanuit Praag verspreidde het motief zich via drukkerijen en begraafplaatsen in Midden- en Oost-Europa. In de negentiende eeuw werd het algemeen aanvaard als tegenhanger van het christelijke kruis, omarmd door het Eerste Zionistische Congres in Bazel in 1897 en uiteindelijk opgenomen in de vlag van Israël in 1948.

Scholems verklaring voor die keuze blijft treffend: het hexagram zegevierde juist doordat het geen zware theologische lading met zich meedroeg. Anders dan de menora was het nagenoeg een blanco teken, en een neutraal symbool leende zich bij uitstek om een moderne beweging te verenigen.

Die historische ontwikkeling is bepalend voor de huidige betekenis. Een hexagram op een achttiende-eeuws Marokkaans amulet is een magische figuur zonder nationale strekking. Dezelfde vorm aan een halsknoer vandaag de dag geldt vrijwel altijd als een identiteitsverklaring. Deze verzameling houdt beide sferen zuiver gescheiden.

Waarom driehoeken

De gangbare verklaring, ontstaan in latere tijden, beschouwt de opwaartse driehoek als vuur en de neerwaartse als water, dan wel geest en materie in evenwicht gebracht. Dit schema stamt uit de Europese renaissance en werd pas achteraf op het hexagram geprojecteerd.

Oudere magische praktijken hechtten minder aan abstracte beschouwingen over driehoeken en richtten zich op de praktische werking: de vorm schept zeven afzonderlijke vakken, zes punten en een middelpunt, die dienen om heilige namen te bewaren. Een aanzienlijk deel van de overgeleverde amuletten gebruikt de ster louter als schrijfgrid, wat het pragmatische oogpunt van de makers verraadt.

Hoe het zegel gemaakt en gebruikt wordt

In beide tradities dient de figuur vaker als kader voor gewijde tekst dan als op zichzelf staande beeltenis.

  1. Teken de twee driehoeken, hetzij in één ononderbroken lijn, hetzij in twee afzonderlijke halen; bronnen vermelden beide wijzen.
  2. Schrijf goddelijke namen, letters of koranverzen in de zes punten en de centrale zeshoek.
  3. Graveer het in zilver voor een ring of hanger, of schrijf het op perkament om op te vouwen en in een foedraal te dragen.
  4. In de islamitische traditie wordt het dikwijls gecombineerd met de zeven zegels, een vaste reeks tekens die als één formule fungeert.
  5. Breng het aan boven een deurpost, voorin een handschrift of in een kom waarin de tekst spiraalsgewijs naar binnen loopt.

Wie het historische magische teken zoekt in plaats van het hedendaagse embleem, dient te rade te gaan bij islamitische amuletten en joodse kame'ot op perkament, niet bij moderne sieraden.

Vragen ter reflectie

  • Dezelfde figuur was in de ene eeuw een magisch teken en in de andere een nationale vlag. Blijft de oorspronkelijke betekenis daaronder behouden?
  • De meeste bewaarde exemplaren benutten de ster als een schrijfgrid voor heilige namen. Wat zegt dat over de veronderstelde bron van kracht?
  • Twee grote religieuze tradities maakten intensief gebruik van dit teken, hoewel hun theologen argwanend stonden tegenover amuletten. Hoe overleven volkspraktijken de bezwaren van de leer?

Veelgestelde vragen

Laatste Berichten

Ontdek de oude wijsheid van tarotkaarten en ontgrendel de mysteries van je spirituele reis. Onze blog is jouw toegangspoort tot het begrijpen van de rijke symboliek, betekenissen en praktische toepassingen van tarot lezen.