Egipskie dekany w renesansowej Europie

Renesansowy powrót dekanów

Około 1470 roku dekany pojawiły się na ścianach pałacu w Ferrarze jako trzy zagadkowe postacie obok każdego znaku zodiaku, zaczerpnięte od Abu Ma'szara za pośrednictwem przekładów łacińskich. W ciągu stulecia wydrukowano je w Augsburgu, Agrippa skodyfikował je jako obrazy talizmanów, a Giordano Bruno wbudował je w swoją sztukę pamięci. Aby Warburg rozpoznał je w 1912 roku i oparł na tym odkryciu nową metodę historii sztuki.

miesięcy wciąż na ścianach w Ferrarze
7
pełne wydanie „De occulta philosophia” Agrippy
1533
Warburg rozpoznaje dekany
1912

Gdzie dekany wypłynęły na nowo

Rękopisy, fresk w pałacu, drukowana księga, podręcznik maga i system pamięci: postacie, jakie dekany przybrały w renesansowej Europie, oraz badania, które cztery stulecia później je rozpoznały.

📜

Obrazy w rękopisach

łacińska Europa XIII–XV wiek

Łacińskie rękopisy Abu Ma'szara i pokrewnych tekstów niekiedy ilustrowały postacie dekanów. Malarze pracowali na podstawie opisów słownych, więc obrazy wymyślano na nowo przy każdej kopii, ubierano we współczesne stroje i odzierano ze wszystkiego, w czym zachodni czytelnik rozpoznałby coś egipskiego.

🎓

Droga przez Padwę

Padwa ok. 1300

Łacińskie przekłady Abrahama ibn Ezry, których dokonał Pietro d'Abano, przyniosły obrazy dekanów Abu Ma'szara do północnych Włoch drugą drogą, z arabskiego przez hebrajski i francuski. Uniwersytet w Padwie uczynił astrologię częścią wykształcenia medycznego, a teksty krążyły wśród włoskich uczonych przez kolejne dwa stulecia.

🏛️

Sala Miesięcy

Ferrara ok. 1469–1470

W Palazzo Schifanoia, pałacu rozrywek rodu Este w Ferrarze, Borso d'Este kazał ozdobić Salone dei Mesi malowidłami przedstawiającymi dwanaście miesięcy roku. W każdym miesiącu widnieje jego znak zodiaku z trzema postaciami po bokach. Siedem miesięcy, od marca do września, zachowało się w dużej części; pozostałe przepadły.

🧱

Trzy pasy w każdym miesiącu

Ferrara ok. 1470

Każdy miesiąc to pionowy pas w trzech rejestrach. Na górze olimpijski bóg jedzie w triumfie; pośrodku, na niebieskim tle — znak zodiaku z trzema dekanami; na dole — dwór Borsa przy pracy i rozrywkach danego miesiąca. Niebo, gwiazdy i rządy księcia w jednej kolumnie.

🧍🏿

Ciemny mężczyzna z marca

Ferrara fresk marcowy

Obok Barana stoi ciemnoskóry mężczyzna w podartej białej szacie przepasanej sznurem. To pierwszy dekanat Barana w postaci opisanej w indyjskim zestawie Abu Ma'szara i w Picatrix: wysoki ciemny mężczyzna w białej, przepasanej szacie. To właśnie on pozwolił Warburgowi zidentyfikować wszystkie postacie dekanów.

✉️

Skarga malarza

Ferrara 1470

Francesco del Cossa, autor fresków marca, kwietnia i maja, napisał w 1470 roku do Borsa list z protestem, że płaci mu się tę samą stawkę za stopę kwadratową co słabszym malarzom sali. List datuje dzieło i pokazuje zespół malarzy, którzy podzielili między siebie miesiące.

🖨️

Pierwsze drukowane dekany

Augsburg 1489

Erhard Ratdolt wydrukował w 1489 roku w Augsburgu łacińskiego Abu Ma'szara w przekładzie Hermana z Karyntii, z drzeworytami przedstawiającymi postacie dekanów. Druk po raz pierwszy utrwalił obrazy: każdy egzemplarz pokazywał teraz te same postacie, a inni drukarze mogli je ponownie wykorzystywać, wycinać na nowo i kopiować.

🕯️

Ostrożność Ficina

Florencja 1489

W trzeciej z „Trzech ksiąg o życiu” Marsilio Ficino rozważał, czy obrazy astrologiczne mogą ściągać wpływ niebios; na tej teorii opierały się talizmany dekanów. Starannie się asekurował, przedkładając muzykę, zapachy i substancje naturalne nad ryte postacie, a jego ostrożność wpłynęła na to, jak pisali późniejsi uczeni magowie.

📕

Dekanaty Agrippy

Kolonia 1533

Druga księga „De occulta philosophia” Agrippy podaje obraz dla każdego z trzydziestu sześciu dekanatów wraz z jego działaniem, w dużej mierze za Picatrix. Wydrukowana w całości w 1533 roku, postawiła obrazy dekanów przed oczami każdego wykształconego czytelnika literatury magicznej i stała się źródłem, które kopiowali późniejsi okultyści.

🎡

Koła pamięci Bruna

Paryż 1582

W traktacie „O cieniach idei” Giordano Bruno rozpoczął swoją serię obrazów niebieskich od trzydziestu sześciu dekanów i umieścił je na obracających się kołach pamięci. W jego rękach dekany stały się sposobem porządkowania w umyśle całej wiedzy, czego żaden z ich wcześniejszych użytkowników sobie nie wyobrażał.

🔎

Wykład Warburga

Rzym 1912

Na Międzynarodowym Kongresie Historii Sztuki w Rzymie Aby Warburg objaśnił zagadkowy środkowy pas w Schifanoi: postacie były dekanami, a ich drogę prześledził przez łacińskiego Abu Ma'szara aż do hellenistycznego Egiptu. Do powiązania tych ogniw posłużyły mu prace Franza Bolla nad Teukrosem.

📚

Szkoła Warburga

Hamburg i Londyn XX wiek

Biblioteka Warburga, przeniesiona w 1933 roku z Hamburga do Londynu, stała się Instytutem Warburga. Fritz Saxl katalogował ilustrowane rękopisy astrologiczne, Frances Yates na nowo odczytała Bruna i tradycję hermetyczną, a Instytut wydał współczesną edycję łacińskiego Picatrix.

Mecenasi, malarze, magowie i uczeni

Książę i astrolog, którzy stoją za freskami w Ferrarze, malarze, którzy je wykonali, drukarz i filozofowie, którzy rozpowszechnili obrazy, oraz historycy, którzy je rozpoznali.

Borso d'Este

1413–1471 Ferrara

Władca Ferrary od 1450 roku i jej pierwszy książę od 1471 roku, który zamówił Salę Miesięcy w Schifanoi i występuje w jej najniższym pasie, gdy wymierza sprawiedliwość, poluje i przyjmuje swój dwór.

Pellegrino Prisciani

ok. 1435–1518 Ferrara

Nadworny astrolog, bibliotekarz i historyk rodu Este, któremu zwykle przypisuje się zaprojektowanie programu astrologicznego fresków w Schifanoi, łącznie z dekanami, na podstawie łacińskich tekstów z biblioteki książęcej.

Francesco del Cossa

ok. 1436 – ok. 1478 Ferrara i Bolonia

Malarz z Ferrary, autor fresków marca, kwietnia i maja, najlepiej zachowanych i najbardziej podziwianych w całym cyklu; jego list do Borsa z 1470 roku w sprawie zapłaty pomaga datować dzieło.

Ercole de' Roberti

ok. 1451–1496 Ferrara

Młodszy malarz z Ferrary, któremu powszechnie przypisuje się fresk wrześniowy z triumfem Wulkana nad znakiem Wagi i jego trzema dekanami.

Erhard Ratdolt

1442–1528 Wenecja i Augsburg

Drukarz ksiąg naukowych i astrologicznych, który w 1489 roku wydał w Augsburgu łacińskiego Abu Ma'szara z drzeworytami przedstawiającymi postacie dekanów, pierwszymi drukowanymi wizerunkami dekanów.

Marsilio Ficino

1433–1499 Florencja

Tłumacz Platona i Corpus Hermeticum, którego „Trzy księgi o życiu” z 1489 roku omawiały obrazy astrologiczne i talizmany z ostrożnością, która ukształtowała uczoną magię następnego stulecia.

Heinrich Cornelius Agrippa

1486–1535 Kolonia

Autor dzieła „De occulta philosophia”, napisanego w pierwszej wersji około 1510 roku i wydrukowanego w całości w 1533 roku, którego lista obrazów dekanatów dała okultystom standardową drukowaną postać dekanów.

Giordano Bruno

1548–1600 Nola, Paryż i Londyn

Filozof, którego traktat „O cieniach idei” z 1582 roku uczynił trzydzieści sześć obrazów dekanów podstawą jego sztuki pamięci; w 1600 roku spalono go w Rzymie za herezję.

Aby Warburg

1866–1929 Hamburg

Historyk sztuki, który w 1912 roku rozpoznał w postaciach z Schifanoi dekany i prześledził ich drogę z hellenistycznego Egiptu przez astrologię arabską do Ferrary.

Frances Yates

1899–1981 Londyn

Historyczka z Instytutu Warburga, której książka „Giordano Bruno i tradycja hermetyczna” z 1964 roku wyjaśniła, jak Bruno posługiwał się obrazami dekanów, i uczyniła magię renesansu poważnym przedmiotem badań.

Jak dekany dotarły do Włoch

Dekany wróciły do Europy jako tekst. „Wielkie wprowadzenie” Abu Ma'szara, przełożone na łacinę w Toledo w latach 30. i 40. XII wieku, dało łacińskim czytelnikom trzy opisy dla każdego z trzydziestu sześciu dekanatów zodiaku. Picatrix, przełożony z arabskiego na kastylijski w 1256 roku, a stamtąd na łacinę, dał każdemu dekanatowi obraz i listę mocy. Hebrajskie traktaty Abrahama ibn Ezry, powtarzające obrazy Abu Ma'szara, przełożył na łacinę Pietro d'Abano w Padwie około 1300 roku. W XV wieku księgi te stały w bibliotekach włoskich dworów i uniwersytetów. Nikt, kto je czytał, nie myślał o Egipcie. Dekany stały się częścią doktryny astrologicznej, dekanatami znaków, każdy z planetarnym władcą i postacią, która sama w sobie często nie miała większego sensu, jak ciemny mężczyzna w białej szacie w pierwszym dekanacie Barana.

Obrazy z opisów

Ilustrowane łacińskie rękopisy tych tekstów pojawiają się od XIII wieku. Ich malarze nie mieli z czego kopiować poza słowami, więc każdy rękopis rysował postacie od nowa. Ten sam opis słowny mógł się stać mieszczaninem, rycerzem albo robotnikiem, zależnie od miasta i stulecia malarza. Dlatego obrazy dekanów, gdy docierają do renesansu, tak bardzo nie przypominają sztuki egipskiej. Tekst przez tysiąc lat utrzymał opisy w mniej więcej stałej postaci; obrazy za każdym razem wymyślano na nowo. Katalogi ilustrowanych rękopisów astrologicznych Fritza Saxla, zapoczątkowane w drugiej dekadzie XX wieku, pokazują, jak bardzo postacie się różniły.

Sala Miesięcy w Ferrarze

Najbardziej znane renesansowe obrazy dekanów zdobią ściany Salone dei Mesi, czyli Sali Miesięcy, w Palazzo Schifanoia w Ferrarze. Borso d'Este, władca Ferrary, kazał zespołowi miejscowych artystów ozdobić ją około lat 1469–1470. Cykl pierwotnie przedstawiał wszystkie dwanaście miesięcy. Siedem z nich, od marca do września, zachowało się w dużej części; pozostałe przepadły, a same freski długo kryły się pod wapnem, zanim odsłonięto je w XIX wieku. Francesco del Cossa namalował marzec, kwiecień i maj na ścianie wschodniej. Wrzesień powszechnie przypisuje się Ercolemu de' Roberti. Pozostałe miesiące są dziełem malarzy, których nazwiska są mniej pewne.

Jak czytać miesiąc

Każdy miesiąc to pionowy pas w trzech rejestrach. Górny rejestr przedstawia olimpijskiego boga jadącego na rydwanie triumfalnym, otoczonego ludźmi zajętymi czynnościami, nad którymi ten bóg sprawuje opiekę. Środkowy rejestr, na ciemnoniebieskim tle, pokazuje znak zodiaku danego miesiąca z trzema postaciami stojącymi lub siedzącymi obok niego. Dolny rejestr przedstawia samego Borsa i jego dwór: na polowaniu, przy przyjmowaniu próśb, przy wydawaniu wyroków, podczas oglądania wyścigu konnego. Układ czyta się od nieba ku ziemi, od bogów przez zodiak do rządów księcia, i przedstawia władzę Borsa jako część kosmicznego porządku. Pas kwietniowy pokazuje, jak rejestry ze sobą współgrają: u góry Wenus jedzie w triumfie, a przed nią klęczy skuty łańcuchami Mars, wokół jej rydwanu zaś pary kochanków; pośrodku — Byk ze swoimi trzema dekanami; na dole — Borso wśród dworzan. Każdy z dekanów w środkowym pasie rządzi mniej więcej dziesięcioma dniami miesiąca przedstawionego nad nim i pod nim, są więc zawiasem między kalendarzem bogów a kalendarzem dworu.

Miesiąc Znak Bóg w górnym pasie
Marzec Baran Minerwa
Kwiecień Byk Wenus
Maj Bliźnięta Apollo
Czerwiec Rak Merkury
Lipiec Lew Jowisz
Sierpień Panna Ceres
Wrzesień Waga Wulkan

Pierwszy dekanat Barana

Trzy postacie w środkowym rejestrze przez stulecia pozostawały zagadką. Niektóre wyglądały na dworzan, inne na robotników, jeszcze inne nie przypominały niczego oczywistego. Najczytelniejsza jest pierwsza postać obok Barana na fresku marcowym: ciemnoskóry mężczyzna, potężny i szorstki z wyglądu, w podartej białej szacie przewiązanej w pasie sznurem. Picatrix opisuje pierwszy dekanat Barana jako wysokiego, ciemnego mężczyznę o czerwonawych oczach, stojącego, w białej szacie przepasanej w talii, silnego i gniewnego. Ta sama postać występuje w indyjskim zestawie Abu Ma'szara, a jeszcze wcześniej w sanskryckich listach drekkan z pierwszych wieków n.e., gdzie niesie także topór. Gdy już ustalono to dopasowanie, pozostałe postacie środkowego pasa dało się odczytać w ten sam sposób, dekan po dekanie.

Kto zaplanował program

Malarze nie wymyślili dekanów. Ktoś, kto miał dostęp do łacińskich tekstów astrologicznych, podał im postacie do namalowania. Za tę osobę zwykle uważa się Pellegrina Priscianiego, nadwornego astrologa, bibliotekarza i historyka rodu Este, o którym wiadomo, że pracował z tymi tekstami. To przypisanie jest wnioskiem badaczy, a nie udokumentowanym zleceniem, ale pasuje do tego, co wiadomo o dworze w Ferrarze. Sami malarze pozostawili jeden bezpośredni dokument: list, który Francesco del Cossa wysłał do Borsa w marcu 1470 roku, protestując, że zapłacono mu tę samą stawkę za stopę kwadratową co najsłabszym malarzom w sali, choć pracował więcej i lepiej. Borso podobno odmówił.

Pierwsze drukowane dekany

W 1489 roku Erhard Ratdolt, drukarz, który pracował w Wenecji, zanim wrócił do rodzinnego Augsburga, wydał łacińską wersję „Wielkiego wprowadzenia” Abu Ma'szara w opracowaniu Hermana z Karyntii, z drzeworytami przedstawiającymi postacie dekanów. Dekany po raz pierwszy ukazały się w druku. Drzeworyty nie uczyniły postaci ani trochę bardziej egipskimi, ale nadały im jednolitość: każdy egzemplarz księgi pokazywał te same obrazy, a drukarze w innych miastach mogli je kopiować. Od tej chwili dekany miały standardowy wygląd, jakiego ilustracja rękopiśmienna nigdy im nie dała.

Obrazy i florenckie skrupuły

W tym samym 1489 roku Marsilio Ficino opublikował we Florencji „Trzy księgi o życiu”. Księga trzecia, o czerpaniu życia z niebios, rozważa, czy obrazy astrologiczne mogą chwytać wpływ gwiazd, a na tej teorii opierają się talizmany dekanów. Ficino relacjonuje twierdzenia twórców obrazów i autorytetów, na które się powoływali, ale własne stanowisko obwarowuje zastrzeżeniami, przedkładając muzykę, zapachy, leki i substancje naturalne nad rzeźbione postacie, które groziły skojarzeniem z magią demoniczną. Jego ostrożność nadała ton uczonej magii następnego stulecia: o obrazach dyskutowano, a ci, którzy się nimi zajmowali, uważali, w jaki sposób o nich piszą.

Podręcznik Agrippy

Heinrich Cornelius Agrippa nie miał na papierze podobnych oporów. Jego dzieło „De occulta philosophia”, napisane w pierwszej wersji około 1510 roku i wydrukowane w całości w Kolonii w 1533 roku, zebrało dostępną mu literaturę magiczną w jeden system. W księdze drugiej, wśród obrazów planet, wymienia obraz dla każdego z trzydziestu sześciu dekanatów wraz z jego działaniem. Jego lista w dużej mierze opiera się na Picatrix: pierwszy dekanat Barana to znowu rosły, ciemny mężczyzna, stojący, w białej szacie, oznaczający śmiałość i siłę. Agrippę szeroko czytano, kopiowano i tłumaczono, a jego obrazy dekanatów stały się wersją, którą znali późniejsi okultyści. Od Agrippy biegnie prosta linia do odrodzenia magii w XIX wieku i do Złotego Brzasku.

Sztuka pamięci Bruna

Giordano Bruno znalazł dla obrazów nowe zastosowanie. W traktacie „O cieniach idei”, wydanym w Paryżu w 1582 roku, zbudował system pamięci z koncentrycznych kół podzielonych na segmenty, z których każdy zawierał obraz. Jego seria obrazów niebieskich otwiera się trzydziestoma sześcioma dekanami, wziętymi z listy Agrippy, po których następują obrazy planet i stacji Księżyca. Dla Bruna obrazy dekanów były formami niebieskimi, a zapamiętywanie wiedzy za ich pomocą było sposobem porządkowania umysłu w zgodzie z niebiosami. Książka Frances Yates „Giordano Bruno i tradycja hermetyczna” z 1964 roku wyjaśniła to zastosowanie i umieściła Bruna w obrębie odrodzenia hermetyzmu, które zapoczątkował Ficino.

Od Agrippy do odrodzenia okultyzmu

Księga Agrippy przez trzy stulecia była wznawiana i tłumaczona. W 1651 roku ukazał się przekład angielski, a dzieło Francisa Barretta „The Magus” z 1801 roku czerpało z niej obficie i przekazało wiele jej materiału, w tym obrazy planetarne i zodiakalne, dziewiętnastowiecznym okultystom Anglii i Francji. Wtedy obrazów dekanów nie badano już jako astronomii, a nawet niewiele jako astrologii. Należały do zespołu odpowiedniości (znaki, planety, anioły, kamienie i obrazy), z którego magowie budowali rytuały i talizmany. W tej postaci poznali je w latach 80. XIX wieku założyciele Złotego Brzasku i stąd dekany przeszły na karty liczbowe tarota, o czym opowiada następna strona.

Odkrycie Warburga

W 1912 roku na Międzynarodowym Kongresie Historii Sztuki w Rzymie Aby Warburg przedstawił swoje rozwiązanie zagadki środkowego pasa w Schifanoi. Wykazał, że postacie są dekanami, namalowanymi według łacińskich opisów Abu Ma'szara. Wydanie Teukrosa przygotowane przez Franza Bolla posłużyło mu do prześledzenia opisów aż do hellenistycznego Egiptu, a sam Warburg dowodził, że freski pokazują starożytne obrazy, które przetrwały w przebraniu, przefiltrowane przez źródła arabskie i średniowieczne. Wykład, opublikowany w 1922 roku, stał się jednym z tekstów założycielskich ikonologii, czyli nauki o tym, jak wędrują obrazy i ich znaczenia. Biblioteka Warburga przeniosła się w 1933 roku z Hamburga do Londynu i stała się Instytutem Warburga, gdzie Saxl, Yates, a później David Pingree, którego wydanie łacińskiego Picatrix Instytut opublikował w 1986 roku, kontynuowali prace nad obrazami astrologicznymi. Sam Warburg wrócił do postaci z Schifanoi w swoim ostatnim projekcie, „Atlasie Mnemosyne”, zestawie tablic z obrazami, który układał w latach 20. XX wieku, by prześledzić dalsze życie obrazów antycznych; materiał astrologiczny zajmuje w nim miejsce centralne. Dla niego ciemny mężczyzna z marca był dowodem, że starożytność nigdy nie zniknęła ze sztuki europejskiej; przetrwała w przebraniu, w księgach o gwiazdach.

Najczęściej zadawane pytania

Czym są dekany w Palazzo Schifanoia?

To trzy postacie obok każdego znaku zodiaku w środkowym rejestrze Sali Miesięcy w Ferrarze, namalowane około 1469 i 1470 roku dla Borsa d'Este. Każda postać przedstawia jeden dziesięciostopniowy dekanat znaku i została namalowana według opisów z łacińskich wersji „Wielkiego wprowadzenia” Abu Ma'szara. Aby Warburg rozpoznał je w 1912 roku.

Ile miesięcy zachowało się w Schifanoi?

Siedem z dwunastu, od marca do września, zachowało się w dużej części. Pozostałe przepadły. Freski przez długi czas były zakryte i odsłonięto je w XIX wieku, a ich stan jest różny. Najlepiej zachowały się miesiące namalowane przez Francesca del Cossę na ścianie wschodniej: marzec, kwiecień i maj.

Kto zaprojektował program fresków w Schifanoi?

Wykonali go malarze, ale treść astrologiczna musiała pochodzić od uczonego doradcy. Większość badaczy przypisuje ją Pellegrinowi Priscianiemu, nadwornemu astrologowi i bibliotekarzowi rodu Este, który znał łacińskie teksty astrologiczne, z których wywodzą się postacie dekanów. Nie zachowało się żadne zlecenie z jego nazwiskiem, więc przypisanie pozostaje wnioskiem.

Jak Warburg rozpoznał dekany w Ferrarze?

Zestawiając namalowane postacie z opisami dekanatów w łacińskich wersjach Abu Ma'szara. Pierwszy dekanat Barana, ciemny mężczyzna w białej szacie przepasanej sznurem, ściśle odpowiadał tekstowi, a za nim poszły pozostałe postacie. Następnie Warburg wykorzystał prace Franza Bolla nad Teukrosem z Babilonu, by prześledzić opisy aż do hellenistycznego Egiptu.

Co Agrippa pisał o dekanach?

W drugiej księdze „De occulta philosophia”, wydrukowanej w całości w 1533 roku, Agrippa podaje obraz dla każdego z trzydziestu sześciu dekanatów zodiaku wraz z działaniem, jakie mu przypisywano. Lista wiernie powtarza Picatrix. Stała się standardowym źródłem dla późniejszych magów, w tym dziewiętnastowiecznych okultystów, którzy wbudowali dekany w tarota.

Jakie były pierwsze drukowane wizerunki dekanów?

Drzeworyty w augsburskim wydaniu „Wielkiego wprowadzenia” Abu Ma'szara, które Erhard Ratdolt wydrukował w 1489 roku w łacińskiej wersji Hermana z Karyntii. Wcześniej każdy ilustrator rękopisu rysował postacie na podstawie opisów, więc różniły się one od kopii do kopii. Druk nadał im jedną, powtarzalną postać.

Czy Marsilio Ficino posługiwał się talizmanami dekanów?

Nie ma dowodów, że je wykonywał. W trzeciej z „Trzech ksiąg o życiu”, opublikowanych w 1489 roku, Ficino rozważał, czy obrazy astrologiczne mogą chwytać wpływ niebios, i relacjonował, co twierdziły wcześniejsze autorytety. Był ostrożny, przedkładał muzykę, zapachy i substancje naturalne nad ryte postacie, po części po to, by trzymać się z dala od wszystkiego, co można by nazwać magią demoniczną.

Jak Giordano Bruno posługiwał się dekanami?

Jako obrazami pamięciowymi. W traktacie „O cieniach idei”, wydanym w Paryżu w 1582 roku, Bruno zbudował system obracających się kół pamięci, a pierwszą z jego serii obrazów niebieskich tworzy trzydzieści sześć postaci dekanów wziętych od Agrippy. Frances Yates objaśniła ten system w swojej książce z 1964 roku o Brunie i tradycji hermetycznej.

Czy pisarze renesansu wiedzieli, że dekany są egipskie?

W ogólnym zarysie. Magowie renesansu wierzyli, że znaczna część ich wiedzy pochodzi od Hermesa Trismegistosa i ze starożytnego Egiptu, więc egipskie pochodzenie zakładano w wielu sprawach, czasem błędnie. Konkretną drogę obrazów dekanów, od egipskich zegarów gwiazdowych przez źródła greckie, perskie, indyjskie i arabskie, odtworzyli dopiero w XX wieku Boll, Warburg i ich następcy.

Gdzie można zobaczyć freski w Schifanoi?

W Palazzo Schifanoia w Ferrarze, który należy dziś do muzeów miejskich. Pałac ucierpiał podczas trzęsienia ziemi w 2012 roku i po restauracji został ponownie otwarty, dlatego przed podróżą warto sprawdzić aktualne zasady zwiedzania.

Najnowsze wpisy

Odkryj starożytną mądrość kart tarota i odkryj tajemnice swojej duchowej podróży. Nasz blog jest Twoją bramą do zrozumienia bogatej symboliki, znaczeń i praktycznych zastosowań czytania tarota.