Tarot Rider-Waite-Smith

Tarot Rider-Waite-Smith: Historia, Symbolika i Znaczenie

Tarot Rider-Waite-Smith — znany również jako Tarot Rider-Waite, Waite-Smith lub po prostu Tarot Ridera — to najbardziej wpływowa talia w historii. Wydana w grudniu 1909 roku przez Williama Rider & Son z Londynu, przekształciła tarota z niszowego narzędzia dywinacyjnego w uniwersalny język wizualny służący introspekcji i duchowym poszukiwaniom. Dziś, przy około stu milionach egzemplarzy sprzedanych w ponad dwudziestu krajach, stanowi strukturalny wzór dla niemal wszystkich współczesnych talii. Nauka z pomocą Tarota Rider-Waite-Smith to w rzeczywistości nauka gramatyki samego tarota.

Kto stworzył Tarota Rider-Waite?

Talia była dziełem dwojga bardzo różnych ludzi działających na przełomie wieków na londyńskiej scenie okultystycznej. Arthur Edward Waite (1857–1942) był uczonym mistykiem oddanym badaniu tego, co nazywał Tajemną Tradycją — ukrytego nurtu duchowego oświecenia, który według niego przenikał nauki masońskie, różokrzyżowe i hermetyczne. Jako członek Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku Waite postanowił stworzyć „oczyszczonego” tarota: talię wolną od historycznych naleciałości i zharmonizowaną ze spójnym systemem uniwersalnych archetypów.

Obrazy należą jednak do Pameli Colman Smith (1878–1951). „Pixie” była malarką, ilustratorką, badaczką folkloru i projektantką teatralną, która studiowała w Pratt Institute i wystawiała w nowojorskiej galerii Alfreda Stieglitza. W 1909 roku namalowała wszystkich osiemdziesiąt obrazów do projektu, za co otrzymała jedynie symboliczną zapłatę. Jej rola była przez dekady marginalizowana, a ona sama zmarła w ubóstwie w Kornwalii, pochowana w nieoznaczonym grobie. Współczesne przejście z nazwy „Rider-Waite” na „Rider-Waite-Smith” lub „Smith-Waite” jest świadomym aktem docenienia artystki, której wizja ukształtowała talię.

Rewolucja ilustrowanych Małych Arkanów

Przed rokiem 1909 talie w tradycji marsylskiej przedstawiały Małe Arkana jako surowe kompozycje znaków dworskich: trzy miecze, siedem kielichów itp. Waite, skupiony na atutach, podał Smith tylko krótkie listy słów kluczowych dla 56 kart — i to właśnie ta wolność zaowocowała kluczową innowacją talii: kartami scenicznymi. Każda z nich stała się miniaturą teatralną, z której można natychmiast odczytać znaczenie bez konieczności zapamiętywania list haseł.

Smith odnalazła swoją główną inspirację w Tarocie Sola Busca — północnowłoskiej talii z ok. 1491 roku, będącej pierwszą znaną pełną, 78-kartową talią z ilustrowanymi blotkami. Oglądała jej fotografie w British Museum w latach 1907–1908, a wpływ jest niezaprzeczalny: jej Trójka Mieczy (serce przebite trzema ostrzami) jest zaczerpnięta bezpośrednio z Sola Busca, a uginająca się postać na Dziesiątce Mieczy Sola Busca pojawia się tu jako Dziesiątka Buław. Oprócz tych renesansowych zapożyczeń artystka namalowała w tle krajobrazy wiejskie ze swoich okolic w Kent i East Sussex, co nadało nawet najdziwniejszym kartom znajomy, angielski charakter.

Waite i reformy strukturalne: dlaczego Siła i Sprawiedliwość zamieniły się miejscami

Wkładem Waite'a było systematyczne dopasowanie Wielkich Arkanów do nauk Złotego Brzasku. Jego najsłynniejsza zmiana odwróciła pięciusetletnią tradycję: w tradycji marsylskiej Sprawiedliwość była atutem VIII, a Siła atutem XI; Waite je zamienił. Powód był czysto astrologiczny. Z Siłą (Lew) na VIII i Sprawiedliwością (Waga) na XI, atuty podążają za naturalnym porządkiem zodiaku — Rak (Rydwan), Lew (Siła), Panna (Pustelnik), Waga (Sprawiedliwość). Nowa numeracja umieściła również Sprawiedliwość dokładnie pośrodku 22 kart Wielkich Arkanów, co idealnie pasuje do karty reprezentującej kosmiczną równowagę.

Waite złagodził również średniowieczne katolickie wizerunki w talii, na rzecz uniwersalnego języka symboli: Papieżyca stała się Arcykapłanką w koronie z księżycowymi rogami Izydy i zasiadła między kolumnami Świątyni Salomona; Papież stał się Hierofantem; Kochankowie zostali narysowani jako Adam i Ewa przed Archaniołem Rafałem; a Dom Boży zmienił nazwę na Wieżę, aby dopasować się do wibracji Marsa w naukach Złotego Brzasku.

Kabalistyczna architektura talii

Pod obrazami kryje się precyzyjna mapa hermetycznej Kabały i Drzewa Życia. Cztery dwory odpowiadają czterem światom stworzenia i czterem literom imienia boskiego: Buławy to świat Atzilut i Żywioł Ognia, Kielichy to świat Beria i Woda, Miecze to świat Jecira i Powietrze, a Denary to świat Asija i Ziemia. Karty od Asa do Dziesiątki reprezentują zstępowanie energii przez dziesięć Sefirot: od czystej iskry Asa (Keter) poprzez konflikt Piątki (Gewura) i harmonię Szóstki (Tiferet) do pełnej materialnej manifestacji Dziesiątki (Malchut). 22 Wielkie Arkana odpowiadają 22 ścieżkom łączącym Sefiroty — każdej z nich przypisana jest litera hebrajska oraz siła astrologiczna.

Podróż Głupca i Krzyż Celtycki

Bogactwo narracyjne talii zachęca do odczytania Wielkich Arkanów jako spójnej historii — tak zwanej Podróży Głupca. Nienumerowany Głupiec przemierza trzy etapy (każdy po siedem kart): pierwszy (od Maga do Rydwanu) dotyczy rozwoju samoświadomości i panowania nad światem materialnym; drugi (od Siły do Umiarkowania) to konfrontacja ze społeczeństwem, śmiertelnością i życiem wewnętrznym; trzeci (od Diabła do Świata) obejmuje sferę sił transpersonalnych, prowadząc do kosmicznej integracji.

Waite dołączył także książkę „Obrazkowy klucz do Tarota”, która spopularyzowała układ zwany Krzyżem Celtyckim. Dziś jest on najczęściej używanym rozkładem na świecie. Sześć kart tworzy w nim krzyż określający sytuację pytającego, a cztery karty tworzą tak zwaną laskę odczytującą pragnienia, środowisko, lęki oraz wynik końcowy.

Edycje i nakłady: od Pam A po wersję Centennial

Kolekcjonerzy odróżniają pierwsze nakłady ze względu na grubości linii graficznych oraz wykończenie: ceniona wersja „Pam A” (1910–1920) z rewersem przypominającym „spękane błoto”, kolejne wersje Pam C, Pam B, aż do Pam D z lat 20. i 30. Po przejęciu praw przez U.S. Games Systems w 1971 roku, zaczęły mnożyć się rekolorowane edycje: jaskrawy Albano-Waite (1968), łagodnie pastelowy Universal Waite (1990), świetlisty Radiant Rider-Waite (2003) oraz Smith-Waite Centennial Edition (2009), z klasyczną, stonowaną paletą barw używaną w 1909 roku, stawiając na pierwszym planie artystkę. Wszystkie nowsze wydania opierają się strukturalnie na wersji pierwotnej z 1909 r. Dlatego edycja z 1910 czy bezramkowa najnowsza edycja to cały czas dokładnie ta sama talia.