Ισλανδικά σύμβολα

Τι είναι στην πραγματικότητα

Τα Galdrastafir (μαγικά σύμβολα) είναι σχεδιασμένες σφραγίδες από την παράδοση των ισλανδικών γριμορίων: γεωμετρικά σχήματα, συνήθως ακτινωτά συμμετρικά, αποτελούμενα από διασταυρούμενες γραμμές με απολήξεις και άγκιστρα, σχεδιασμένα σε χαρτί, ξύλο, δέρμα ή απευθείας στο σώμα.

Το καθένα συνοδεύεται από έναν καθορισμένο σκοπό, και αυτοί οι σκοποί είναι εκπληκτικά καθημερινοί. Πέρα από τα γνωστά σύμβολα, υπάρχουν σχέδια για τον εντοπισμό ενός κλέφτη, τη νίκη στην πάλη, την προσέλκυση του έρωτα μιας κοπέλας, τη διακοπή της ρινορραγίας, το άνοιγμα μιας κλειδαριάς, την προστασία του γάλακτος της αγελάδας ή την απομάκρυνση της αλεπούς από τα αρνιά. Ορισμένα γριμόρια ορίζουν μάλιστα ασυνήθιστα συστατικά, όπως αίμα από συγκεκριμένο δάχτυλο ή εγκέφαλο κόρακα, μαζί με αυστηρές οδηγίες για τον τόπο και τον χρόνο σχεδίασης.

Η παράδοση αυτή είναι απολύτως πραγματική και ιστορικά τεκμηριωμένη. Ανήκει όμως στην πρώιμη νεότερη Ισλανδία: μια φτωχή, λουθηρανική κοινωνία με αγάπη για τα βιβλία μεταξύ του 16ου και του 19ου αιώνα, και όχι στην Εποχή των Βίκινγκ.

Το ζήτημα του Vegvísir

Το Vegvísir είναι το οκτάκτινο σύμβολο που πωλείται παντού ως πυξίδα των Βίκινγκ, γίνεται τατουάζ από αμέτρητους ανθρώπους και τυπώνεται σε χιλιάδες μπλουζάκια. Αξίζει να εξετάσουμε τα πραγματικά ιστορικά δεδομένα.

Εμφανίζεται στο χειρόγραφο Huld, το οποίο συνέταξε ο Geir Vigfússon το 1860. Υπάρχει επίσης σε δύο ακόμη ισλανδικά χειρόγραφα παρόμοιας εποχής. Αυτή είναι όλη η ιστορική του καταγραφή.

Το κείμενο του χειρογράφου Huld αναφέρει ότι όποιος φέρει αυτό το σημάδι δεν θα χάσει τον δρόμο του σε καταιγίδες ή κακοκαιρία, ακόμα και όταν η διαδρομή είναι άγνωστη.

Έχουμε λοιπόν ένα ισλανδικό χειρόγραφο του 19ου αιώνα, περίπου οκτακόσια χρόνια μετά το τέλος της Εποχής των Βίκινγκ, που περιγράφει ένα φυλαχτό προστασίας από τον αποπροσανατολισμό στην ξηρά κατά τη διάρκεια κακοκαιρίας. Δεν πρόκειται για ναυσιπλοϊκό όργανο ούτε για θαλάσσιο ή ρουνικό εύρημα: το Vegvísir δεν περιέχει ρούνους ούτε βασίζεται στη δομή τους.

Αυτό δεν μειώνει την αξία του. Παραμένει ένα αυθεντικό ισλανδικό ξόρκι του 19ου αιώνα με τη δική του γοητεία. Αυτό που δεν μπορεί να υποστηρίξει είναι ο ισχυρισμός που αναγράφεται στα εμπορικά αναμνηστικά.

Ægishjálmur

Το Ægishjálmur, γνωστό ως κράνος του δέους ή κράνος του τρόμου, είναι το άλλο διάσημο σύμβολο: οκτώ τρίαινες που ακτινοβολούν από ένα κοινό κέντρο.

Εδώ η περίπτωση είναι πιο σύνθετη και διαφωτιστική, επειδή το όνομα είναι πράγματι αρχαίο, ενώ το σχέδιο δεν είναι.

Η λέξη ægishjálmr απαντά στη μεσαιωνική σκανδιναβική λογοτεχνία. Στο ποίημα Fáfnismál και στη Völsunga saga, ο δράκος Fáfnir κατέχει ένα ægishjálmr που τρομοκρατεί όποιον τον αντικρίζει, και ο Sigurðr το παίρνει αφού τον σκοτώσει. Η λέξη εμφανίζεται επίσης στην πεζογραφία ως κάτι που μπορεί κανείς να φέρει επάνω του, με την έννοια μιας επιβλητικής και τρομερής παρουσίας.

Αυτό που δεν κάνουν αυτά τα παλιά κείμενα είναι να περιγράψουν ένα σχεδιασμένο σύμβολο, πόσο μάλλον το συγκεκριμένο. Το οκτάκτινο γεωμετρικό σχήμα εμφανίζεται στα ισλανδικά γριμόρια αιώνες αργότερα, έχοντας δανειστεί ένα παλιό και υποβλητικό όνομα.

Αυτό αποτελεί σύνηθες μοτίβο σε αυτά τα κείμενα: μια σφραγίδα της πρώιμης νεότερης εποχής υιοθετεί ένα όνομα από τη μεσαιωνική λογοτεχνία, και οι μεταγενέστεροι αναγνώστες υποθέτουν λανθασμένα ότι το σύμβολο είναι εξίσου παλιό με το όνομά του.

Δεν είναι ρούνοι

Η διάκριση αυτή είναι δομική και ουσιαστική, όχι σχολαστική λεπτομέρεια.

Ο ρούνος είναι γράμμα. Έχει φωνητική αξία, όνομα και καθορισμένη θέση σε μια σταθερή ακολουθία, ενώ μια σειρά ρούνων σχηματίζει λέξεις σε μια συγκεκριμένη γλώσσα.

Το galdrastafur είναι σφραγίδα. Δεν διαθέτει ηχητική αξία, δεν ανήκει σε κανένα αλφάβητο και δεν συλλαβίζει τίποτα. Κατασκευάζεται από γραμμές και απολήξεις σύμφωνα με συμβάσεις σχεδίασης και όχι γραφής.

Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές τεχνολογίες. Μπορεί κανείς να γράψει μια πρόταση με ρούνους, αλλά δεν μπορεί να γράψει πρόταση με μαγικά σύμβολα. Μπορείτε να σχεδιάσετε ένα Vegvísir, αλλά δεν μπορείτε να σχεδιάσετε ένα Fehu: μπορείτε μόνο να το γράψετε.

Ορισμένα σύμβολα ενσωματώνουν στοιχεία που μοιάζουν με ρούνους, και η παράδοση των γριμορίων περιέχει πράγματι αυθεντικό ρουνικό υλικό (όπως μαγικά αλφάβητα, ρουνικές σειρές και συστήματα κρυπτογράφησης). Τα ίδια τα σύμβολα όμως αποτελούν ξεχωριστή πρακτική, και ο συνηθισμένος χαρακτηρισμός ενός τατουάζ Vegvísir ως «ρούνοι» αποτελεί απλώς σφάλμα κατηγοριοποίησης.

Η μόνη σύγχυση προέρχεται από τη λέξη galdr, η οποία σε αυτή την περίοδο είχε μετακινηθεί από τη σημασία της τραγουδιστής μαγείας στη σημασία της γραπτής και σχεδιασμένης μαγείας.

Οι δίκες μαγείας

Το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο καταγράφονται αυτά τα σύμβολα δεν έχει τίποτα το ρομαντικό.

Η Ισλανδία δίωξε τη μαγεία κατά τον 17ο αιώνα με τρόπο που διέφερε αισθητά από το ευρωπαϊκό πρότυπο: από τους περίπου είκοσι πέντε ανθρώπους που εκτελέστηκαν, η συντριπτική πλειονότητα ήταν άνδρες. Τα πειστήρια που προσκομίζονταν εναντίον τους ήταν συχνά ένα βιβλίο ή ένα σχεδιασμένο σύμβολο, αντί για κατηγορίες περί σύναξης μαγισσών ή συμφώνου με τον διάβολο.

Ο Jón Rögnvaldsson κάηκε στην πυρά το 1625, και αρκετοί άλλοι ακολούθησαν τις επόμενες δεκαετίες. Το αδίκημα, σε πρακτικό επίπεδο, ήταν η κατοχή ή η χρήση γραπτής μαγείας.

Τα γριμόρια που διασώθηκαν υπάρχουν κάτω από αυτή τη βαριά σκιά. Το Galdrabók, μια συλλογή του 16ου και 17ου αιώνα, σώθηκε επειδή μεταφέρθηκε εκτός Ισλανδίας· πολλά άλλα χειρόγραφα πιθανότατα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους κατόχους τους για λόγους αυτοπροστασίας.

Έτσι, η παράδοση που μπορούμε να διαβάσουμε σήμερα είναι αποσπασματική, μεταδόθηκε υπό καθεστώς απειλής και τα χειρόγραφα που τη διέσωσαν αποτελούσαν επικίνδυνη ιδιοκτησία. Αυτή η ιστορία είναι πολύ πιο συναρπαστική από τον μύθο των Βίκινγκ, και είναι η πραγματική.

Η χρήση τους σήμερα

Τίποτα από αυτά δεν αποτελεί επιχείρημα κατά των ίδιων των συμβόλων.

Ένα ισλανδικό φυλαχτό του 19ου αιώνα για να μη χάνεται κανείς στον δρόμο είναι ένα αυθεντικό πολιτισμικό τεκμήριο, με καταγεγραμμένο κείμενο και γνωστό ιστορικό πλαίσιο. Όποιος σχεδιάζει ένα Vegvísir έχοντας αυτή την επίγνωση συνδέεται με κάτι πραγματικό.

Το μοναδικό πρόβλημα είναι η λανθασμένη χρονολόγηση, η οποία προκαλεί συγκεκριμένη ζημιά. Συγκαλύπτει μια ισλανδική λαϊκή παράδοση οκτακοσίων ετών βαφτίζοντάς την αυθαίρετα «των Βίκινγκ». Συνδέει τη μαγεία της πρώιμης νεότερης χριστιανικής περιόδου (καθώς τα γριμόρια επικαλούνται διαρκώς τον Θεό, τον Χριστό και τους αγίους) με μια παγανιστική εποχή με την οποία δεν έχει καμία σχέση. Και, τελικά, καθιστά αόρατη την πραγματική, πολύ πιο ιδιόμορφη ιστορία.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι σαφές: τα galdrastafir είναι σφραγίδες ισλανδικών γριμορίων της πρώιμης νεότερης εποχής, όχι ρούνοι των Βίκινγκ, και γίνονται πολύ πιο ενδιαφέροντα μόλις αυτό γίνει κατανοητό.