Tiwaz

Το σχήμα και ο συμβολισμός

Ένας κατακόρυφος κορμός με δύο λοξές γραμμές που συγκλίνουν σε αιχμή στην κορυφή, σχηματίζοντας μια ευκρινή αιχμή βέλους ή δόρατος.

Αυτή η ερμηνεία του σχήματος είναι πολύ πιο στέρεα θεμελιωμένη από τις περισσότερες εικασίες για άλλους ρούνους: ο Tiwaz έχει τεκμηριωμένη ιστορική σύνδεση με τα όπλα και η σιλουέτα του θυμίζει αναμφισβήτητα αιχμή βλήματος. Είναι επίσης ένας από τους ρούνους που απαντώνται συχνότερα χαραγμένοι επανειλημμένα, στοιβαγμένοι στον ίδιο κορμό, σε επιγραφές σε αιχμές δοράτων και πολεμικό εξοπλισμό.

Ο θεός και το αρχαιότερο στρώμα της γερμανικής θρησκείας

Το Tīwaz είναι όνομα θεού και είναι αρχαιότερο από την ίδια την πρωτογερμανική γλώσσα. Προέρχεται από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα dyēus (πατέρας ουρανός), την ίδια ρίζα από την οποία προέρχονται ο ελληνικός Ζευς, ο λατινικός Iuppiter και ο σανσκριτικός Dyaus. Ο Tiwaz αποτελεί τον γερμανικό κλάδο αυτής της θεϊκής οικογένειας.

Αυτό το στοιχείο φωτίζει την αρχική του θέση. Στις σωζόμενες αρχαιοσκανδιναβικές πηγές του 13ου αιώνα, ο Týr είναι δευτερεύουσα μορφή και ο Όντιν δεσπόζει ως υπέρτατος θεός. Η ετυμολογία δείχνει όμως ότι η ιεραρχία ήταν κάποτε αντίστροφη: ο Týr βρισκόταν στην κορυφή του πανθέου και ο Όντιν πήρε τη θέση του σε μια εποχή που δεν μπορούμε να χρονολογήσουμε με ακρίβεια.

Το όνομά του παραμένει στο καθημερινό λεξιλόγιο. Στα αγγλικά, η Tuesday (Τρίτη) είναι η ημέρα του Týr, άμεση μεταφραστική απόδοση του λατινικού dies Martis (ημέρα του Άρη), γεγονός που αποδεικνύει ότι οι Ρωμαίοι τον ταύτιζαν με τον δικό τους θεό του πολέμου. Ο Τάκιτος, γράφοντας το 98 μ.Χ., αναφέρει τον Άρη ανάμεσα στις γερμανικές θεότητες που δέχονταν ανθρωποθυσίες.

Το χέρι στο στόμα του λύκου

Και τα δύο σκανδιναβικά ρουνικά ποιήματα αποκαλούν τον Týr μονόχειρα, και το ισλανδικό προσθέτει ulfs leifar, το υπόλειμμα του λύκου. Και τα δύο θεωρούν δεδομένη τη γνώση του μύθου.

Οι θεοί έπρεπε να δέσουν τον λύκο Φένριρ, ο οποίος ήταν γραφτό να σκοτώσει τον Όντιν στο Ράγκναροκ. Δύο πανίσχυρες αλυσίδες έσπασαν εύκολα. Ο τρίτος δεσμός, το Gleipnir, σφυρηλατήθηκε από τους νάνους από έξι αδύνατα πράγματα και έμοιαζε απαλό σαν μεταξωτή κορδέλα. Ο Φένριρ, υποψιαζόμενος παγίδα, δέχτηκε να δεθεί μόνο αν ένας από τους θεούς έβαζε το χέρι του στο στόμα του ως ενέχυρο καλής πίστης.

Ο Týr το έπραξε. Ο δεσμός άντεξε, ο λύκος δεν μπόρεσε να ελευθερωθεί και του έκοψε το χέρι με μια δαγκωματιά. Η πηγή αναφέρει ότι όλοι οι θεοί γέλασαν, εκτός από τον Týr.

Αυτή η ιστορία προσδίδει στον ρούνο το βαθύτερο νόημά του. Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι ο όρκος δόθηκε με δόλο αλλά πληρώθηκε στο ακέραιο. Ο Týr ήξερε ότι η κορδέλα θα κρατούσε. Πρόσφερε το χέρι του γνωρίζοντας ότι θα το έχανε, διότι χωρίς αυτό το ενέχυρο το δέσιμο δεν θα γινόταν ποτέ. Ο θεός των όρκων είναι αυτός που τήρησε μια ανειλικρινή υπόσχεση και υπέστη το πλήρες τίμημά της.

Πρόκειται για μια ασύγκριτα πιο σύνθετη και τραγική μορφή από έναν απλό «θεό της δικαιοσύνης», και γι' αυτό ο ρούνος αυτός δεν προαναγγέλλει ποτέ μια εύκολη νίκη.

Το αγγλικό αστέρι καθοδήγησης

Το παλαιοαγγλικό ρουνικό ποίημα ακολουθεί έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο και δεν αναφέρει κανέναν θεό. Το Tir είναι ένα βέβαιο σημάδι που κρατά την πίστη με τους ευγενείς, διατηρεί πάντοτε την πορεία του πάνω από τις ομίχλες της νύχτας και δεν λαθεύει ποτέ.

Περιγράφει ένα ουράνιο σώμα, που συνήθως ταυτίζεται με τον Πολικό Αστέρα ή έναν αειφανή αστερισμό. Το αν η αγγλοσαξονική Αγγλία είχε ξεχάσει τον αρχαίο θεό ή απέφευγε σκόπιμα το παγανιστικό όνομα είναι η ίδια συζήτηση όπως με το Ansuz που μετατράπηκε σε στόμα. Το περιεχόμενο της στροφής ταιριάζει απόλυτα με την ουσία του ρούνου: ένα σταθερό, αξιόπιστο σημείο προσανατολισμού που κρατά την πίστη και δεν απογοητεύει ποτέ.

Οι δύο παραδόσεις συγκλίνουν στην αρχή της ακλόνητης αξιοπιστίας: η μία φτάνει σε αυτήν μέσω ενός θεού που πλήρωσε με αίμα για τον λόγο του, η άλλη μέσω ενός άστρου που δεν παρεκκλίνει ποτέ από την τροχιά του.

Επάνω στα πολεμικά όπλα

Ο Tiwaz είναι ο ρούνος με τις ισχυρότερες αρχαιολογικές αποδείξεις για σκόπιμη μη αλφαβητική τελετουργική χρήση, και τα ευρήματα είναι απολύτως συγκεκριμένα.

Το σύμβολο εμφανίζεται επανειλημμένα, στοιβαγμένο και πολλαπλασιασμένο σε στρατιωτικό εξοπλισμό σε όλη την περιοχή του Πρεσβύτερου Φούθαρκ: σε αιχμές δοράτων, εξαρτήματα σπαθιών και πανοπλίες. Το Sigrdrífumál στην Ποιητική Έντα συμβουλεύει να χαράσσονται ρούνοι νίκης στη λαβή του σπαθιού και να προφέρεται το όνομα του Týr δύο φορές. Αν και πρόκειται για ισλανδική λογοτεχνία του 13ου αιώνα, περιγράφει ένα έθιμο που η αρχαιολογία επιβεβαιώνει πλήρως.

Αυτό είναι το πλησιέστερο τεκμήριο τελετουργικής χρήσης ενός συγκεκριμένου ρούνου σε ολόκληρο το σώμα κειμένων. Δεν συνιστά απόλυτη απόδειξη, αλλά ανάμεσα στα είκοσι τέσσερα σύμβολα, ο Tiwaz διαθέτει το ισχυρότερο υλικό υπόβαθρο.

Στην ερμηνεία: όρθια θέση

Ο Tiwaz είναι ο ρούνος της δικαιοσύνης και απαιτεί πολύ περισσότερα από όσα υποδηλώνει αυτή η απλή ονομασία.

Σε όρθια θέση δείχνει ότι η κατάσταση θα κριθεί βάσει των πραγματικών περιστατικών και ότι η θέση του ερωτώντος είναι δίκαιη και νόμιμη. Είναι εξαιρετικός οιωνός σε νομικές διαμάχες, επίσημες αποφάσεις και διαδικασίες με σαφείς κανόνες. Σε προσωπικό επίπεδο προστάζει δράση με βάση τις αρχές, τήρηση ενός λόγου που έγινε δυσβάσταχτος και επιλογή του ορθού αντί του βολικού.

Αυτό που δεν προσφέρει είναι μια δωρεάν νίκη. Κάθε εκδήλωση αυτού του ρούνου συνοδεύεται από ένα κόστος. Η δικαιοσύνη του Týr επικράτησε επειδή πλήρωσε γι' αυτήν, και ο Tiwaz σε ένα ρίξιμο σηματοδοτεί συχνά το σημείο όπου ένα δίκαιο αποτέλεσμα απαιτεί από τον ερωτώντα να παραιτηθεί από κάτι πολύτιμο. Είναι ο ρούνος της αποδοχής της αναγκαίας απώλειας για να καταστεί δυνατή η λύση.

Η υπόσχεση νίκης είναι πραγματική αλλά αυστηρά υπό όρους: ο Tiwaz ευνοεί μόνο εκείνον που έχει πραγματικά το δίκιο με το μέρος του, και αποδεικνύεται εξαιρετικά δυσμενής για εκείνον που σφάλλει.

Στην ερμηνεία: ανεστραμμένη θέση

Ο Tiwaz μπορεί να αντιστραφεί, και η στραμμένη προς τα κάτω αιχμή αποτελεί μία από τις πιο ευδιάκριτες αναστροφές σε ολόκληρη τη ρουνική σειρά.

Ανεστραμμένος σημαίνει την κατάρρευση της δικαιοσύνης: μια άδικη απόφαση, μια χαμένη υπόθεση, κατάχρηση εξουσίας ή έναν καταπατημένο όρκο. Σε νομικά ζητήματα αποτελεί σαφώς αποθαρρυντικό σημάδι.

Αποκαλύπτει επίσης δύο βαθύτερες εσωτερικές αδυναμίες. Τη δειλία με την κυριολεκτική έννοια της απόσυρσης του χεριού από το στόμα του λύκου: τη στιγμή που η σωστή πράξη απαιτεί θυσία και ο άνθρωπος υποχωρεί. Και το αντίθετό της, τη μάταιη θυσία: την καταβολή βαρύτατου τιμήματος για μια ψευδή αρχή ή για έναν ανάξιο σκοπό.

Ο τυφλός φανατισμός είναι η τρίτη όψη της αναστροφής. Ο ανεστραμμένος Tiwaz υποδεικνύει κάποιες φορές ένα άτομο τόσο απόλυτα πεπεισμένο για το αλάθητό του που έχει πάψει κάθε αυτοκριτική.

Σύγχρονη χρήση και παραποιήσεις

Η αντιστοίχιση με τη δρυ, το στοιχείο του αέρα και οι σύγχρονες εσωτεριστικές αντιστοιχίες προέρχονται από την αποκρυφιστική αναβίωση του 20ού αιώνα, κυρίως από τα έργα των Thorsson και Aswynn. Η σύνδεση με τον θεό Týr, ωστόσο, δεν είναι σύγχρονη επινόηση, καθώς ο ρούνος φέρει το όνομά του από την αρχαιότητα.

Όπως οι Sowilo, Algiz και Othala, αυτός ο ρούνος υιοθετήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα από το κίνημα völkisch του Guido von List και αργότερα χρησιμοποιήθηκε στη ναζιστική συμβολολογία ως Tyr-Rune ή Kampf-Rune σε διακριτικά εκπαιδευτικών μονάδων των SA και SS καθώς και σε μνημεία της Υπηρεσίας Εργασίας του Ράιχ. Ορισμένες ακροδεξιές ομάδες συνεχίζουν να τον χρησιμοποιούν σήμερα.

Ο ρούνος είναι αρχικά ένα γράμμα για τον ήχο t, αφιερωμένο σε έναν θεό η λατρεία του οποίου προηγείται των γερμανικών γλωσσών. Η πολιτική ιδιοποίηση είναι ένα πρόσφατο φαινόμενο χωρίς καμία σχέση με αυτό το αρχαίο παρελθόν. Όποιος χρησιμοποιεί το σύμβολο δημόσια οφείλει να γνωρίζει και τις δύο αυτές πραγματικότητες.

Σε συνδυασμό με άλλους ρούνους

Ο Tiwaz μαζί με τον Sowilo (ᛊ) αποτελεί το δίδυμο της νίκης στη σύγχρονη πρακτική: αξίζει να σημειωθεί ότι ο θρίαμβος πηγάζει από τον Tiwaz, ενώ ο Sowilo προσφέρει σαφήνεια και καθοδήγηση.

Ο Tiwaz με τον Raidho (ᚱ) ενώνει τον νόμο και τη διαδικασία, υποσχόμενος επιτυχία σε επίσημες διαδικασίες όπου η τήρηση των βημάτων είναι δεσμευτική.

Ο Tiwaz με τον Thurisaz (ᚦ) υποτάσσει την ωμή δύναμη υπό τον έλεγχο του δικαίου, δημιουργώντας την πιο θεμιτή μορφή επίλυσης συγκρούσεων σε ολόκληρο το Φούθαρκ.

Ο Tiwaz με τον Gebo (ᚷ) συμβολίζει τον ιερό όρκο: μια δέσμευση που αναλήφθηκε ελεύθερα και δεσμεύει και τα δύο μέρη.

Ο Tiwaz με τον Naudhiz (ᚾ) ή τον Isa (ᛁ) υποδηλώνει καθυστερημένη ή παρεμποδισμένη δικαιοσύνη· στις διαμάχες δείχνει συνήθως ότι το εμπόδιο έγκειται στα τυπικά διαδικαστικά κωλύματα και όχι στην ουσία της υπόθεσης.