पूर्व आशियाई विचारप्रवाह

किन डिक, व्हिएतनाममधील बुक ऑफ चेंजेस

व्हिएतनाममध्ये बुक ऑफ चेंजेस अभ्यासाच्या पलीकडे जाऊन सार्वजनिक जीवनाचा भाग बनले. सोळाव्या शतकातील एका संताने प्रतिस्पर्धी सरदारांना हेक्साग्रामच्या श्लोकांमध्ये सल्ला दिला, जो आजही वापरला जातो. एका त्रिग्रामला राष्ट्रीय ध्वजावर स्थान मिळाले, तसेच एका आधुनिक धर्माने आपले मुख्य मंदिर आठ आकृत्यांवर आधारलेले उभारले.

12
विचारप्रवाह
12
व्यक्ती
900
व्हिएतनाममधील वापराची वर्षे

विचारप्रवाह

व्हिएतनामचा चेंजेससोबतचा संबंध परीक्षा केंद्रे, राज दरबार, भविष्यवाण्यांची परंपरा, जिओमान्सरचे होकायंत्र तसेच विसाव्या शतकातील एक नवा धर्म आणि राष्ट्रीय ध्वज यांमधून दिसून येतो.

🎓

परीक्षा अभ्यासक्रम

व्हिएतनाम 1075 ते 1919

व्हिएतनामने आठ शतकांहून अधिक काळ चिनी पद्धतीची नागरी सेवा परीक्षा प्रणाली राबवली. या परीक्षेत उमेदवार चेंग-झू यांच्या भाष्यांद्वारे चेंजेसचा अभ्यास करत असत. हा येथील इतर सर्व गोष्टींचा मूळ पाया आहे.

🔮

सॅम ट्रांग ट्रिन्ह

व्हिएतनाम 16 वे शतक आणि त्यानंतर

न्वेन बिन खिएम यांच्या नावावर असलेल्या या भविष्यवाण्या जाणीवपूर्वक संदिग्ध भाषेत लिहिल्या आहेत. अनेक शतके याकडे राजवंशातील बदलांचे अंदाज म्हणून पाहिले गेले. प्रत्येक राष्ट्रीय संकटाच्या वेळी यांचे नवीन अर्थ लावले जातात.

🏯

दरबाराला सल्ला

व्हिएतनाम 16 वे ते 18 वे शतक

ट्रिन्ह आणि न्वेन सरदारांमधील प्रदीर्घ संघर्षाच्या काळात, दोन्ही बाजूंनी चेंजेसच्या भाषेवर आधारित सल्ले मागितले. यातील सर्वात प्रसिद्ध घटनेमुळे न्वेन यांनी दक्षिणेत आपली सत्ता स्थापन केली.

📚

ले-राजवंशातील संशोधन

थांग लाँग 18 वे शतक

ले कुइ दोन यांच्या ज्ञानकोशासारख्या कार्यामध्ये चेंजेसची विस्तृत चर्चा केली आहे. त्यांनी चिनी परंपरेतून आलेल्या या ग्रंथाकडे चिकित्सक तसेच तुलनात्मक दृष्टिकोनातून पाहिले.

☸️

तीन शिकवणी

व्हिएतनाम ली राजवंश आणि त्यानंतर

व्हिएतनाममध्ये कन्फ्यूशियनवाद, बौद्ध धर्म आणि दाओवाद यांना एकमेकांशी स्पर्धा करणारे न मानता पूरक मानले गेले. चेंजेसने त्यांच्यातील सामायिक विश्वशास्त्रीय पाया म्हणून काम केले. या समन्वयी सवयीमुळे नंतरचे एकत्रीकरण शक्य झाले.

🧭

फोंग थुइ

व्हिएतनाम ली राजवंश आणि त्यानंतर

व्हिएतनामी जिओमॅन्सीमध्ये थडगी, घरे आणि किल्ले उभारण्यासाठी त्रिग्राम तसेच लेटर हेवन मांडणीचा वापर केला जातो. याचा प्रभाव थांग लाँगच्या स्थापनेवर होता. आजही बांधकामामध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर सल्ला घेतला जातो.

✍️

नोम-भाषेतील भाष्य

व्हिएतनाम 17 वे ते 19 वे शतक

लोकप्रिय नोम लिपीतील कामाने या ग्रंथाला चिनी उच्चभ्रू वर्गाबाहेर वाचकांपर्यंत पोहोचवले. हा ग्रंथ केवळ आयात केलेला मजकूर न राहता व्हिएतनामी ग्रंथ बनण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल होते.

🪷

बु सोन की हुओंग आणि हुआ हाओ

मेकाँग डेल्टा 19 वे ते 20 वे शतक

दक्षिणेकडील मिलेनेरियन बौद्ध चळवळींनी भविष्यवाणी आणि विश्वशास्त्रीय साहित्याचा आधार घेतला. यामध्ये चेंजेसमधून घेतलेल्या नव्या युगाच्या अपेक्षांचा समावेश होता, ज्यामुळे एका वेगळ्या व्हिएतनामी धार्मिक प्रवाहाला चालना मिळाली.

👁️

काओदावाद

तय निन्ह 1926 आणि त्यानंतर

हा एक समन्वयवादी धर्म असून त्याचे मुख्य मंदिर आठ त्रिग्रामवर आधारित आहे. त्यांच्या स्थापत्यशास्त्रात बागुआ आकृत्यांचा वापर आढळतो, तसेच त्यांची विश्वनिर्मितीची संकल्पना बौद्ध धर्म, दाओवाद आणि कॅथोलिक धर्माच्या बरोबरीने चेंजेसवर उघडपणे आधारित आहे.

🏳️

ध्वजावरील त्रिग्राम

व्हिएतनाम 1945 आणि त्यानंतर

1945 च्या एम्पायर ऑफ व्हिएतनामच्या ध्वजावर 'ली' त्रिग्राम होता, ज्यामध्ये मध्यभागी खंडित झालेल्या तीन पट्ट्या होत्या. नंतरच्या दक्षिणेकडील ध्वजावर त्या पूर्ण तीन पट्ट्या करण्यात आल्या. हे राष्ट्रीय प्रतीक थेट चेंजेसमधून घेतले आहे.

🔤

क्वोक न्गू अनुवाद

व्हिएतनाम 20 वे शतक

न्वेन हिएन ले, फान बोइ चाऊ तसेच इतरांनी रोमन लिपीतील राष्ट्रीय भाषेत भाषांतरे आणि भाष्ये तयार केली. यामुळे चेंजेस हा ग्रंथ अभिजात चिनी भाषेतून बाहेर पडून सामान्य व्हिएतनामी वाचकांपर्यंत पोहोचला.

🎋

लोकप्रिय भविष्यकथन

व्हिएतनाम निरंतर

मंदिरातले भविष्यकथन, पंचांग आणि रस्त्यांवरील सराव हेक्साग्रामचा रोजचा वापर टिकवून ठेवतात. विशेषतः टेट, विवाहसोहळे, नवीन व्यवसाय सुरू करताना आणि शुभ तारखा निवडताना याचा वापर होतो.

व्यक्ती

ले आणि न्वेन दरबारातील अभ्यासक, ज्यांच्या भविष्यवाण्यांचे आजही दाखले दिले जाते, काओ दाईचे संस्थापक, आणि आधुनिक अनुवादक ज्यांनी हा मजकूर राष्ट्रीय भाषेत उपलब्ध करून दिला.

न्वेन बिन खिएम

1491–1585 हाय डुओंग

ट्रांग ट्रिन्ह म्हणून ओळखले जाणारे, त्यांनी परीक्षेत अव्वल क्रमांक मिळवला, थोडा काळ काम केले, आणि त्यानंतर अनेक दशके शिकवण्यासाठी निवृत्ती पत्करली. याच काळात दोन्ही लढाऊ घराण्यांनी त्यांचा सल्ला घेतला. त्यांच्या नावे असलेल्या भविष्यवाण्या व्हिएतनामी संस्कृतीत सर्वाधिक उद्धृत केल्या जाणाऱ्या साहित्यांपैकी एक आहेत.

ले कुइ दोन

1726–1784 थाई बिन्ह

अठराव्या शतकातील व्हिएतनाममधील एक उत्कृष्ट विद्वान, ज्ञानकोशकार आणि राजदूत. त्यांच्या लेखनात इतिहास, भूगोल, तत्त्वज्ञान आणि प्राचीन ग्रंथांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये चेंजेसची सविस्तर चर्चा आढळते.

न्गो थी न्हाम

1746–1803 हा तय

तय सोन येथे सेवा करणारे हे एक विद्वान आणि मुत्सद्दी होते. त्यांनी प्राचीन ग्रंथ तसेच बौद्ध धर्मावर लेखन केले. त्यांची कारकीर्द एका कन्फ्यूशियन विचारवंताने व्हिएतनामच्या इतिहासातील सर्वात अस्थिर काळात कसा मार्ग काढला हे दर्शवते.

फान हुइ चू

1782–1840 हा तय

व्हिएतनामी संस्थांच्या एका विशाल वर्गीकृत सर्वेक्षणाचे संकलक. यामध्ये चेंजेससह इतर प्राचीन ग्रंथांनी परीक्षा तसेच प्रशासकीय प्रणालींमध्ये कसे कार्य केले याचे दस्तऐवजीकरण केले आहे.

न्वेन दू

1766–1820 हा तिन्ह

व्हिएतनामचे राष्ट्रीय महाकाव्य 'टेल ऑफ किउ' चे लेखक. हे काव्य कन्फ्यूशियन विश्वशास्त्राने दिलेल्या नशिबाच्या संकल्पनांनी भरलेले आहे आणि व्हिएतनामी वाचक आजही याचा उपयोग भविष्य पाहण्यासाठी करतात.

दोन मिन्ह हुएन

1807–1856 अॅन जियांग

मेकाँग डेल्टामधील बु सोन की हुओंग या मिलेनेरियन बौद्ध चळवळीचे संस्थापक. त्यांच्या नव्या युगाच्या अपेक्षा या प्रदेशाच्या मिश्र विश्वशास्त्रीय परंपरेवर आधारित होत्या.

फान बोइ चाऊ

1867–1940 न्घे अॅन

त्यांच्या पिढीतील प्रमुख वसाहतवादविरोधी राष्ट्रवादी नेते. त्यांनी ह्यु येथे नजरकैदेत असताना चेंजेसवर भाष्य लिहिले, ज्यामध्ये त्यांनी अंशतः राष्ट्रीय नवनिर्माणाचा स्रोत म्हणून याकडे पाहिले.

न्गो व्हॅन चिउ

1878–1932 कोचिनचायना

एक वसाहती अधिकारी ज्यांच्या 'डिव्हाईन आय' च्या दृष्टांतांमधून काओदावादाची सुरुवात झाली. धर्माचा विकास होत असताना त्यांनी चिंतनशील आचरणाला प्राधान्य देत संघटित चर्चमधून माघार घेतली.

फाम कॉंग टॅक

1890–1959 तय निन्ह

काओदावादाच्या संस्थात्मक वाढीमागील तसेच होली सी च्या निर्मितीमागील प्रमुख शक्ती. याच्या स्थापत्यशास्त्रामध्ये आठ त्रिग्राम आणि धर्माचे विश्वशास्त्र गुंफलेले आहे.

बाओ दाई

1913–1997 ह्यु

शेवटचे न्वेन सम्राट, ज्यांच्या 1945 च्या एम्पायर ऑफ व्हिएतनामच्या अल्प काळात 'ली' त्रिग्रामचा राष्ट्रीय ध्वज म्हणून स्वीकार करण्यात आला. चेंजेसचा राज्याचे प्रतीक म्हणून वापर होण्याचे हे सर्वात स्पष्ट उदाहरण आहे.

न्वेन हिएन ले

1912–1984 सायगॉन

विपुल लेखन करणारे अनुवादक आणि निबंधकार. त्यांची भाष्यासह चेंजेसची व्हिएतनामी आवृत्ती ही मानक संदर्भ म्हणून मानली जाते आणि यामुळे हा ग्रंथ अभिजात चिनी भाषा न जाणणाऱ्या वाचकांसाठीही उपलब्ध झाला.

न्वेन दुय कान

1907–1998 दक्षिण व्हिएतनाम

दाओवादी विचार आणि पारंपरिक संस्कृतीवर विस्तृतपणे वाचले जाणारे लेखक. त्यांच्या पुस्तकांनी चेंजेसचे विश्वशास्त्र विसाव्या शतकातील मोठ्या व्हिएतनामी वाचकांपर्यंत पोहोचवले.

सार्वजनिक झालेला एक प्राचीन ग्रंथ

व्हिएतनामने बुक ऑफ चेंजेसचा अभ्यास त्याच कारणासाठी केला ज्यासाठी कोरिया आणि जपानने केला होता: हा पाच प्राचीन ग्रंथांपैकी एक होता. व्हिएतनामने 1075 ते 1919 या काळात चिनी पद्धतीची परीक्षा प्रणाली चालवली, जी चीन बाहेरील कोणत्याही राज्यापेक्षा अधिक काळ चाललेली प्रणाली आहे. अनेक पिढ्यांच्या उमेदवारांनी चेंग-झू यांच्या भाष्यांद्वारे याचा अभ्यास केला आणि त्याचे शब्द शासनाच्या भाषेत मिसळून गेले.

व्हिएतनामचे वेगळेपण यात आहे की हा मजकूर अभ्यासाच्या पलीकडे किती दूर पोहोचला. इतरत्र चेंजेस हे प्रामुख्याने विद्वान, वैद्य आणि भविष्य सांगणाऱ्यांपुरते मर्यादित राहिले. व्हिएतनाममध्ये ते एक भविष्यवाणी बनले ज्याचे दाखले सामान्य लोक देत असत, राष्ट्रीय ध्वजावरील प्रतीक बनले, आणि लाखो अनुयायी असलेल्या एका आधुनिक धर्माचा मुख्य आकृतीबंध बनले.

ट्रांग ट्रिन्हचे संत

न्वेन बिन खिएम यांनी 1535 च्या परीक्षांमध्ये प्रथम क्रमांक मिळवला, सुमारे आठ वर्षे सेवा केली, भ्रष्टाचाराच्या निषेधार्थ राजीनामा दिला, आणि पुढील चार दशके त्यांच्या आश्रमात शिकवण्यात व्यतीत केली. त्या काळात व्हिएतनामचे विभाजन होत होते. माक, ट्रिन्ह आणि न्वेन यांच्यात सत्तासंघर्ष सुरू होता, आणि त्या सर्वांनी त्यांचा सल्ला मागितला.

सर्वात वारंवार सांगितली जाणारी कथा न्वेन यांच्याविषयीची आहे. न्वेन घराणे ट्रिन्हपासून स्वतःचे रक्षण कुठे करू शकेल असे विचारले असता, त्यांनी होआन्ह सोन पर्वतरांग आणि दहा हजार पिढ्यांच्या सुरक्षिततेविषयीच्या ओळीत उत्तर दिले असे म्हटले जाते. न्वेन घराणे त्या पर्वतरांगेच्या पलीकडे दक्षिणेकडे गेले, तिथे त्यांनी स्वतःची सत्ता स्थापन केली, आणि शेवटी देशाला एकत्र करणाऱ्या राजवंशाची स्थापना केली. इतिहासकार या कथेकडे योग्य त्या सावधगिरीने पाहतात, मात्र त्याचे सांस्कृतिक महत्त्व वादातीत आहे.

त्यांच्या नावे असलेल्या सॅम ट्रांग ट्रिन्ह या भविष्यवाण्या जाणीवपूर्वक खुल्या आणि गूढ भाषेत लिहिल्या आहेत, ज्याचा वापर भविष्य सांगणाऱ्या कवितेत केला जातो. तेव्हापासून प्रत्येक राष्ट्रीय संकटाच्या वेळी त्यांचे नवीन अर्थ काढले गेले आहेत. व्हिएतनामी वाचकांना यात फ्रेंच विजय, विसाव्या शतकातील युद्धे आणि बरेच काही आढळले ভাগে, जे या कवितांबद्दल आणि भविष्यवाणी कशी काम करते याबद्दल खूप काही सांगते.

ध्वजावरील त्रिग्राम

मार्च 1945 मध्ये, जपानी सैन्याने फ्रेंच प्रशासनाला हटवल्यानंतर, अल्प काळ अस्तित्वात असलेल्या एम्पायर ऑफ व्हिएतनामने 'ली' त्रिग्राम असलेला ध्वज स्वीकारला. या पिवळ्या ध्वजावर तीन आडव्या पट्ट्या होत्या आणि मधली पट्टी खंडित होती. ली म्हणजे अग्नी, प्रकाश, स्पष्टता आणि दक्षिण दिशा. सार्वभौमत्व धोक्यात असताना हा एक स्वदेशी आणि विशेषतः दक्षिणेकडील अस्मितेचा जाणीवपूर्वक केलेला दावा होता.

हे राज्य काही महिनेच टिकले. या ध्वजाचा पुढचा प्रकार, ज्यामध्ये मधली पट्टी सलग करून तीन अखंड पट्ट्या बनवल्या, तो स्टेट ऑफ व्हिएतनाम आणि नंतर रिपब्लिक ऑफ व्हिएतनामचा ध्वज बनला. आजही परदेशातील व्हिएतनामी समुदायामध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. अशा प्रकारे हेक्साग्रामचा एक भाग आधुनिक व्हिएतनामी राजकारणातील सर्वात भावनिक प्रतीकांपैकी एक बनला.

तय निन्ह येथील होली सी

काओदावादाची स्थापना 1926 मध्ये दक्षिण व्हिएतनाममध्ये झाली आणि तो वेगाने वाढून एक मोठा धर्म बनला, ज्याचे स्वतःचे पदानुक्रम, प्रदेश आणि काही काळासाठी सैन्यदेखील होते. याचे धर्मशास्त्र उघडपणे समन्वयवादी असून ते बौद्ध धर्म, दाओवाद, कन्फ्यूशियनवाद आणि कॅथोलिक धर्म यांवर आधारित आहे. ते व्हिक्टर ह्यूगो आणि सन यात-सेन यांसारख्या व्यक्तींना त्यांच्या संतांमध्ये पूजनीय मानतात.

बुक ऑफ चेंजेस या धर्माच्या रचनेसाठी मोठ्या प्रमाणावर शब्दसंग्रह पुरवतो. तय निन्ह येथील होली सी ची रचना आठ त्रिग्रामभोवती केली आहे. त्यांच्या वास्तुकलेत आणि धार्मिक वस्तूंत बागुआ आकृत्या वारंवार दिसतात. या धर्माचे विश्वशास्त्र चेंजेसला एक सामायिक पाया मानते, ज्यावर विविध परंपरेचा मेळ घातला जातो. जगात इतर कोठेही या आठ आकृत्यांचा इतका स्पष्ट स्थापत्यशास्त्रीय वापर आढळत नाही.

व्हिएतनामी भाषेत आणणे

व्हिएतनाममधील बहुतांश इतिहासात चेंजेस हा ग्रंथ अभिजात चिनी भाषेत वाचला जात असे, ज्यामुळे तो केवळ परीक्षा दिलेल्या उच्चभ्रू वर्गापुरता मर्यादित राहिला. लोकप्रिय नोम लिपीतील कामाने याची व्याप्ती वाढवण्यास सुरुवात केली, आणि विसाव्या शतकात रोमन क्वोक न्गू लिपीचा स्वीकार केल्यावर यामध्ये निर्णायक बदल झाला.

त्यांच्या पिढीतील प्रमुख वसाहतवादविरोधी राष्ट्रवादी नेते, फान बोइ चाऊ यांनी ह्यु येथे नजरकैदेत असताना एक भाष्य लिहिले. यामध्ये त्यांनी या प्राचीन ग्रंथाकडे अंशतः राष्ट्रीय नवनिर्माणाचा स्रोत म्हणून पाहिले. न्वेन हिएन ले यांचा अनुवाद आणि भाष्य ही एक मानक सर्वसाधारण आवृत्ती बनली आणि बहुतांश व्हिएतनामी वाचक आजही तीच वापरतात. न्वेन दुय कान यांच्या दाओवादी विचारांवरील पुस्तकांनी हे विश्वशास्त्र आणखी मोठ्या प्रमाणावर वाचकांपर्यंत पोहोचवले.

रोजचा वापर

संशोधन आणि राजकारणासोबतच, याचे सामान्य उपयोग विनाअडथळा सुरू राहिले. मंदिरातले भविष्यकथन, छापील पंचांग, विवाहसोहळे, अंत्यविधी, घर बांधणे आणि नवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी शुभ तारखा निवडणे, तसेच इमारतींच्या जागेची आणि दिशेची निवड करताना घेतला जाणारा जिओमान्सिक सल्ला या सर्व गोष्टी आज व्हिएतनाममध्ये जिवंत आहेत.

येथे एक वैशिष्ट्यपूर्ण व्हिएतनामी सवय देखील नमूद करण्याजोगी आहे: बोइ किउ. 'टेल ऑफ किउ' यादृच्छिकपणे उघडून त्यात दिसणारा श्लोक वाचून भविष्य वर्तवण्याची ही पद्धत आहे. हे चेंजेस नाही, पण ते एखाद्याच्या नशिबाविषयी ग्रंथाचा सल्ला घेण्याच्या संस्कृतीचाच एक भाग आहे, आणि ही सवय किती खोलवर रुजली आहे हे यातून दिसून येते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

नवीनतम पोस्ट

टॅरो कार्डांचे प्राचीन ज्ञान शोधा आणि तुमच्या आध्यात्मिक प्रवासातील रहस्ये उलगडा. टॅरो वाचनाचे समृद्ध प्रतीकशास्त्र, अर्थ आणि व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यासाठी आमचा ब्लॉग हे तुमचे प्रवेशद्वार आहे.