İslam ve Arap Astrolojisi
İslam ve Arap Astrolojisi
8. ile 14. yüzyıllar arasında Arapça yazan Müslüman, Hristiyan, Yahudi ve Zerdüşt bilginler; Yunan geometrisini, Sasani dünya döngülerini ve Hint trigonometrisini 'ilm ahkâmü'n-nücûm (yıldızların hükümleri bilimi) adı altında anıt bir senteze dönüştürdüler. Bağdat'ın kuruluş anını gökyüzüne göre seçtiler, astrolojiyi Aristoteles fiziğiyle temellendirdiler, Jüpiter ve Satürn kavuşumlarıyla imparatorlukların yükselişini modellediler ve ortaçağ Avrupa'sının astroloji öğrendiği ana külliyatı inşa ettiler.
- Bağdat'ın kuruluşu
- 762
- yıllık büyük kavuşum döngüsü
- 960
- yıllık zic tabloları geleneği
- 600
Bölümler ve kavramlar
Bağdat'ın kuruluşundan İbn Haldun'un eleştirisine kadar geleneğin on altı temel aşaması, yöntemi ve tartışması.
Bağdat'ın kuruluş haritası
Halife el-Mansur, Yuvarlak Şehri'nin ilk tuğlalarını koyma anını Nevbaht ile Maşallah'a seçtirdi; onlar da 31 Temmuz 762 öğleden sonrasını seçtiler. Haritalarında uzun ömürlü bir hanedan için Yay yükseliyor ve yöneticisi Jüpiter birinci evde bulunuyordu; savaş gezegeni Mars'ı ise sevindiği ev olan altıncı evde tuttular.
Beytü'l-Hikme (Hikmet Evi)
Abbasi halifeleri ve her şeyden önce el-Me'mun (hd. 813–833) döneminde Bağdat, antik bilimlerin Arapçaya çevrilmesini finanse etti. Ptolemaios'un Tetrabiblos'u Kitabü'l-Erba'a, yani Dört Kitap oldu; Sidonlu Dorotheus, Vettius Valens ve zic adı verilen Fars astronomi tabloları da onun yanında Arapçaya geçti.
Harran Sabileri
Gezegen tapınaklarını ve antik Babil-Helenistik yıldız kültünü İslam çağında sürdüren, Sabit bin Kurra gibi dahi matematikçi ve astrologlar yetiştiren kadim pagan topluluk.
El-Kindi'nin ışınlar teorisi
De Radiis (Işınlar Üzerine) eserinde gök cisimlerinin tüm varlıklara ışınlar yaydığını ve astrolojik etkinin doğa yasalarına dayalı bir optik-fizik mekanizması olduğunu savunan felsefe.
Ebu Ma'şer'in Büyük Giriş'i
Kitabü'l-Medhalü'l-Kebir, astroloji savunmasını Aristoteles'in Fizik ve Oluş ve Bozuluş Üzerine eserlerinden kurdu. Tanrı ilk nedendir; hareket eden gökler ise elementleri harekete geçiren, hava durumunu, bedenleri ve olayları şekillendiren ikincil nedenlerdir. 1133'te ve tekrar 1140'ta Latinceye çevrilerek Avrupa'nın Aristoteles'in doğa felsefesine geri dönüşünün ilk yollarından biri oldu.
Büyük Kavuşumlar teorisi
Jüpiter ve Satürn'ün yaklaşık her 20 yılda bir buluşması, her 240 yılda element değiştirmesi ve 960 yılda bir tam döngüyü tamamlaması üzerinden imparatorlukların ve dinlerin ömrünü öngören tarih teorisi.
Dünya dönemleri ve Tufan döngüleri
Ebu Ma'şer, Kitabü'l-Uluf (Binler Kitabı) adlı eserinde Hint ve Sasani kaynaklı devasa dünya döngülerini Kuran ve Kitab-ı Mukaddes'in anlattığı peygamberler tarihiyle uyumlu hale getirdi. Hint astronomlarının Kali Yuga çağının başlangıcı kabul ettiği M.Ö. 3102 yılında tüm gezegenlerin Koç burcunun sıfır noktasında toplandığını hesaplayarak Nuh Tufanı'nı bu büyük göksel hizalanmaya bağladı.
Kabisî (Alcabitius) ev sistemi
El-Kabisî tarafından sistemleştirilen zamansal ev sistemi; gök kutuplarını ve yarı yayları kullanarak ortaçağ ve Rönesans Avrupası'nda Regiomontanus'a kadar standart kullanılan ev modeli.
Usturlap ve gök aletleri
Stereografik izdüşümle gökyüzünü avuç içine sığdıran pirinç mekanik şaheser; namaz vakitlerini, kıble yönünü, gezegen yüksekliklerini ve yükselen burcu dakikası dakikasına ölçen alet.
Arap Noktaları (Kura / Hisseler)
Yükselen burca iki gezegen arasındaki mesafenin eklenmesiyle türetilen hassas noktalar; Talih Noktası, Ruh Noktası, Zaruret Noktası ve onlarca özel yaşam alanını çözümleyen teknik.
Gezegen asaletleri ve almuten
Yöneticilik, yücelim, üçlülük, terim (had) ve yüz (vech) olmak üzere beş temel asaletin puanlanmasıyla bir burcun veya tüm haritanın baş hakimi olan gezegenin (el-mübtrezz / almuten) tespiti.
Mesail (saatlik) ve ihtiyarat (seçim) astrolojisi
Sorunun sorulduğu anın haritasını çıkararak kayıp eşyayı, savaşı veya hastalığı teşhis eden saatlik astroloji ile taca çıkma, sefere çıkma ve bina yapımı için doğru zamanı seçen ihtiyarat.
Kelamcıların ve Gazali'nin eleştirisi
İmam Gazali ve Eş'ari kelamcılarının nedensellik eleştirisi; yıldızların bağımsız bir etken değil, yalnızca Allah'ın takdir ettiği ilahi adetin birer işareti ve aleti olabileceği tezi.
Astronomların yol ayrımı
İbnü'l-Heysem'in eş-Şükuk ala Batlamyus eseri, Batlamyus'un yer merkezli modellerinin düzgün dairesel hareket ilkesini çiğnediğini kanıtladı. 1259'da Nasirüddin et-Tusi öncülüğünde kurulan Meraga Rasathanesi'nde gök matematiği ('ilmü'l-hey'et), Tusi bizzat Moğol sarayında astrolog olarak hizmet vermeye devam etse bile, meşruiyet için artık astrolojiye ihtiyaç duymayan bağımsız ve yetkin bir bilim dalına dönüştü.
İbn Haldun'un sosyolojik hükmü
1377 tarihli Mukaddime'de İbn Haldun, hanedanların yükseliş ve çöküşünü Jüpiter ile Satürn kavuşumlarıyla değil, bir grubu birbirine bağlayan dayanışma olan asabiye ve ekonomiyle açıkladı. Astrologların gaybı bilme iddialarını temelsiz ve yasak olarak nitelendirdi ve Büyük Kavuşumlar Öğretisi'ne en keskin eleştirisini sundu.
Toledo yolu ve Avrupa mirası
On ikinci yüzyılda İspanya ve Sicilya'da İoannes Hispalensis ve Hermannus Dalmata gibi çevirmenler; Ebu Ma'şer, el-Kabisî, Sehl ibn Bişr ve Maşallah'ın eserlerini Latinceye tercüme ettiler. Bu kitaplar yeni kurulan Avrupa üniversitelerinin astroloji müfredatı haline geldi; Almuten ve Arap Noktaları da dahil olmak üzere Batılı astrologların bugün bile kullandığı teknik terminolojinin büyük kısmı bu yolla Batı'ya ulaştı.
Geleneği kuran ve dönüştüren bilginler
Saray başastrologlarından felsefecilere, eleştirmenlerden Toledo çevirmenlerine kadar İslam astrolojisi tarihine yön veren on beş sima.
Nevbaht el-Farisi
Halife el-Mansur'un saray başastrologu olan Zerdüşt kökenli bilgin; Maşallah ile birlikte Bağdat'ın kuruluş anını gökyüzünün en uğurlu konumuna göre belirledi.
Maşallah ibn Eseri
Basralı Yahudi astrolog ve astronom; tutulmalar, kavuşumlar ve saatlik astroloji üzerine yazdığı onlarca eser Latinceye çevrilerek Avrupa astrolojisinin temel metinleri haline geldi.
Sehl ibn Bişr (Zahel)
Taberistanlı Yahudi bilgin ve vezir katibi; saatlik astroloji ve seçim kurallarını sistemleştiren risaleleri ortaçağ Avrupa'sında en çok başvurulan kılavuzlar oldu.
Yakub ibn İshak el-Kindi
'Arapların Filozofu' unvanlı ilk İslam filozofu; De Radiis adlı eserinde astrolojiyi ışınlar saçan optik ve geometrik bir doğa fiziği olarak temellendirdi.
Ebu Ma'şer el-Belhi (Albumasar)
Ortaçağın en ünlü ve etkili astroloğu; Kitabü'l-Medhalü'l-Kebir ve Kitabü'l-Kıranat ile Aristoteles felsefesiyle astrolojik kehaneti birleştiren anıt figür.
Sabit bin Kurra
Harranlı Sabi matematikçi, astronom ve çevirmen; göksel küreler teorisi, usturlap geometrisi ve gezegen tılsımları (De Imaginibus) üzerine çığır açan eserler bıraktı.
El-Kabisî (Alcabitius)
Hamdani sarayı astronomu; Alcabitius ev sistemini tanımlayan ve astrolojinin tüm terimlerini özetleyen el kitabı Avrupa üniversitelerinde asırlarca okutuldu.
Ebu Reyhan el-Biruni
1029 tarihli Kitabü't-Tefhim adlı eseri, uzun Parseller kataloğuyla birlikte bu zanaatta eksiksiz bir öğretim kursu olan çok yönlü bilgin; astrologların iddia ettiği şeylerin çoğu hakkında da açık bir şüphecilikle yazdı.
İbnü'l-Heysem (Alhazen)
Modern optiğin kurucusu büyük fizikçi; eş-Şükuk ala Batlamyus eserinde gök mekaniğini deneysel olarak sorgulayarak astrolojinin fiziksel varsayımlarını sarstı.
Hüccetü'l-İslam Ebu Hamid el-Gazali
Tehafütü'l-Felasife ve İhya'nın müellifi; yıldızların müstakil bir fail veya yaratıcı olmadığını, her şeyin mutlak yaratıcısının Allah olduğunu kanıtlayarak katı astrolojiyi reddetti.
İbn Rüşd (Averroes)
Aristoteles'in en büyük şarihi; saf fiziksel doğa felsefesini savunarak astrolojik kehanetleri bilim dışı bir safsata olarak eleştiren Endülüslü hekim ve kadı.
Nasirüddin et-Tusi
Meraga Rasathanesi'nin kurucusu ve Tusi Çifti'nin mucidi; zic tablolarını mükemmelleştirirken astrolojik kehanet yerine matematiksel gözlemi merkeze aldı.
İbn Haldun
Tarih felsefesi ve sosyolojinin öncüsü; Mukaddime'sinde astrolojiyi epistemolojik ve toplumsal temellerden mahrum bırakan nihai çürütmeyi yazdı.
İoannes Hispalensis ve Hermannus Dalmata
Arap astrolojisini Latinceye aktaran iki çevirmen: John 1133'te Ebu Ma'şer'in Büyük Giriş'ini ve el-Kabisî'nin Giriş'ini çevirdi; Hermann 1140'ta Ebu Ma'şer'in ikinci bir versiyonunu yaptı ve Sehl'i çevirdi.
David Pingree ve Richard Lemay
Arapça ve Latince elyazmalarını inceleyerek İslam dünyasındaki bilimsel astrolojinin entelektüel derinliğini ve Avrupa Rönesansı üzerindeki devasa etkisini belgeleyen bilim tarihçileri.
İslam ve Arap astrolojisi
İslam veya Arap astrolojisi, 8'inci yüzyıldan 14'üncü yüzyıla kadar İslam dünyasında Arapça ve Farsça olarak icra edilen astrolojidir. Uygulayıcıları Müslümanlar, Yahudiler, Hristiyanlar ve Sabiilerdi; bu nedenle tarihçiler genellikle inanç için "İslam" yerine dil için "Arapça"yı tercih eder. Yazarları buna ilm-i ahkâm-ı nücûm, yani yıldızların hükümleri ilmi adını vermiş ve bunu sayılarını sağlayan matematiksel astronomi olan ilm-i hey'eden ayrı tutmuşlardır. Astrolog, yani müneccim, bir danışman olduğu kadar bir saray görevlisiydi. Doğum haritaları çıkarırdı, ancak aynı zamanda hanedanların talihini öngörür, bir sefer veya taç giyme töreni için saati seçer, vezirler ve tüccarlar tarafından sorulan soruları yanıtlardı. Gelenek yalnızca Yunan astrolojisini korumakla kalmadı. Yunan geometrisini, Pers tarih döngülerini ve Hint matematiğini tek bir sistemde birleştirdi, bunu Aristoteles'in fiziği terimleriyle savundu ve sonucu Avrupa'ya aktardı.
Bağdat: yıldızların rehberliğinde kurulan şehir
Abbasi hanedanı 750 yılında iktidara geldi ve hükümdarlık anlayışının çoğunu Sasani Perslerinden ödünç aldı; buna kraliyet gücünü yıldızlarda okuma ve bilimi destekleme alışkanlığı da dahildi. En ünlü astrolojik eylemi Bağdat'ın kurulmasıydı. Halife el-Mansur, bir Pers olan Nevbaht ve Basralı bir Yahudi olan Maşallah adlı astrologlarından Yuvarlak Şehri'nin ilk tuğlaları için uygun anı seçmelerini istedi ve onlar da 31 Temmuz 762 öğleden sonrasını seçtiler. Modern tarihçilerin yeniden yapılandırdığı haritada Yay burcu yükselmekte ve yöneticisi olan büyük iyicil Jüpiter, uzun ve müreffeh bir yönetimin vaadi olarak birinci evde oturmaktadır. Savaş gezegeni Mars ise altıncı eve yerleştirilmiştir. Altıncı ev zayıf, düşüşte bir evdir ve bu da Mars'ın yapabileceği zararı sınırlar; ayrıca Helenistik şemada Mars'ın sevinç evidir, bu sayede şehir askeri gücünü kendine çevirmeden koruyabilecektir. Tarihçiler, astrologların tropikal zodyak yerine sidereal Pers zodyağı ile çalışıp çalışmadığı da dahil olmak üzere ayrıntılar üzerinde hâlâ tartışmaktadır.
Çeviri hareketi
Sonraki iki yüzyıl boyunca Bağdat muazzam bir çeviri hamlesinin merkezi haline geldi. Halifeler, özellikle 813'ten 833'e kadar hüküm süren el-Me'mun ve saraydaki varlıklı aileler Yunanca, Süryanice, Farsça ve Sanskritçe eserlerin Arapçaya aktarılmasını finanse ettiler. Beytü'l-Hikme, yani Hikmet Evi olarak bilinen kütüphane ve akademi geleneği tüm bu girişimi temsil eder. Ptolemaios'un Tetrabiblos'u Kitabü'l-Erba'a, yani Dört Kitap oldu; Sidonlu Dorotheus'un astrolojik şiiri bir Farsça versiyon üzerinden geldi; Vettius Valens biliniyordu; ve zic adı verilen Fars ve Hint astronomi tabloları astrologlara ihtiyaç duydukları gezegen konumlarını sağladı. Eski yıldız dinini ve Hermetik bilgiyi canlı tutmuş bir topluluk olan Harranlı Sabiiler büyük bir rol oynadı. En tanınmış bilginleri Sabit ibn Kurra, Yunanca, Süryanice ve Arapça okuyabiliyor, astrolojinin dayandığı matematiksel eserleri çeviriyor ve düzeltiyordu.
El-Kindi: bir fizik olarak astroloji
Helenistik astroloji, Stoacı kader, astral din ve Hermetik mistisizm ile sarılmış olarak gelmişti ve bunların tümünü tevhid, yani Tanrı'nın mutlak birliği ve özgürce eyleyen bir Yaratıcı ile uzlaştırmak zordu. İslam entelektüel hayatında yer edinmek isteyen astrologların bir panteona değil, doğal bir mekanizmaya ihtiyaçları vardı. 873 civarında ölen filozof el-Kindi bunu sağladı. Latincede De radiis olarak günümüze ulaşan Yıldızların Işınları Üzerine adlı eserinde, dünyadaki her şeyin her yöne ışınlar yaydığını ve yıldızların uçsuz bucaksız, ebedi ve saf göksel maddeden yapılmış oldukları için hepsinden daha güçlü ve düzenli ışınlar yaydığını savundu. Bu ışınlar Ay'ın altındaki dünyaya iner ve orada dört elementi ısıtıp soğutarak, hareket ettirip birleştirerek nedenler olarak etki eder. Bu açıdan bakıldığında astroloji, alametlerin yorumlanması olmaktan çıkıp uzaktan etki eden fiziksel bir kuvvetin incelenmesi haline geldi. Aynı radyasyon fikri ortaçağ optiğini ve daha sonra Avrupalı yazarların doğal büyüsünü şekillendirdi.
Ebu Ma'şer ve Büyük Giriş
787'den 886'ya kadar yaşayan Belhli Ebu Ma'şer, geleneğin merkezi figürüdür. Öğrencisi Şazan'ın anlattığı hikâyeler, onun bir hadis bilgini olarak başladığını ve ancak orta yaşlarında, el-Kindi ile yaşadığı bir tartışmanın ardından astronomi ve astrolojiye yöneldiğini söyler; yüzyılının en üretken ve ünlü astroloğu oldu ve bazı çağdaşları, daha sonra aralarında el-Biruni de vardı, onu el-Kindi'den itiraf ettiğinden daha fazlasını almakla suçladı. Yıldızların Hükümleri İlmine Büyük Giriş adlı eseri, Aristoteles'in Fizik ve Oluş ve Bozuluş Üzerine eserlerinden alınan uzun bir sanat savunmasıyla açılır. Göklerin ebedi dairesel hareketinin dört element üzerinde etki ederek onların karışmasını, ısınmasını, soğumasını ve ayrılmasını sağladığını savunur. Bu nedenle gezegenlerin konumları, açıları ve mesafeleri aşağıdaki hava durumunu, canlı bedenleri ve insan işlerini şekillendirir. Tanrı, en dıştaki küreyi hareket ettiren ilk neden olmaya devam eder; gezegenler ise O'nun düzeninin yeryüzüne ulaştığı dişliler, yani ikincil nedenlerdir. Bu argüman dönemin başlıca teolojik itirazını yanıtladı. Ayrıca astrolojinin çok ötesinde önem taşıyordu: tarihçi Richard Lemay, kitabın 1133'te Sevillalı John ve 1140'ta Carinthialı Hermann tarafından yapılan Latince çevirilerinin, Aristoteles'in kendi eserleri Latinceye ulaşmadan önce Aristoteles'in doğa felsefesini Batı Avrupa'ya geri getiren ilk metinler arasında yer aldığını göstermiştir.
Kavuşumlarda yazılan tarih
Helenistik astroloji esas olarak bireysel doğum haritalarıyla ilgiliydi. Sasani Perslerinin dünya çağlarına ilişkin fikirlerinden yararlanan Arap geleneği, milletlerin, hanedanların, dinlerin ve hava durumunun astrolojisi olan dünyevi astrolojiyi büyük ve sistematik bir alana dönüştürdü. Ebu Ma'şer'in Binler Kitabı, devasa Hint ve Fars dünya zamanı döngülerini kutsal yazıların tarihine uyarladı, tüm gezegenlerin kavuşumunu MÖ 3102'de Koç burcunun başlangıcına yerleştirdi ve Tufan'ı buna göre tarihlendirdi. Kavuşumlar Kitabı, çalışma yöntemini çıplak gözle görülebilen en yavaş iki gezegen olan Jüpiter ve Satürn üzerine kurdu. Kabaca her yirmi yılda bir buluşurlar ve her buluşma bir öncekinden yaklaşık 243 derece ileriye düşer; bu da bir dizi kavuşumu, bir sonrakine geçmeden önce yaklaşık 240 yıl boyunca tek bir elementin üç burcu içinde tutar. Yaklaşık 960 yıl sonra bu seri dört elementin tamamından geçmiş ve başladığı yere geri dönmüştür. Astrologlar bu üç ölçeği üç büyüklükte olay olarak okudular:
- yaklaşık her 20 yılda bir gerçekleşen tekil kavuşum: isyanlar, yerel yöneticiler ve kısa vadeli karışıklıklar için;
- yaklaşık her 240 yılda bir gerçekleşen element değişimi: yeni dini hareketler, devletlerin yükselişi ve çöküşü ile hanedan değişiklikleri için;
- yaklaşık her 960 yılda bir ilk elemente dönüş: dünya gücünün el değiştirmesi ve peygamberlerin gelişi için.
Bu şema hem geriye hem de ileriye doğru kullanıldı. Astrologlar, Peygamber Muhammed'in kavuşumların Akrep burcundaki bir buluşmayla su burçlarına geçmesinden kısa bir süre sonra, 571 yılında doğduğuna dikkat çektiler ve erken İslam'ın sonraki olaylarını aynı döngüye göre okudular. İleriye bakarak, Abbasi yönetiminin sonunun işaretleri için gelecek değişimleri araştırdılar ve sonraki yazarlar Hülagü Han'ın son Abbasi halifesini öldürdüğü 1258 yılındaki Bağdat'ın Moğollar tarafından yağmalanmasını bu tür uyarıların gerçekleşmesi olarak okudular. Tüm gezegenlerin 1186'da Terazi burcunda gerçekleştirdiği ve Avrupa ile Orta Doğu'da kıyamet günü kehanetleri paniği başlatan ünlü kavuşum, bu öğretinin ne kadar ciddiye alındığını gösterir.
Evler, aletler ve kesin zaman
Helenistik astrologlar çoğunlukla, zodyaktaki her burcun yükselen burçtan itibaren sayılan bir ev olduğu tüm burç evlerini kullanmışlardı. Küresel trigonometri eğitimi almış ve namaz vakitlerini ile Mekke'nin yönünü kesin olarak belirlemesi gereken İslam dünyasındaki gökbilimciler, gökyüzünü gözlemcinin kendi ufku ve meridyeninden bölen kadran sistemlerini tercih ettiler. En yaygın kullanılanı, Halep'teki Seyfüddevle sarayı için yazılan ve Sevillalı John tarafından tercüme edilen Yıldızların Hükümleri Sanatına Giriş adlı eseri ortaçağ Avrupa üniversitelerinin standart astroloji ders kitabı haline gelen el-Kabisî'nin (Latincede Alcabitius olarak bilinir) öğrettiği sistemdi. Yöntemi zamana dayanır. Yükselen derecesinin gündüz yarı yayını, yani o derecenin doğu ufkundan Başucu Noktasına gitmesi için gereken süreyi alır, bunu üç eşit parçaya böler ve on birinci, on ikinci, ikinci ve üçüncü evlerin başlangıç çizgilerini bulmak için bölümleri saat çemberleri boyunca ekliptiğe geri taşır. Bunu elle yapmak trigonometri tabloları gerektiriyordu. Usturlap bunu hızlandırdı: Bu pirinç alet, gökyüzü küresini stereografik izdüşümle düz bir plakaya haritalandırır; Bağdat'taki ve daha sonra Endülüs'teki ustalar, belirli bir enlem için plakalara ev çizgileri kazımışlardı, böylece yıldız haritasını doğru saate çevirmek ev başlangıçlarını bir bakışta gösteriyordu.
Parseller veya Arap Noktaları
Parsel, bir haritada iki nokta arasındaki mesafenin alınıp Yükselen'den itibaren yeniden ölçülmesiyle bulunan bir noktadır. Yunanlar, en ünlüsü Paulus Alexandrinus tarafından listelenen yedi Hermetik Parsel olan küçük bir küme kullanmışlardı. Arap astrologlar bunları insan yaşamının neredeyse her konusuna genişlettiler ve el-Biruni'nin 1029'da yazdığı Yıldızlar Sanatının Öğelerine Giriş Kitabı bunları ayrıntılı olarak listeler. Avrupa onları Arap Noktaları olarak tanıdı. En bilinenleri şunlardır:
- Talih Parseli, gündüz haritasında Yükselen artı Ay eksi Güneş; bedenin, sağlığın ve maddi koşulların ay parseli;
- Ruh Parseli, gündüz haritasında Yükselen artı Güneş eksi Ay; iradenin, eylemin ve mesleğin güneş parseli;
- Zenginlik Parseli, mülk ve varlıklar için Yükselen artı ikinci evin başlangıç çizgisi eksi ikinci evin yöneticisi;
- Ölüm Parseli, bir tarih olarak değil de sembolik olarak okunan, sekizinci evin temaları, sonlar, kayıplar ve miras için Yükselen artı sekizinci evin başlangıç çizgisi eksi Ay.
Gece haritasında ilk iki formülde Güneş ve Ay yer değiştirir. Parseller, bir soruyu konumu belirlenebilen ve izlenebilen bir noktaya dönüştürerek, müneccime evlilikten bir hastalığın sonucuna kadar neredeyse her meseleyi ayrı ayrı inceleme yolu sağladı.
Asaletler ve almuten
Bu kadar çok gezegen, ev ve Parsel devredeyken, astrologların hangi faktörlerin en fazla ağırlığı taşıdığına karar vermek için bir yönteme ihtiyacı vardı. Gezegenin burcundan yöneticilik, yücelim, üçlülük, terim ve vech yoluyla aldığı güç olan temel asaletleri sistemleştirdiler ve ev konumu, hız ve görünürlük gibi arızi asaletleri eklediler. Bunlardan, Arapça el-mübtrezz (galip gelen) kelimesinden türeyen almuten ortaya çıktı. Astrolog, her gezegenin haritanın kilit noktaları (genellikle Yükselen, Güneş, Ay, Talih Parseli ve doğumdan önceki yeniay veya dolunay) üzerindeki asaletini puanlar; en yüksek toplama sahip gezegen, tüm doğum haritasının almuteni olarak kabul edilir, haritanın yönetici etkisi ve ömür uzunluğunun önemli bir kılavuzu sayılır. Maşallah ve Ebu Ma'şer bu tür yöntemleri kullandı ve Guido Bonatti bunları on üçüncü yüzyılda Latin astrolojisine taşıdı.
Saatlik ve seçimsel astroloji
Sarayların da hızlı yanıtlara ihtiyacı vardı. Halifeler, vezirler ve tüccarlar ticaret, savaş, hastalık ve evlilik hakkında sorular sorardı; astrologlar da bir sorunun sorulduğu an için çıkarılan bir harita olan saatlik astrolojiyle ve bir şeye başlamak için iyi bir anın seçimi olan seçimsel astrolojiyle yanıt verirlerdi. Latincede Zahel olarak bilinen dokuzuncu yüzyıl Yahudi astroloğu Sehl ibn Bişr, her ikisinin de işleyiş kurallarını ortaya koydu. Kitapları, iki gezegen arasındaki yaklaşan bir açının meselenin ne zaman tamamlanacağı anlamına geldiğini ve başka bir gezegenin bunu ne zaman keseceğini, engelleyeceğini veya boşa çıkaracağını belirledi. Kuralları hiçbir doğum verisine ihtiyaç duymuyordu, bu da onları sorusu olan herkes için kullanışlı kılıyordu. Sehl, on ikinci yüzyıl İspanya'sında çevrilen ilk yazarlar arasındaydı ve kuralları sonraki Avrupa saatlik astroloji uygulamasında varlığını sürdürdü.
Eleştirmenler: ilahiyat, astronomi ve tarih
On birinci yüzyıldan itibaren büyük sentez birkaç yönden saldırıya uğradı. İlahiyatçı Gazzâli, Filozofların Tutarsızlığı adlı eserinde, herhangi bir nedenin sonucunu zorunlulukla ürettiğini reddederek Ebu Ma'şer'in savunmasının temeline indi. Ateş pamuğu doğası gereği yakmaz; Tanrı ikisi temas ettiğinde yanmayı yaratır ve insanların düzenli bir dünyada yaşayabilmesi için bu düzenli kalıbı, yani adetullahı sürdürür, ancak bunu bozmakta serbesttir. Yaratılmış şeylerin kendilerine ait bir güçleri yoksa, gezegenler hiçbir şeye neden olamaz ve ahkâm astrolojisi Tanrı'nın kararlarını okuma girişimine dönüşür. Kurtubalı İbn Rüşd, Tutarsızlığın Tutarsızlığı eserinde ona madde madde yanıt vererek istikrarlı nedenler olmadan hiçbir bilimin olamayacağını savundu, ancak yine de astrologların belirli öngörülerine pek güvenmedi. Gökbilimciler farklı şüpheler dile getirdi. İbnü'l-Heysem'in Ptolemaios Üzerine Şüpheler adlı eseri Yunan modellerindeki fiziksel çelişkileri ortaya çıkardı; 1259'da Nasîrüddin Tûsî önderliğinde kurulan Merâga Gözlemevi'nde göklerin matematiksel incelenmesi başlı başına bir disiplin olarak gelişti ve Kopernik'te yeniden karşımıza çıkan Tûsî çifti gibi modeller üretti; bu süreçte Tûsî'nin kendisi Moğol hükümdarına astrolog olarak hizmet etmiş olsa da astroloji gökbilimciler arasındaki itibarının çoğunu kaybetti. Son olarak tarihçi İbn Haldun, 1377 tarihli Mukaddime adlı eserinde kavuşumlar öğretisini tarih için bir araç olarak reddetti. Devletlerin Jüpiter ve Satürn'ün bir elementten diğerine geçişiyle değil, bir grubu bir arada tutan dayanışma olan asabiye ve ekonomik güçler aracılığıyla yükselip çöktüğünü savundu. Astrologların görünmeyen geleceği görme iddialarını temelsiz ve yasak saydı.
Avrupa'daki miras
Eleştiriler İslam dünyası içinde astrolojiyi zayıflattı, ancak o zamana kadar gelenek Akdeniz'i çoktan aşmıştı. Toledo'da, Sicilya'da ve güney Fransa'da, Sevillalı John ve Carinthialı Hermann gibi on ikinci yüzyıl çevirmenleri Ebu Ma'şer, el-Kabisî, Sehl ve Maşallah'ı Latinceye aktardılar. Bu kitaplar, konunun tıp ve matematik ile birlikte öğretildiği yeni üniversitelerin astroloji müfredatı haline geldi ve Avrupa astrolojisi teknik kelime dağarcığını kitaplarla birlikte Arapçadan ödünç aldı. Büyük kavuşum kuramı, kadran evleri, Arap Noktaları, almuten ve saatlik astroloji kurallarının tümü Batı'ya bu yolla ulaştı ve bugün geleneksel Batı astrolojisinin omurgasını oluşturmaya devam etmektedir.
Bu bölüm nasıl okunmalı?
Yukarıdaki bölüm kartları geleneği Bağdat'ın kuruluşundan İbn Haldun'un eleştirisine kadar izlemekte, aşağıdaki kişiler ise onu şekillendirenleri adlandırmaktadır. İlk bölümleri sanatın nasıl inşa edildiğini, orta bölümleri tekniklerini, son bölümleri ise ona karşı öne sürülen argümanları ve Avrupa'ya giden yolunu öğrenmek için okuyun. Buradaki astroloji, kesin sonuçların vaadi olarak değil, tarih olarak ve derin düşünme için sembolik bir dil olarak sunulmaktadır. Gelenek ve teknikleri, Tarot Academy ekosisteminin elli iki dilinde mevcuttur.
Sıkça Sorulan Sorular
İslam astrolojisinin diğer kadim geleneklerden farkı nedir?
İslam astrolojisi; Yunan matematiğini, Sasani dünya döngülerini ve Hint trigonometrisini tek bir potada eriten evrensel bir sentezdir. Gezegenlerin konumlarını hesaplamak için hassas zic tabloları ve usturlaplar geliştirmiş, Aristoteles fiziğiyle teorik bir temel kurmuş ve Büyük Kavuşumlar teorisiyle tarihin akışını modellemiştir.
Bağdat'ın kuruluş haritası neden ünlüdür?
30 Temmuz 762'de Halife el-Mansur'un emriyle Nevbaht ve Maşallah tarafından çıkarılan harita, tarihte bilinen en ünlü seçim (ihtiyarat) astrolojisi uygulamasıdır. Jüpiter'in kendi burcu Yay'da yükseldiği, Güneş'in Aslan'da parladığı bu an, şehrin ebedi refahı, ilim merkezi olması ve barışı için özel olarak seçilmiştir.
Büyük Kavuşumlar teorisi nedir?
Evet. Kaynaklar, halife el-Mansur'un astrologları Nevbaht ve Maşallah'a Bağdat'ın kuruluşu için anı seçtirdiğini ve onların 31 Temmuz 762 tarihini seçtiklerini aktarır. Yeniden kurulan haritada Yay yükselmekte, Jüpiter birinci evde ve Mars altıncı evde yer almaktadır; bu seçim uzun ve refah içinde bir yönetim getirmek ve savaş gezegenini çok az zarar verebileceği bir yerde tutmak amacıyla yapılmıştır.
Arap Noktaları (Kura / Hisseler) nasıl hesaplanır?
Latincede Albumasar olarak bilinen Ebu Ma'şer el-Belhi (787–886), İslam dünyasının en etkili astroloğuydu. Büyük Giriş'i astrolojiyi Aristoteles'in doğa felsefesi aracılığıyla savundu, Kavuşumlar Kitabı Jüpiter–Satürn tarih kuramını ortaya koydu ve Binler Kitabı dünya zamanının büyük döngülerini ele aldı. Eserlerinin Latince çevirileri beş yüzyıl boyunca Avrupa astrolojisini şekillendirdi.
Almuten nedir?
Jüpiter ve Satürn'ün yaklaşık 20 yılda bir gerçekleşen buluşmalarıdır. Birbirini izleyen buluşmalar yaklaşık 240 yıl boyunca tek bir elementin burçlarında kalır, ardından bir sonraki elemente geçer ve yaklaşık 960 yıl sonra ilk elemente döner. Ebu Ma'şer her ölçeği tarihin bir ölçeği olarak okumuştur: tek kavuşumlar için yerel olaylar, element değişimi için yeni hanedanlar ve dinler, tam döngü için ise dünyayı değiştiren olaylar.
Ebu Ma'şer kimdir ve neden bu kadar önemlidir?
Parsellerin (Lots) Latince adıdır: iki etken arasındaki mesafe alınıp Yükselen'den itibaren uygulanarak hesaplanan harita noktaları. Örneğin Talih Parseli, bir gündüz haritasında Yükselen artı Ay eksi Güneş'tir. Yunanlar az sayıda Parsel kullanmıştı; Arap astrologlar hemen her konu için birer tane olmak üzere düzinelercesini geliştirdi ve el-Biruni bunları 1029 tarihli Kitabü't-Tefhim adlı eserinde katalogladı.
İmam Gazali astrolojiye neden karşı çıkmıştır?
Gazali ve Eş'ari kelamcıları, nedensellik ilkesini eleştirerek yıldızların yeryüzünde bağımsız bir fail veya yaratıcı güç olmadığını savunmuşlardır. Evrendeki her olayı doğrudan yaratan yalnızca Allah'tır; gök cisimlerine bağımsız bir etki atfetmek İslam inancının temeli olan tevhid ilkesiyle çelişir.
İbn Haldun Mukaddime'de astrolojiyi nasıl eleştirmiştir?
İbn Haldun, astrolojinin devletlerin yükseliş ve çöküşünü açıklayamayacağını sosyolojik kanıtlarla ortaya koymuştur. Tarihin ve devletlerin asıl belirleyicisinin göksel kavuşumlar değil; toplumsal dayanışma ruhu (asabiye), ekonomik üretim ve demografik dinamikler olduğunu savunmuştur.
Usturlap astrolojide nasıl kullanılırdı?
Usturlap, iki boyutlu bir düzlemde gökyüzünün anlık stereografik izdüşümünü sunan bir hesaplama aletidir. Astrologlar Güneş veya parlak bir yıldızın ufuk yüksekliğini ölçerek yerel zamanı, gök kutbunu ve yükselen burcun tam derecesini dakikası dakikasına anında tespit edebiliyorlardı.
İslam astrolojisi ortaçağ Avrupa'sını nasıl etkiledi?
İspanya, Sicilya ve güney Fransa'da yapılan on ikinci yüzyıl Latince çevirileri aracılığıyla aktarıldı. Sevillalı John 1133'te Ebu Ma'şer'in Büyük Giriş'ini ve el-Kabisî'nin Giriş'ini çevirdi; Carinthialı Hermann 1140'ta başka bir Ebu Ma'şer versiyonu üretti ve Sehl ibn Bişr'i çevirdi. Bu metinler üniversite ders kitapları haline geldi ve almuten ile Arap Noktaları da dahil olmak üzere geleneksel Batı astrolojisi kelime dağarcığının çoğu onlarla birlikte geldi.
Son Gönderiler
Tarot kartlarının kadim bilgeliğini keşfedin ve ruhsal yolculuğunuzun sırlarını açığa çıkarın. Blogumuz, tarot okumanın zengin sembollerini, anlamlarını ve pratik uygulamalarını anlamanın kapısını aralıyor.