Laguz

De vorm

Een verticale staaf met een korte schuine tak die vanaf de top neerwaarts wijst. Zij behoort tot de eenvoudigste tekens van de rij en komt rechtstreeks overeen met een gespiegelde Latijnse L.

Haar eenvoud schept het bekende determinatieprobleem. Een Laguz met een verweerde tak lijkt op Isa; een Laguz met een verkeerde hoek kan worden gelezen als een Uruz met een korte schouder. Op verweerde steen zijn deze nuances moeilijk met zekerheid vast te stellen.

Water of prei

De gangbare taalkundige reconstructie is laguz, water: Oudengels lagu, zee of vloed, Oudnoords lǫgr, water of vloeistof. Alle drie de runengedichten bevestigen dit, wat voor het Ouder Futhark het sterkst denkbare bewijs is.

Een concurrerende reconstructie stelt laukaz, prei, voor. Dit argument is niet willekeurig. Laukaz is een van de terugkerende toverformules in het Ouder Futhark-corpus, aangetroffen op brakteaten naast alu en auja. Prei en lookachtigen hadden een wezenlijke rol in de Germaanse geneeskunde en in opvattingen over levenskracht en groei. Oudnoords laukr is ruimschoots geattesteerd.

Beide lezingen bestaan naast elkaar in de wetenschap. De waterlezing steunt op de gedichten; de preilezing op de inscripties. Zij sluiten elkaar niet uit: de rune kon haar klankwaarde dragen terwijl de laukaz-formule een eigen rituele functie vervulde. Dat is vermoedelijk het meest gefundeerde standpunt.

De moderne praktijk gaat nagenoeg geheel uit van water, en de gedichten rechtvaardigen dat.

De zee bezien door de passagier

De Oudengelse strofe is een van de langste in het gedicht en elke zin ademt vrees.

De oceaan lijkt langsum, eindeloos of afmattend, voor de mensen. De voorwaarde luidt gif hi sculun neþan, als zij zich wagen moeten, wat de reis neerzet als een noodzaak en niet als een vrije keuze. Het schip is tealt, wankel en overhellend. De golven jagen hevige schrik aan. En de slotregel luidt: se brimhengest bridles ne gymeð, het zeeross luistert niet naar zijn teugel.

Dat slotbeeld heeft een gerichte betekenis. In Oudengelse poëzie wordt een vaartuig regelmatig een zeepaard genoemd, en het runengedicht heeft het paard elders al gebruikt als beeld voor getemde samenwerking. Hier weigert het dier de teugel. Het vaartuig dat bestuurd zou moeten worden, ontsnapt aan elke greep.

Dit is geen strofe over een volleerd zeeman. Het beschrijft een landrot op een boot. De Sowilo-strofe beschrijft zeelieden die weten wat ze doen en de zon gebruiken om te navigeren; Laguz beschrijft de bange passagiers.

De Noorse en IJslandse strofen zijn bedaarder: zij spreken over een bergstroom, een kolkend water, een wijde ketel en het land der vissen. IJsland en Noorwegen waren minder snel verwonderd over het water.

Water in het Germaanse leven

Twee historische feiten zijn van belang.

Moerassen en meren dienden als offerplaatsen. De grote wapenvondsten, zoals Vimose op Funen waar de kam met de inscriptie harja werd gevonden, waren offers die in het water werden geworpen. Hetzelfde gold voor veenlijken. Water was de plek waar men voorwerpen voorgoed aan afstond zonder de intentie ze terug te halen, een verhouding die sterk verschilt van de moderne kijk op water.

Tegelijkertijd was water de verkeersweg. De Scandinavische mobiliteit verliep over zee, en de traditie van scheepsbegravingen zag het schip als het voertuig voor de laatste oversteek. De schepen van Oseberg en Gokstad zijn daarvan de beroemde getuigen.

Het element van deze rune is dus tegelijk de route, de grens en de offerplaats. De angst in het runengedicht is geen bijgeloof; het is de nuchtere inschatting van het gevaarlijkste waagstuk dat men destijds kon ondernemen.

In inscripties

Als de letter l komt het teken veelvuldig voor in het gehele inscriptiecorpus.

Het toverwoord laukaz, hierboven besproken, staat op verschillende brakteaten en kleinoden, dikwijls afgekort tot lauz of tot de enkele rune. De vraag of de geïsoleerde rune voor het hele woord staat, is een van de hoofdargumenten voor de preireconstructie. Samen met alu en auja vormt het de kleine groep formulewoorden die vaak genoeg terugkeren om herkend te worden, zonder dat ze geheel zijn ontrafeld.

In leggingen, rechtop

Laguz is de rune van wat men niet stil kan houden.

In de moderne praktijk duidt men haar als intuïtie, emotie en het onbewuste. Hoewel deze begrippen twintigste-eeuws zijn, vloeien ze logisch voort uit een rune gewijd aan een element waaronder zich verborgen stromingen bewegen. Zij verschijnt treffend bij vragen waarin de vrager iets weet zonder het rationeel te kunnen bewijzen.

Het gevoel van stroming is de tweede laag: aanpassingsvermogen, meebewegen met de stroom in plaats van ertegenin te gaan, je laten dragen door de omstandigheden. Het is het natuurlijke tegenwicht van Isa, dezelfde substantie die door vorst tot stilstand is gebracht.

Toch dient men de waarschuwing van het gedicht niet te vergeten. De Oudengelse strofe ademt onrust, en een rechtopstaande Laguz is geen behaaglijke rune. Zij toont situaties die buiten de macht van de vrager liggen, waarin het schip de teugels weigert. Het nuttige inzicht is niet «vertrouw blindelings op de stroom», maar «je bevindt je in een element dat je niet kunt besturen, en de vraag is of je kunt zwemmen».

Oversteken vormen de derde betekenis, vaak in letterlijke zin: de overgang tussen twee toestanden met open water daartussen.

In leggingen, omgekeerd

Laguz kan omgekeerd vallen.

Omgekeerd staat zij voor het water dat overspoelt. Verlies van controle, geen grond meer onder de voeten voelen, emotionele overstroming, een toestand die de draagkracht van de vrager overstijgt. Waar rechtop Laguz zegt dat je niet kunt sturen, zegt de omkering dat je kopje-onder gaat.

Het betreft tevens misleide intuïtie. Waar rechtop Laguz staat voor zuiver weten zonder bewijs, betekent de omkering rotsvast overtuigd zijn van iets dat onjuist is. Dit is een scherpe waarschuwing, omdat de misvatting van binnenuit exact hetzelfde aanvoelt als echte zekerheid.

Stagnatie vormt het derde facet: water in zijn bedorven gedaante, niet als bruisende stroom maar als stilstaande poel. Iets dat had moeten stromen en is stilgevallen tot het begon te bederven.

Moderne esoterische lagen

De wilg, de godentoewijzingen en het expliciete kader van het onbewuste stammen uit de twintigste-eeuwse heropleving, voornamelijk via Thorsson en Aswynn, waarbij het psychologische begrippenkader via naoorlogs occultisme van Carl Jung werd overgenomen.

De associatie met Njörðr sluit thematisch aan, aangezien hij een authentieke Noordse god van de zee en welvaart is, maar geen historische bron verbindt hem rechtstreeks met deze rune.

De lezing van Laguz als de rune van het vrouwelijke of van mediamieke gaven is modern en niet te herleiden tot de gedichten. De Armanen-rij van Guido von List bevat een Laf met betekenissen van eigen vinding zonder epigrafische grondslag.

In combinatie met andere runen

Laguz met Isa (ᛁ) brengt dezelfde stof in twee toestanden bijeen en vraagt gewoonlijk of de situatie te rusteloos beweegt dan wel volkomen stilligt.

Laguz met Hagalaz (ᚺ) voltooit de Oudengelse hagelstrofe: de hagel is gesmolten tot water, en de ontwrichting is nu een stromende kracht geworden in plaats van een harde slag.

Laguz met Raidho (ᚱ) of Ehwaz (ᛖ) betekent een oversteek, dikwijls een daadwerkelijke reis over water wanneer de vraag zich daartoe leent.

Laguz met Perthro (ᛈ) vormt de meest raadselachtige combinatie van de rij: iets dat diep onder het oppervlak verborgen ligt en nog niet is onthuld.

Laguz met Sowilo (ᛊ) is het antwoord van de zonnestrofe op het water: de zon boven de open zee, de verbinding die een hachelijke oversteek verandert in een bevaarbare route.