EL (Ελληνικά)
Με μια ματιά
- Γιατί τόσα πολλά
- Η γέννα ήταν το πιο επικίνδυνο προβλέψιμο γεγονός στην ανθρώπινη ζωή
- Μεσοποταμιακή μορφή
- Χάλκινες πλάκες της Λαμαστού και κεφαλές του Παζούζου
- Αιγυπτιακή μορφή
- Ταουέρτ και Μπες; ράβδοι τοκετού από ελεφαντόδοντο ιπποπόταμου
- Αγγλική μορφή
- Ζώνες τοκετού, επιγεγραμμένοι πάπυροι και περγαμηνές μήκους μέτρων
- Η απόδειξη ότι χρησιμοποιήθηκαν
- Πρωτεϊνική ανάλυση του χειρογράφου Wellcome MS 632, 2021
- Υλικά
- Κοράλλι, κεχριμπάρι, σίδηρος, ασήμι, κόκκινη κλωστή
Γιατί η πρακτική αυτή είναι τόσο πυκνή εδώ
Δεν επρόκειτο για μια πρόληψη δυσανάλογη προς τον κίνδυνο. Ήταν μια συνήθεια απολύτως ανάλογη προς τον πραγματικό κίνδυνο.
Πριν από τον εικοστό αιώνα, η μητρική θνησιμότητα στην Ευρώπη κυμαινόταν περίπου σε έναν θάνατο ανά εκατό έως διακόσιους τοκετούς, και μια γυναίκα που έφερνε στον κόσμο έξι ή οκτώ παιδιά βρισκόταν αντιμέτωπη με αυτές τις πιθανότητες επανειλημμένα. Η βρεφική θνησιμότητα ήταν ακόμη πιο ανελέητη: σε πολλά μέρη, το ένα τέταρτο ή και περισσότερα παιδιά πέθαιναν πριν από τα πρώτα τους γενέθλια από αιτίες που κανείς δεν μπορούσε τότε να διακρίνει, να κατονομάσει ή να αποτρέψει.
Ο τοκετός αποτελούσε έτσι ένα προβλέψιμο, επαναλαμβανόμενο και δυνητικά θανατηφόρο γεγονός χωρίς καμία ουσιαστική ιατρική βοήθεια. Κάθε πολιτισμός σε αυτή τη συλλογή απάντησε με αποτροπαϊκά φυλαχτά, και η πληθώρα αυτών των συνηθειών αποτυπώνει σχεδόν αλάνθαστα το μέγεθος του κινδύνου. Όταν κοιτάζει κανείς μια μουσειακή προθήκη γεμάτη φυλαχτά, σχεδόν πάντοτε κοιτάζει προς τον χώρο του βρεφικού λίκνου.
Μεσοποταμία και Αίγυπτος
Η Λαμαστού αποτελεί το πιο εύγλωττο παράδειγμα του αρχαίου κόσμου. Δαίμονας που αφαιρούσε τη ζωή βρεφών και λεχώνων, παριστανόταν σε χάλκινες πλάκες με κεφάλι λέαινας και νύχια αρπακτικού πτηνού, να θηλάζει ένα χοιρίδιο κι ένα σκυλάκι. Οι επιγραφές αναφέρουν το όνομά της, απαριθμούν τα γνωρίσματά της και την προστάζουν να απομακρυνθεί, συντεταγμένες μάλλον σαν νομική διαταγή εξορίας παρά σαν ευλαβική προσευχή.
Απέναντί της το νοικοκυριό τοποθετούσε τον Παζούζου, έναν δεύτερο δαίμονα, του οποίου το μορφάζον κεφάλι φοριόταν ως περιδέραιο ή στερεωνόταν στην ίδια την πλάκα. Το να βάζει κανείς ένα τέρας ως φύλακα ενάντια σε ένα άλλο τέρας δεν είναι συνηθισμένη στρατηγική σε αυτό το αρχείο, αλλά παραμένει αξέχαστη.
Οι αιγυπτιακές θεότητες προστάτιδες του τοκετού στερούνται επίσης κάθε συμβατικής χάρης. Η Ταουέρτ είναι μια έγκυος θηλυκή ιπποπόταμος που στέκεται σε λεοντίσια πόδια με έναν κροκόδειλο στη ράχη. Ο Μπες είναι ένας κοντόχοντρος νάνος που χαμογελά αυτάρεσκα βγάζοντας τη γλώσσα. Και οι δύο βρίσκονταν σε κάθε αιγυπτιακό σπιτικό: σε πόδια κρεβατιών, υποστηρίγματα κεφαλής και δοχεία αλοιφών.
Η Αίγυπτος άφησε επίσης το πιο ρητό τελετουργικό αντικείμενο τοκετού στην αρχαία αρχαιολογία: το αποτροπαϊκό μαχαίρι, συχνά αποκαλούμενο μαγική ράβδο. Αυτές οι καμπύλες λεπίδες από δόντι ιπποπόταμου, συνήθεις στο Μέσο Βασίλειο, είναι χαραγμένες σε όλο το μήκος τους με πομπές προστατευτικών πνευμάτων με επικεφαλής την Ταουέρτ και τον Μπες, φέροντας συχνά επιγραφές προστασίας για συγκεκριμένη μητέρα και παιδί. Πολλά δείγματα έχουν φαγωμένη την άκρη, στοιχείο που υποδηλώνει ότι τα έσερναν στο δάπεδο για να σχηματίσουν προστατευτικό κύκλο γύρω από το κρεβάτι. Η επιλογή του ζώου δεν ήταν τυχαία: ο ιπποπόταμος ήταν το πιο επικίνδυνο θηρίο του ποταμού και η ράβδος κοβόταν από το ίδιο του το δόντι.
Οι θεοί προστάτες της αρχαίας γέννας δεν ήταν πράοι. Είχαν πλαστεί για να τρομοκρατούν ό,τι απειλούσε τα παιδιά.
Μεσαιωνική Ευρώπη
Οι ζώνες τοκετού αποτελούν την πιο εντυπωσιακή αγγλική και ηπειρωτική μορφή: μακριές και στενές περγαμηνές λωρίδες μήκους πολλών μέτρων, γεμάτες προσευχές, ονόματα αγίων, μέτρα των πληγών του Χριστού και φυλακτήρια σύμβολα, που τυλίγονταν γύρω από το σώμα της γυναίκας κατά τις ωδίνες.
Για πολύ καιρό υποστηριζόταν ότι επρόκειτο απλώς για αναμνηστικά ευλάβειας. Αυτό το ερώτημα έχει πλέον απαντηθεί οριστικά για ένα τουλάχιστον αντίτυπο. Το 2021, η Sarah Fiddyment και οι συνεργάτες της δημοσίευσαν στο περιοδικό Royal Society Open Science μια βιομοριακή μελέτη μιας αγγλικής ζώνης του δέκατου πέμπτου αιώνα (χειρόγραφο Wellcome MS 632), συλλέγοντας πρωτεΐνες από την επιφάνεια χωρίς να φθείρουν το έγγραφο. Οι ερευνητές εντόπισαν τραχηλοκολπικές πρωτεΐνες συγκεντρωμένες στα σημεία με τη μεγαλύτερη φθορά, μαζί με ίχνη μελιού, γάλακτος και οσπρίων γνωστά από μεσαιωνικές συνταγές τοκετού. Το έγγραφο δεν βρισκόταν κλεισμένο σε κασέλα. Χρησιμοποιούνταν μέσα στο δωμάτιο, επάνω στο ίδιο το σώμα.
Δίπλα τους βρίσκονταν οι αετίτες λίθοι, οι aetites που περιέγραψε ο Πλίνιος και οι μαίες της νεότερης εποχής: κούφιοι γεώδεις λίθοι με μια ελεύθερη πετρούλα που κουδουνίζει μέσα σαν έμβρυο στη μήτρα. Κατά την εγκυμοσύνη δένονταν πάνω από το γόνατο για τη συγκράτηση του εμβρύου και στη γέννα μετακινούνταν στον μηρό για την επιτάχυνση της εξόδου. Από τις εκκλησίες δανείζονταν ζώνες αγίων και διάβαζαν γραφές για τη Γέννηση του Χριστού. Σχεδόν τίποτα που να βοηθά ιατρικά, αλλά πάρα πολλά που έδιναν στους παρευρισκόμενους μια σαφή ενασχόληση στην ώρα του φόβου.
Η περίοδος μετά τη γέννα
Τα προστατευτικά έθιμα δεν σταματούσαν με τον τοκετό. Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνταν η πιο ευάλωτη περίοδος τόσο για τη μητέρα όσο και για το νεογνό, κάτι που αποτυπώθηκε άμεσα στις λαϊκές παραδόσεις.
Σίδερο στην κούνια ή ψαλίδι κάτω από το στρώμα προστάτευαν από τα νεράιδα ή τα ξωτικά. Μια κόκκινη κλωστή στον καρπό απομάκρυνε το κακό μάτι. Ένα κλαδάκι κοράλλι ή χάντρες κεχριμπαριού φύλασσαν τον λαιμό. Ένα ματόχαντρο καρφιτσωνόταν πίσω στα σπάργανα. Η μητέρα δεν έβγαινε από το σπίτι πριν από τον σαραντισμό, που στη χριστιανική παράδοση σήμαινε τον καθαρμό και είχε ανάλογα έθιμα σχεδόν σε όλους τους πολιτισμούς εδώ.
Πολλά από αυτά τα έθιμα επιβίωσαν του ίδιου του κινδύνου που τα γέννησε. Τα κοραλλένια μασητικά, τα περιδέραια κεχριμπαριού και τα κόκκινα βραχιολάκια πωλούνται ακόμη και σήμερα, κυρίως σε γονείς που δεν έχουν χάσει ποτέ παιδί και δεν περιμένουν κάτι τέτοιο, γεγονός που αποδεικνύει πόσο ριζικά μεταμόρφωσε η σύγχρονη ιατρική αυτό το πεδίο.
Δύο από αυτές τις επιβιώσεις εγκυμονούν σήμερα πραγματικό κίνδυνο: οτιδήποτε φέρει χάντρες γύρω από τον λαιμό ενός βρέφους και αιχμηρά μεταλλικά αντικείμενα στην κούνια. Και τα δύο ζητήματα αναλύονται διεξοδικά στις ξεχωριστές τους σελίδες.
Τι επέβαλλαν τα παραδοσιακά έθιμα
Καταγεγραμμένα ως ιστορικό υλικό. Καμία πληροφορία δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.
- Έθιμα για τη σύλληψη: αναθηματικά ειδώλια, προσφορές, προσκυνήματα σε ορισμένα ιερά, κόμποι σε κορδόνια.
- Έθιμα κατά την εγκυμοσύνη: ζώνες τοκετού, αετίτες λίθοι, χειρόγραφα φυλαχτά, εκκλησιαστικά κειμήλια δανεισμένα για τον σκοπό.
- Έθιμα στον θάλαμο τοκετού: ζώνες τυλιγμένες στο σώμα, προσευχές, λύσιμο κάθε κόμπου και ξεκλείδωμα κάθε κλειδαριάς στο σπίτι.
- Προστασία του νεογέννητου: κοράλλι, κεχριμπάρι, κόκκινη κλωστή, ματόχαντρο στα ρούχα, σίδερο στην κούνια.
- Προστασία της μητέρας: περίοδος απομόνωσης που ακολουθούνταν από τελετουργική επανένταξη στην κοινότητα.
- Επιστροφή αντικειμένων: οι ζώνες και τα κειμήλια επιστρέφονταν στις εκκλησίες, και τα φθαρμένα παιδικά φυλαχτά αντικαθιστώνταν με νέα αντί να φυλάσσονται.
Το έθιμο του λυσίματος αξίζει ιδιαίτερη προσοχή λόγω της ευρύτατης διάδοσής του. Σε όλη την Ευρώπη, στον θάλαμο τοκετού έλυναν κόμπους, άνοιγαν κλειδαριές, ξεπλέκαν πλεξούδες και ξεκούμπωναν κουμπιά, πιστεύοντας πως τίποτα στο σπίτι δεν έπρεπε να είναι κλειστό την ώρα που μια νέα ζωή προσπαθούσε να ανοίξει δρόμο στον κόσμο.
Φυλαχτά και υλικά για αυτόν τον σκοπό
Ο παραδοσιακός προστατευτικός εξοπλισμός για το βρεφικό λίκνο.
- Κόκκινο κοράλλι Υλικό Το κυριότερο μεσογειακό βρεφικό φυλαχτό επί δύο χιλιετίες και το αγαπημένο υλικό για τα αναγεννησιακά μασητικά δοντιών.
- Κεχριμπάρι Υλικό Το βόρειο αντίστοιχο του κοραλλιού, που πωλείται ακόμη για την οδοντοφυΐα, φέροντας την πιο αυστηρή προειδοποίηση ασφαλείας στη συλλογή.
- Σίδηρος Υλικό Ψαλίδια και καρφιά στην κούνια ενάντια σε νεράιδες και ξωτικά, η πυκνότερη συγκέντρωση δοξασιών για τον σίδηρο στην ιστορία.
- Κόκκινη κλωστή Φυλαχτό Δεμένη στον καρπό του βρέφους από τη Σκωτία έως την Κίνα, το πιο απλό και παγκόσμιο φυλαχτό κούνιας στον κόσμο.
Αυτή η σελίδα περιγράφει ιστορικά έθιμα. Κανένα στοιχείο δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή, και αρκετά παραδοσιακά φυλαχτά ενέχουν αποδεδειγμένους κινδύνους που αναλύονται στα δικά τους άρθρα.
Ερωτήματα για στοχασμό
- Οι αρχαίοι θεοί προστάτες της γέννας ήταν σκόπιμα τρομακτικοί. Τι μαρτυρά αυτό για την αρχική έννοια της προστασίας;
- Τα φυλαχτά ακολουθούσαν πιστά το περίγραμμα του πραγματικού κινδύνου. Τι φανερώνουν οι σημερινές μας προφυλάξεις για όσα φοβόμαστε σήμερα;
- Αρκετά από αυτά τα έθιμα επιβίωσαν για αιώνες μετά την εξάλειψη της απειλής που τα γέννησε. Σε τι οφείλεται κατά τη γνώμη σας η αντοχή τους;
Συχνές ερωτήσεις
Τελευταίες Αναρτήσεις
Ανακαλύψτε την αρχαία σοφία των καρτών ταρώ και ξεκλειδώστε τα μυστήρια του πνευματικού σας ταξιδιού. Το ιστολόγιό μας είναι η πύλη σας για την κατανόηση του πλούσιου συμβολισμού, των νοημάτων και των πρακτικών εφαρμογών της ανάγνωσης ταρώ.
