Sowilo

De vorm

Een zigzag van hoekige lijnen, gewoonlijk drie of vier, soms vijf. Samen met Kenaz en Jera is het een van de weinige runen die geheel zonder verticale hoofdstaaf zijn opgebouwd.

Het aantal strepen varieert werkelijk door het hele corpus en geen van deze varianten is een fout. Omdat een centrale staaf ontbreekt, kan de rune bovendien naar beide kanten overhellen zonder van identiteit te veranderen: een van links naar rechts gespiegelde Sowilo blijft dezelfde letter.

Wat de rune uitdrukkelijk niet voorstelt, is een bliksemschicht. Die interpretatie is modern en vloeit vrijwel geheel voort uit het latere gebruik van het teken als embleem.

De naam

Oergermaans sōwilō, de zon. Oudnoors sól, Oudengels sigel, Gotisch sauil, Latijn sol. Een zekere etymologie met verwante vormen door de hele Indo-Europese taalfamilie.

Een belangrijke verduidelijking corrigeert een wijdverbreid misverstand. Oudengels sigel betekent zon. Oudengels sigor betekent overwinning. Het zijn twee verschillende woorden met uiteenlopende wortels. De rune is naar het eerste vernoemd.

Moderne occulte teksten behandelden deze rune, in navolging van Guido von List, als de rune van de overwinning. Die opvatting verspreidde zich snel omdat zij aantrekkelijk was, maar rust op een verwarring van twee onverwante Oudengelse woorden. De betekenis van de zon is de historisch juiste en wordt door alle drie de runengedichten gedragen.

De zon als navigatiemiddel

Geen van de drie gedichten beschouwt de zon als bron van warmte, groei of goddelijke luister, zoals veel hedendaagse verklaringen aannemen.

De Oudengelse strofe gaat over navigatie en behoort tot de meest beeldende regels in het gedicht. De zon is altijd een baken van hoop voor zeelieden die over het vissenbad varen, totdat het zeeross hen veilig aan land brengt. Elk detail is praktisch van aard: open water, geen herkenningspunten aan de horizon en één betrouwbaar richtpunt aan de hemel.

De Noorse strofe noemt de zon het licht van de landen en voegt daar een christelijke tweede regel aan toe over het buigen voor een heilig oordeel.

Het IJslandse gedicht geeft drie kenningar, waarvan de derde het scherpste beeld schetst in het hele corpus: ísa aldrtregi, het levenslange verdriet van het ijs. De zon wordt hier gedefinieerd door wat zij vernietigt. Aangezien Sowilo een ætt afsluit die hagel en ijs omvat, is die karakterisering bijzonder treffend.

De zon fungeert hier dus als een vast punt waarop men koerst en als de kracht die de vorst doet wijken: geen behaaglijke troost, maar oriëntatie.

Afsluiting van de zware ætt

Sowilo is de laatste rune van Hagals ætt. De acht tekens die deze groep vormen luiden achtereenvolgens: hagel, nood, ijs, het kerende jaar, de taxus, het onbekende, bescherming en de zon.

Als reeks gelezen vormt de tweede helft het antwoord op de eerste: drie runen van beproeving, gevolgd door een wending in de cyclus, volharding, een verborgen element, bescherming en tenslotte daglicht.

Of die opbouw bewust zo is ontworpen blijft onbekend; de futhark-volgorde ligt vast zonder dat de oorspronkelijke reden is overgeleverd. De grenzen tussen de ættir zijn echter archeologisch geattesteerd op de bracteaten van Vadstena en Grumpan. Dat deze tweede groep opent met hagel en sluit met de zon, markeert in elk geval een betekenisvol eindpunt.

In inscripties

Als klankwaarde s komt de rune veelvuldig voor in het gehele inscriptiecorpus.

Het is tevens een van de runen die opvallend vaak herhaald of gestapeld opduikt op bracteaten en amuletten, een patroon dat zij deelt met Algiz en Tiwaz. Zoals gebruikelijk zijn die reeksen niet ontcijferd; het kan gaan om alfabetmagie, een telsysteem of louter versiering. Het patroon staat vast, de verklaring blijft open.

De zon zelf nam al in de Noordse bronstijd een centrale plaats in, lang voordat het runenschrift ontstond. De zonnestrijdwagen van Trundholm uit Denemarken, gedateerd rond 1400 v.Chr., toont een paard dat een vergulde zonneschijf voorttrekt. In de latere mythologie ment de godin Sól de zonnewagen langs de hemel, opgejaagd door een wolf. Die traditie bestond aantoonbaar al ruim duizend jaar vóór de eerste runen, al verraadt zij niet wat de graveerders precies bij deze specifieke letter dachten.

In de duiding

Sowilo behoort tot het kleine aantal runen dat vrijwel onverdeeld gunstig wordt geduid, en duiders zien haar dan ook graag verschijnen.

De kernbetekenis is oriëntatie. Er ontstaat helderheid, een richting wordt zichtbaar en de vrager overziet zijn positie. In een legging vol twijfel of tegenstrijdige signalen geeft deze rune aan dat er een betrouwbaar richtpunt voorhanden is.

De duiding van succes vloeit hier rechtstreeks uit voort en is op haar plaats, al bouwt zij voort op het navigatie-aspect en niet op een vermeende overwinning. Sowilo stelt niet dat de strijd is gewonnen, maar toont dat de kust in zicht is.

Vitaliteit vormt de derde laag: energie, levenskracht en het herstel van vermogens na een uitputtende periode. Juist door haar positie direct na de zwaarste beproevingen van Hagals ætt duidt zij veelal specifiek op herstel.

De IJslandse kenning verdient hierbij blijvende aandacht: Sowilo brengt zaken tot een einde. Als het levenslange verdriet van het ijs markeert zij in een lezing dikwijls het moment waarop een vastgelopen toestand definitief ontdooit, ongeacht of de vrager daar al klaar voor is.

Waarom ze geen omgekeerde betekenis heeft

Sowilo bezit een 180-graden draaisymmetrie. Wie haar ondersteboven keert, houdt dezelfde zigzagvorm over.

Zij is een van de negen niet-omkeerbare Oud Futhark-runen, samen met Gebo, Hagalaz, Naudhiz, Isa, Jera, Eihwaz, Ingwaz en Dagaz.

Een specifieke waarschuwing is hier op zijn plaats: de rune is draaisymmetrisch maar niet spiegelsymmetrisch, waardoor een gekerfde Sowilo naar beide kanten kan hellen. Op een fysieke runenset is een teken dat "achterstevoren" oogt niet omgekeerd, maar simpelweg andersom geplaatst. Duiders die een gespiegelde Sowilo als omkering interpreteren, duiden in feite een toevallige graveervariant.

Modern gebruik en misbruik

Deze rune kent het beruchtste misbruik van de gehele reeks.

In verdubbelde vorm werd het Sowilo-teken het embleem van de nationaalsocialistische SS (Schutzstaffel), ontworpen in 1932 door Walter Heck. Dat gebruik kwam tot stand via het door Guido von List in 1902 bedachte Armanensysteem, waarin de letter Sig werd genoemd en geduid als overwinning door een verwarring van het Oudengelse sigel met sigor. Het tonen van dit dubbele symbool is in Duitsland en diverse andere landen wettelijk verboden.

De rune zelf is een tweeduizend jaar oude letter voor de klank s en de historische naam betekent zon. De politieke toe-eigening vond pas in de twintigste eeuw plaats en kent geen enkel historisch verband met de ijzertijd. Beide feiten staan vast, en wie publiekelijk met runen werkt moet beseffen dat dit verdubbelde teken niet als historisch schriftteken wordt opgevat.

De hierboven vermelde correspondenties (jeneverbes, vuur, Sól en Baldr) zijn afkomstig uit de twintigste-eeuwse heropleving, met name uit het werk van Thorsson en Aswynn.

Met andere runen

Sowilo met Isa (ᛁ) maakt de IJslandse kenning letterlijk: de zon tegenover het ijs, waarmee een bevroren toestand tot een einde komt.

Sowilo met Algiz (ᛉ) sluit de ætt af met bescherming en daglicht tezamen, een van de krachtigste combinaties in de reeks.

Sowilo met Kenaz (ᚲ) voert de intensiteit op van toorts naar zonlicht, wat doorgaans wijst op een persoonlijk inzicht dat nu naar buiten treedt.

Sowilo met Raidho (ᚱ) vat de Oudengelse strofe samen in twee runen: de reis en het baken waarop men navigeert.

Sowilo met Tiwaz (ᛏ) wordt in de moderne praktijk vaak als overwinning omschreven, waarbij opvalt dat die zegevierende betekenis voortkomt uit Tiwaz en niet uit Sowilo.