Sowilo

Kształt

Zygzak złożony z ukośnych kresek, najczęściej trzech lub czterech, niekiedy pięciu. Obok Kenaz i Jera należy do nielicznych run całkowicie pozbawionych pionowego trzonu.

Liczba kresek wykazuje autentyczną zmienność w całym zachowanym korpusie i żaden z wariantów nie stanowi błędu rytownika. Z powodu braku stabilizującej laski runa może pochylać się w obie strony bez utraty tożsamości: Sowilo w odbiciu lustrzanym to wciąż ta sama litera.

Znak ten w żadnym razie nie przedstawia pioruna. Taka interpretacja jest wytworem współczesnym, wywodzącym się niemal wyłącznie z późniejszego użycia tego kształtu jako emblematu politycznego.

Nazwa

Pragermańskie sōwilō, słońce. Staronordyckie sól, staroangielskie sigel, gockie sauil, łacińskie sol. Etymologia pewna, poświadczona pokrewnymi formami w całej rodzinie indoeuropejskiej.

Warto poczynić jedno zasadnicze wyjaśnienie, które prostuje nader powszechny błąd. Staroangielskie słowo sigel oznacza słońce. Staroangielskie sigor oznacza zwycięstwo. To dwa zupełnie różne wyrazy o odmiennych rdzeniach. Runa wzięła swą nazwę od pierwszego z nich.

Nowożytne piśmiennictwo okultystyczne, idąc za Guido von Listem, uznało ten znak za runę zwycięstwa, a wykładnia ta zyskała ogromną popularność ze względów praktycznych. Opiera się ona na pomieszaniu dwóch niepowiązanych słów staroangielskich. Znaczenie solarne jest jedynym poprawnym i to za nim stoją wszystkie trzy zachowane poematy.

Słońce jako narzędzie

Żaden z trzech poematów nie traktuje słońca jako źródła ciepła, wegetacji czy boskiego blasku, co bezrefleksyjnie zakłada większość współczesnych opracowań.

Strofa staroangielska dotyczy żeglugi i należy do najbardziej konkretnych opisów w całym utworze. Słońce jest zawsze nadzieją dla marynarzy niosących się przez kąpiel ryb, dopóki morski rumak nie dowiezie ich do brzegu. Każdy element tego obrazu ma wymiar czysto praktyczny: otwarta woda, brak punktów odniesienia na horyzoncie i jeden niezawodny znak na niebie.

Strofa norweska nazywa słońce światłością ziem, po czym dodaje chrześcijański drugi wers o pokłonie przed świętym wyrokiem.

Poemat islandzki przytacza trzy kenningi, a trzeci z nich to najbardziej bezwzględna charakterystyka słońca w dawnej poezji: ísa aldrtregi, wieczny smutek lodu. Słońce zostało zdefiniowane przez to, co unicestwia. Biorąc pod uwagę, że Sowilo zamyka ætt obejmujący grad i lód, takie odczytanie ma fundamentalne znaczenie.

Słońce w tradycji runicznej to stały punkt nawigacyjny oraz siła kładąca kres mrozowi. Nie chodzi tu o przyjemne ciepło, lecz o orientację i przełamanie zatoru.

Zamknięcie surowego ættu

Sowilo jest ostatnią runą ættu Hagala, a zamykana przez nią ósemka obejmuje kolejno: grad, niedostatek, lód, kołowrót roku, cis, tajemnicę, ochronę i słońce.

Odczytywana jako ciąg, druga połowa tej grupy stanowi odpowiedź na pierwszą. Najpierw trzy runy surowej próby, potem zwrot cyklu pór roku, następnie wytrwałość, to, co nieujawnione, tarcza ochronna i wreszcie światło dnia.

Nie da się dziś rozstrzygnąć, czy układ ten zaplanowano celowo, gdyż pierwotny porządek futharku pozostaje niewyjaśnioną zagadką. Podział na ætty jest jednak bezspornie poświadczony na brakteatach z Vadsteny i Grumpan, a zakończenie grupy słońcem po jej otwarciu gradem tworzy wymowną klamrę kompozycyjną.

W inskrypcjach

Jako litera s runa ta występuje powszechnie w całym zachowanym materiale epigraficznym.

Należy także do znaków najczęściej powtarzanych w ciągach lub zwielokrotnianych na brakteatach i amuletach, co łączy ją z Algiz i Tiwaz. Sekwencje te pozostają nieodczytane: mogły pełnić funkcję magii alfabetycznej, służyć do liczenia lub stanowić czysty ornament. Zjawisko jest faktem archeologicznym, lecz jego interpretacja pozostaje nieustalona.

Sam kult słońca jest znakomicie poświadczony w religii nordyckiej epoki brązu, na długo przed powstaniem pisma runicznego. Wózek słoneczny z Trundholm w Danii, datowany na około 1400 rok p.n.e., ukazuje konia ciągnącego złocony dysk, a mitologia skandynawska zachowała postać bogini Sól powożącej rydwanem słonecznym uciekającym przed wilkiem. Tradycja ta jest autentyczna i wyprzedza runy o ponad tysiąc lat, nie zdradza jednak, co o samej literze myśleli dawni rytownicy.

W interpretacji

Sowilo należy do nielicznego grona run odczytywanych w sposób jednoznacznie pomyślny, a interpretatorzy zazwyczaj witają ją z ulgą.

Jej podstawowym znaczeniem jest orientacja w sytuacji. Sprawy stają się przejrzyste, kierunek jest już widoczny, a pytający zyskuje świadomość swojego położenia. W rozkładzie zdominowanym przez niepewność to właśnie ta runa wskazuje, że istnieje pewny punkt odniesienia.

Interpretacja mówiąca o sukcesie wynika bezpośrednio z tej klarowności i jest w pełni uzasadniona. Warto jednak pamiętać, że stanowi ona następstwo nawigacji, a nie idei wojennego triumfu. Sowilo nie obwieszcza odniesionego zwycięstwa; mówi, że widać już bezpieczny brzeg.

Trzecią warstwą jest witalność: energia, zdrowie i powrót sił po okresie wyczerpania. Znajdując się tuż za ciągiem najtrudniejszych run, Sowilo w rozkładach bardzo często zapowiada po prostu rekonwalescencję i odzyskanie równowagi.

Niezwykle cenna pozostaje też metafora islandzka. Sowilo kładzie kres zatorom: to wieczny smutek lodu. W interpretacji nierzadko wyznacza moment, w którym zamrożona sytuacja bezpowrotnie topnieje, niezależnie od tego, czy pytający zdążył się na to przygotować.

Dlaczego runa nie ma pozycji odwróconej

Sowilo wykazuje symetrię obrotową o 180 stopni. Po obróceniu znaku zygzak zachowuje identyczny układ.

Jest jedną z dziewięciu run Starszego futharku niepodlegających odwróceniu, obok Gebo, Hagalaz, Naudhiz, Isa, Jera, Eihwaz, Ingwaz i Dagaz.

Istnieje jednak zastrzeżenie specyficzne dla tego znaku: Sowilo ma symetrię obrotową, lecz nie osiową, dlatego może być ryta z nachyleniem w dowolną stronę. W fizycznym zestawie runa wyglądająca na „odwróconą w lewo” nie jest odwrócona do góry dnem, lecz po prostu wycięta w innym kierunku. Traktowanie lustrzanego odbicia jako pozycji odwróconej wynika z niezrozumienia cech graficznych znaku.

Współczesne użycie i nadużycia

Znak ten stał się przedmiotem najbardziej ponurego ideologicznego zawłaszczenia w całym alfabecie runicznym.

Podwojony kształt Sowilo posłużył jako emblemat zbrodniczej formacji Schutzstaffel (SS), zaprojektowany w 1932 roku przez Waltera Hecka. Trafił tam za pośrednictwem sztucznego systemu armanicznego Guido von Lista z 1902 roku, w którym runę nazwano Sig i zinterpretowano jako zwycięstwo, myląc staroangielskie słowo sigel z sigor. Publiczne eksponowanie podwójnego znaku jest prawnie zabronione w Niemczech oraz wielu innych krajach.

Sama runa jest liczącą dwa tysiące lat literą dla dźwięku s, a jej autentyczna nazwa oznacza słońce. XX-wieczna machinacja polityczna nie miała żadnego związku z tradycją epoki żelaza. Oba te fakty są bezsporne, a każdy, kto posługuje się runami publicznie, musi mieć świadomość, że podwojony symbol nie jest współcześnie odbierany jako zwykły zapis głoski.

Podane powyżej przyporządkowania ezoteryczne (jałowiec, ogień, Sól i Baldr) wywodzą się z dwudziestowiecznego odrodzenia runicznego, głównie z prac Edreda Thorssona i Freyi Aswynn.

W połączeniu z innymi runami

Sowilo z Isa (ᛁ) to dosłowne urzeczywistnienie metafory islandzkiej: słońce naprzeciw lodu, oznaczające definitywny koniec paraliżu i nadejście odwilży.

Sowilo z Algiz (ᛉ) łączy dwa finałowe znaki ættu, zestawiając ochronę ze światłem dnia. To jedno z najsilniejszych pomyślnych połączeń w całym futharku.

Sowilo z Kenaz (ᚲ) stanowi przejście od płomienia pochodni do potęgi słońca, co z reguły zapowiada, że osobiste olśnienie lub ukryta prawda wychodzą na widok publiczny.

Sowilo z Raidho (ᚱ) zamyka staroangielską strofę w dwóch znakach: podróż morską oraz punkt orientacyjny pozwalający bezpiecznie dopłynąć do celu.

Sowilo z Tiwaz (ᛏ) to zestawienie najczęściej opisywane we współczesnej praktyce jako symbol zwycięstwa. Warto podkreślić, że motyw triumfu i sprawiedliwej walki wnosi tutaj Tiwaz, a nie Sowilo.