Ger

Aan edelen en behoeftigen

Het Oudengelse runengedicht gaat over het algemeen uit van een gelaagde standenmaatschappij. De strofen richten zich tot thegns, krijgers, edelen en heren; de voorbeelden zijn ontleend aan feestzalen en landgoederen; æþelingas verschijnen herhaaldelijk.

Twee strofen doorbreken dat patroon, en dit is er een van.

Beorhte bleda beornum ond ðearfum: schitterende vruchten voor edelen en voor behoeftigen. De aarde schenkt aan beiden, en het gedicht spreekt dat nadrukkelijk uit in plaats van het stilzwijgend te veronderstellen.

De Dæg-strofe doet hetzelfde door de dag een vreugde en hoop te noemen eadgum and earmum, voor de welgestelden en de ellendigen, tot nut van allen.

Twee van de negenentwintig strofen, en beide gaan over natuurlijke cycli die niemand bezit. Een oogst en een zonsopgang arriveren op hun eigen voorwaarden en laten zich niet toebedelen. De dichter merkt dit op, en dat opmerken is precies de kern.

De rune die tweemaal opnieuw ontworpen moest worden

Jera uit de Oudere Futhark bestond uit twee losse, gehoekte delen die in tegengestelde richting wezen, zonder doorlopende staaf. Grafisch gezien is het de meest uitzonderlijke rune in de oorspronkelijke rij, en beide afgeleide schriften verlieten deze vorm.

De reden is praktisch van aard. Twee los zwevende delen zijn moeilijk gelijkmatig te kerven en worden gemakkelijk aangezien voor twee afzonderlijke tekens of een beschadiging. Elke andere rune heeft een ruggengraat; deze had die niet.

Engeland sloot het teken aaneen tot één doorlopende vorm, ᛄ, met behoud van de /j/-klank. Scandinavië ging verder, omdat het Oudnoors ook de beginnende j- van de naam had verloren, waardoor ár overbleef. Daar volgde de rune haar naam, werd de a-rune en werd hertekend als ᛅ.

Zo leidde één letter tot twee problemen en twee verschillende oplossingen: Engeland paste de vorm aan, Scandinavië paste de vorm aan én veranderde de klank.

Wiens oogst

De strofe schrijft het aan God, halig heofones cyning (God, de heilige koning des hemels) toe dat de aarde mag schenken.

Dat is een uitgesproken christelijk kader, en dat valt op omdat dit gedicht elders doorgaans kiest voor dubbelzinnigheid. Het woord drihten in de Feoh-strofe functioneert zowel als een wereldlijke heer als de Heer; de Os-strofe gebruikt stilletjes alleen de betekenis 'mond' van een woord dat tevens een god aanduidt. Hier is geen sprake van een dubbele bodem. De koning van de hemel wordt bij naam genoemd.

Wat dit kader echter niet verandert, is het mechanisme. De aarde schenkt; dat schenken is seizoensgebonden; niemand heeft controle over het tijdschema. Een christelijke dichter en een heidense dichter zouden exact hetzelfde veld beschrijven.

De landbouwkundige belangen waren immers identiek. Angelsaksische kronieken vermelden hongerjaren, en een mislukte oogst in een zelfvoorzieningseconomie betekende geen mager jaar, maar een dodelijk jaar.

In een lezing

Ger staat voor de opbrengst van eerder verricht werk.

In een legging markeert de rune het binnenhalen van iets wat eerder is gezaaid, en zij behoort tot de meest ondubbelzinnig gunstige runen die er zijn. Haar beperking ligt in de timing: een oogst laat zich niet met argumenten bespoedigen, want alles waar de boer invloed op had, is maanden geleden al afgerond en het veld beslist. Bij vragen over het wanneer antwoordt Ger met een volledige cyclus, wat meestal langer duurt dan de vraagsteller wenst.

Wat de Engelse strofe hieraan toevoegt, is onpartijdigheid. De aarde schenkt aan edelen en behoeftigen gelijk, dus Ger maakt geen onderscheid tussen wie het verdient en wie niet. Zij maakt onderscheid tussen verricht werk en nagelaten werk. Bij duidingen waarin een vraagsteller meent ergens recht op te hebben, is dat vaak het meest waardevolle inzicht.

Bovendien bevindt zij zich midden in het zware ætt, na hagel, nood en ijs. Wat Ger verder ook betekent: zij laat zien dat de moeilijke periode een ingebouwd einde kent.